جور صنعت نفت بر دوش صنایع پایین دستی

در همه سال‌های تحریم؛ صنعت نفت به طور کلی با مشکلات زیادی مواجه شده است. از کاهش صادرات گرفته تا کاهش تولید نفت و محصولات فرآوری شده تا فرسودگی تاسیسات و به‌روز نشدن تجهیزات همه مشکلاتی هستند که تحریم و عدم توسعه تکنولوژی و دانش در این حوزه رقم زده است. از طرفی صنایع پتروشیمی و نفت صنایع هزینه‌بری محسوب می‌شوند و هر چقدر فواصل نوسازی در این صنایع بیشتر می‌شود، هزینه بیشتر و سرمایه‌گذاری بزرگتری نیاز است. با همه این اوصاف مذاکرات وین در رابطه با احیای برجام نور امیدی بر صنعت نفت و پتروشیمی و بخش صادرات ایران است چراکه با احتمال برداشتن تحریم‌ها و بازشدن دست ایران برای افزایش تولید نفت خام و اطمینان شرکت‌های خارجی از برداشتن تحریم‌ها و تامین امنیت سرمایه‌گذاری، سرمایه‌های جدیدی وارد ایران خواهند شد. سید حمید حسینی، عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در این باره به «آرمان‌ملی‌» گفت: «مشکلی که در رابطه با نفت خام وجود دارد این است که ایران چهارمین ذخیره نفت دنیا یعنی بیش از ۱۵۵ میلیارد بشکه نفت ذخیره دارد، نفتی که در حال از دست دادن ارزش خود در دنیا است و ماندن این نفت در چاه‌های نفت و استفاده نکردن از آن به‌نوعی ضایع کردن نعمت محسوب می‌شود.» او ادامه داد: «همه گزارشات و مطالعات نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۳۰ یا ۲۰۳۵ مصرف نفت دنیا کاهشی خواهد بود و بقیه انرژی‌ها جایگزین نفت خواهند شد، بنابراین دلیل اینکه گفته می‌شود اولویت افزایش تولید نفت بعد از برداشتن تحریم‌ها است، این است که بتوانیم حداکثر استفاده را از این ذخایر داشته باشیم. ضمن اینکه همین نفت اگر استخراج شود با سرمایه‌گذاری می‌تواند منابعی برای حوزه پایین دستی باشد.» حسینی تاکید کرد: «صنایع پایین دستی نفت نیاز به منابع و سرمایه‌گذاری دارد و سرمایه موردنیاز آن را هم در کشور نداریم؛ اگر بتوانیم برای افزایش تولید نفت سرمایه‌گذاری کنیم نگران این نخواهیم شد که این منبع خدادادی در چاه‌ها بماند و بی ارزش شود، ضمن اینکه از محل درآمدهای نفتی اقتصاد غیرنفتی کشور را توسعه بدهیم.»

تامین ارز کشور از طریق پتروشیمی‌ها

این عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در پاسخ به این سوال که سرمایه‌گذاری در حوزه صنایع پایین دستی یعنی پتروشیمی‌ها و پالایشگاه‌ها و پتروپالایشگاه‌ها چقدر انجام می‌شود، توضیح داد: «صنایع پایین دستی مانند صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی وضعیت قابل قبولی دارند و اینطور نیست که نسبت به کشورهای نفتی وضعیت خوبی نداشته باشیم. در حال حاضر دو و نیم درصد ظرفیت پالایشگاهی دنیا را داریم. در صنعت پتروشیمی هم تقریبا همین میزان سهم داریم. با افزایش تولیداتی که امسال صورت گرفته و تا پایان ادامه خواهد داشت سهم ما در این بازار از 2.5 درصد به ۶ درصد افزایش خواهد داشت.» او افزود: «ولی این اتفاق خیلی متوازن نبوده است، مثلا صنعت پالایشی کشور صنعت به‌روزی نیست و نیاز به بازسازی و نوسازی دارد. در صنعت پتروشیمی کلا 300 قلم کالا تولید می‌شود در حالی‌که تنوع محصولات پتروشیمی در دنیا بیش از سه هزار قلم است و صنایع ما به دلیل عدم دسترسی به دانش فنی و تکنولوژی و تجهیزات به سبب تحریم‌ها. بنابراین در این بخش خیلی جای کار، توسعه و ظرفیت داریم.» حسینی گفت: «به علت اینکه در صنعت پتروشیمی گاز و نیروی تخصصی و بازارهای آسیا و دسترسی به آب و ... را در اختیار داریم که از عوامل اصلی مزیت صنعت پتروشیمی هستند، قطعا نیاز به جهش دیگری در صنعت پتروشیمی هست تا تمام نیازهای ارزی کشور را با استفاده از این صنعت تامین کنیم و نیازی به درآمدهای نفتی هم نداشته باشیم. ولی همه اینها نیاز به منبع دارد به‌نظرم این منبع می‌تواند افزایش و صادرات نفت باشد.»

باید سال هشتم برجام را رد کنیم

حسینی در پاسخ به این پرسش که اگر بتوانیم در بخش صنایع پایین دست در صورت برداشته شدن تحریم‌ها سرمایه‌گذاری کنیم، چقدر ارزش افزوده برای کشور خواهد داشت؟ ادامه داد: «پتروشیمی، صنعت سرمایه‌بر است یعنی هم نیاز به دانش فنی روز دارد و هم سرمایه‌گذاری زیادی است، چراکه توان داخلی گنجایش این سرمایه‌گذاری را ندارد، لازمه این هم همکاری با شرکت‌های بزرگ و جذب سرمایه‌های خارجی است، اما اینکه برداشت این تحریم‌ها چقدر بتواند این مسیر را باز کند مشخص نیست چون هنوز وجود تحریم‌ها مانع این ثبات شده که سرمایه‌گذار خارجی مطمئن شود که تحریم‌ها برنمی‌گردد.» او ادامه داد: «تجربه ترامپ تجربه خیلی تلخی بود و باعث شد تا سرمایه‌داران به راحتی اعتماد نکنند. مگر اینکه سال هشتم برجام به اتمام برسد، چراکه در این سال هم آمریکا باید برجام را در کنگره مصوب کند تا این توافق؛ توافق حزب دموکرات با ایران نباشد و هم ما مجبوریم که پادمان پروتکل الحاقی را در مجلس مصوب کنیم. در این صورت نه ما می‌توانیم هر روز برخلاف پروتکل پادمان عمل کنیم و نه آمریکایی‌ها می‌توانند با تغییر رئیس‌جمهور در برجام تغییراتی بدهند و آن را تعلق کنند. فکر می‌کنم اگر سرمایه‌گذار خارجی هم بخواهد وارد ایران شود احتمالا از سال هشتم به بعد برجام می‌آید که مطمئن شود تحریم‌ها دوباره برنمی‌گردد.» حسینی در پاسح به این سوال که فکر می‌کنید که در آینده با فرض اینکه مذاکرات به نتیجه برسد و برجام احیا شود، در صنعت نفت امکان افزایش تولید وجود دارد، گفت: «3.5 میلیون بشکه‌ای که قبلا با مجموع میعانات گازی تولید می‌کردیم را قطعا داریم و می‌توانیم سریعا به این میزان برگردیم. در مورد ظرفیت جدید هم بستگی به منابع و سرمایه‌گذاری دارد و در بقیه بخش‌ها برای افزایش تولید با مشکل خاصی مواجه نیستیم.»