سرگردانی در فرودگاه مسكو دستاورد لغو ويزا

این مسافران ‌دلیل این موضوع ماه عسل، گردشگری یا بازدید اقوام اعلام کرده‌اند. این افراد عضو گروهی ۲۵۰ نفره بودند که با دریافت ویزای «فن‌آیدی» ویزای مخصوص تماشای مسابقات فوتبال راهی روسیه شده بودند. تعدادی از مسابقات جام ملت‌های اروپا در این کشور برگزار می‌شود و همین امر موجب شده که سفارت روسیه در تهران به آنها ویزای طرفداری فوتبال بدهد. با این حال آنها قرار است که به‌زودی به ایران بازگردانده شوند، ولی به دلیل نبودن پرواز برگشت به تهران این مسافران در فرودگاه سرگردانند. فن آیدی (FAN ID ) یک نوع برگه بارکد دار است که نقش ویزا را دارد و دولت روسیه برای شهروندان خارجی به منظور حضور در این کشور و تماشای بازی‌های جام جهانی ۲۰۱۸ مجوز صدور این نوع روادید را داده بود. در رقابت‌های جام ملت‌های اروپا ۲۰۲۱ شهر سنت پترزبورگ روسیه نیز یکی از میزبانان این مسابقات است و برخی شهروندان ایرانی با هدف دیدن این بازی‌ها فریب شرکت‌های سودجو را خورده و با این مجوز روز گذشته به مسکو آمدند اما چون پلیس مرزی فرودگاه در مصاحبه هدف این افراد را مغایر با تماشای فوتبال دید از ورود آنها جلوگیری کرد. با این حال کاظم جلالی، سفیر ایران در مسکو در ویدیویی که ایرنا از وی منتشر کرده توضیح می‌دهد که «مسافرانی که ویزای فن‌آیدی می‌گیرند نباید هنگام پرسش مرزبانی درباره علت سفرشان به روسیه دلایل دیگری غیر از مسابقات فوتبال عنوان کنند.» به گفته سفیر، شرکت‌های مسافرتی به درستی این افراد را راهنمایی و توجیه نکرده بودند. این ۳۸ مسافر که روز جمعه ۲۸ خرداد با پرواز ایرفلوت به روسیه سفر کرده بودند به دلیل نبود پرواز برگشت به تهران در فرودگاه سرگردان شده‌اند. سفیر ایران در مسکو در ویدیوی منتشر شده می‌گوید که سفارت ایران بلافاصله پس از اطلاع یافتن از این موضوع با وزارت خارجه روسیه تماس گرفته اما آنها گفته‌اند که موضوع به مرزبانی مربوط است و ربطی به وزارت خارجه ندارد. به گفته کاظم جلالی، معاون سفیر شخصا به فرودگاه رفته و به مسافران اطمینان داده که مشکل آنها در حال پیگیری است.

سابقه بدرفتاری مرزبانی روسیه

سفیر ایران در مسکو تاکید کرده که به مقامات روسیه درباره لزوم برخورد محترمانه با مسافران ایرانی تذکر داده شده است. او گفته قبل از کرونا نیز گزارش‌هایی از برخوردهای ناشایست مرزبانی روسیه با مسافران ایرانی ارائه شده بود و تاکید کرده که «ما اینها را بر نمی‌تابیم و عزت ایرانی قطعا باید حفظ شود.» این درحالی است که روز پنجشنبه نیز مسافران دیگری که با پرواز شرکت ماهان به مسکو عزیمت کردند به خاطر همین مشکل از سوی پلیس مرزبانی فرودگاه ونوکف مسکو به تهران بازگشت داده شدند. سفارت ایران در روسیه طی دو بیانیه اعلام کرده که این سفارت به محض اطلاع از این مشکل با اعزام نماینده به فرودگاه رایزنی‌های گسترده‌ای با مقامات امنیتی و انتظامی مسئول جهت حل مشکل به‌وجود آمده به عمل آورد. سفارت‌ جمهوری اسلامی ایران در روسیه با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «برخی از آژانس‌های مسافرتی در چند وقت گذشته مبادرت به فروش غیر قانونی بلیت و فن آیدی برای تماشای مسابقات جام ملت‌های اروپا در سنت پترزبورگ به برخی از شهروندان ایرانی کرده‌اند.» همچنین به مسافرانی که قصد عزیمت به روسیه را دارند، توصیه کرده ضمن اطمینان از اعتبار و تجربه آژانس مسافرتی و مدارک لازم برای سفر، از قوانین و مقررات ورود به روسیه به طور کامل مطلع و نسبت به نوع ویزا و هدف سفر خود توجیه باشند.

ابهامات قرارداد لغو ویزای روسیه

با این حال روز 24 خرداد بود که توافقنامه اقدام اجرایی مشترکِ لغو روادید گروهی بین ایران و روسیه امضا شد و این درحال بود که سال‌ها این توافقنامه با چالش‌هایی همراه بود. در این میان فعالان گردشگری معتقدند در زمان امضای این قرارداد اطلاعی از آن نداشتند و بعد از امضا هم تنها از طریق رسانه‌ها در جریان امضای آن قرار گرفتند. در نهایت این فعالان و شرکت‌های گردشگری هستند که کارگزار اجرایی چنین قراردادهایی محسوب می‌شوند. وقتی مشورتی با آنها نشده و حتی از جزئیات چنین قراردادی بی‌خبر بوده‌اند چگونه می‌توان انتظار داشت که در اجرایی شدن آن مشارکت کنند (موضوعی که امروز برای 38 مسافر ایرانی به‌وجود آمده) همچنین امکان استفاده از پتانسیل‌های آنها برای توسعه گردشگری بین ایران و روسیه وجود داشته است، چراکه تاکنون همین شرکت‌ها برگزار کننده تورهای مسافرتی بین دو کشور بوده‌اند. ابهام بزرگ دیگر، در این زمینه این است که وزارت میراث فرهنگی و گردشگری کدام شرکت‌ها را برای اجرای تورهای روسیه، بدون روادید انتخاب می‌کند؟ در واقع می‌توان گفت در اجرای چنین موضوعی اعمال سلیقه به شدت حکمفرما بوده و حتی ممکن است جدای از نحوه اجرا، هر کدام از دو کشور به درستی تعهدات توافق شده را اجرایی نکنند. یکی از دلایلی که اعمال سلیقه را در اجرای آن زیاد می‌کند نحوه و شرایط اجرایی شدن آن است، چراکه این موافقت‌نامه برای همه آژانس‌ها نیست. قرار است ایران و دولت روسیه تعدادی دفاتر خدمات مسافرتی و تورگردان را معرفی کنند. برخی از این شرکت‌ها گردشگری در سال 2018 تعیین شده‌اند که تعدادشان به 68 عدد می‌رسد اما لازم است این لیست به‌روزرسانی شود. می‌توان گفت این لغو روادید به صورت محدود توافق شده و لغو روادید برای همه مسافران روسیه امکانپذیر نیست. این امتیاز به گروه‌هایی که با آژانس‌ها سفر می‌کنند، داده شده است.