رئيسي از «رقابت شرق و غرب» به نفع ايران استفاده كند

آرمان ملی-علیرضا پورحسین: انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران پس از فراز‌و‌نشیب‌های فراوان بالاخر برگزار شد و طبق پیش‌بینی‌ها سید‌ابراهیم رئیسی به عنوان رئیس‌جمهور هشتم ایران انتخاب شد؛ مسئولیتی که مشخصا در برهه‌ای حساس از تاریخ معاصر ایران به این شخصیت قضایی سپرده شده است. در این مقطع از زمان که کشور درگیر مشکلات زیادی است و بسیاری از صاحب‌نظران ریشه این مشکلات را در سیاست خارجی و مسائل بین‌المللی می‌دانند. از آنجا که امروز ایران به‌واسطه اشتباهاتی که در گذشته و به‌خصوص در دولت‌های نهم و دهم داشته، در گردابی سهمگین گرفتار شده است که 8 سال تلاش دولت روحانی نیز نتوانسته ایران را به صورت کامل از آن رها کند. این مسئولیت سنگین که بر‌عهده دولت یازدهم و دوازدهم افتاد، سبب شد نیروی زیادی صرف احیای روابط با غرب شود و همین امر باعث شد حوزه‌های تعیین‌کننده‌ای همچون قفقاز و خاورمیانه کمتر مورد توجه قرار گیرند؛ مناطقی استراتژیک که قطعا می‌توانند کمک به‌سزایی به بهود وضع کشور کنند. در همین راستا به نظر می‌رسد دولت سیزدهم باید با نگرشی منطقی به آنالیز عملکرد دولت‌های قبل از خودو رفتار سیاسی آنها در عرصه بین‌الملل بپردازد و گام‌های صحیح را از این پس بردارد که در غیر این صورت شاید با بحرانی غیرقابل جبران مواجه شویم. در راستای بررسی این مسائل «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با محمدجواد جمالی‌نوبندگانی، نایب رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس دهم داشته است که در ادامه می‌خوانید.

دولت سیزدهم در عرصه سیاست خارجی باید چه اقداماتی را دستور کار قرار دهد؟

45 روز دیگر دولت به دست رئیس‌جمهور سیزدهم می‌رسد و در همین مدت ممکن است گمانه‌زنی‌های زیادی در خصوص شیوه تعامل دولت آینده با جهان مطرح شود و به همین علت ضرورت دارد رئیس جمهور منتخب مواضع خود را در خصوص سیاست خارجی به صورت شفاف مطرح کند تا شبهه‌ها گریبان جامعه و افکار عمومی را نگیرد. ممکن است تبلیغاتی علیه منافع ملی ایران در این مدت توسط برخی‌ها در حوزه سیاست خارجی صورت گیرد که این اقدام سیدابراهیم رئیسی می‌تواند این دغدغه را برطرف کند. اعلام موضع صریح، حدس و گمان‌ها و نگرانی‌ها را از بین می‌برد و آرامش روانی به جامعه تزریق می‌کند. در جهان امروز باید روابط خود را به صورت متوازن تنظیم کنیم. همچنین باید اولویت‌ها در سیاست خارجی شناخته شوند و در راستای تحقق آنها گام برداشته شود. سیاست خارجی یک حوزه چند‌وجهی اما به‌هم‌پیوسته است و به همین علت ضرورت دارد نگاهی همه‌جانبه به آن شود. دولت یازدهم و دوازدهم نیروی زیادی را به درستی در سال‌های گذشته صرف برجام و رابطه با غرب کرد؛ زیرا این حوزه مشکلات زیادی را برای کشور ایجاد کرده بود. در ورای این اتفاق و این اقدام ایران از همسایگان خود مغفول مانده است. این موردی است که دولت سیزدهم باید به آن توجه کند و اگر برجام احیا شد تمرکز خود را نسبت به منطقه بیشتر کند. امروز سطح تجارت ایران و کشورهای همسایه پایین است و باید در این خصوص بازنگری شود. زمانی که برخی از همسایگان ما در شرق و شمال شرقی ایران به دریا راه ندارند، باید از این فرصت خوب تجاری استفاده شود و ایران وارد روابط تنگاتنگ اقتصادی با این کشورها شود. امروز سازمان‌هایی همچون اکو مغفول مانده‌اند و دولت آینده باید آن را بار دیگر احیا کند.

چه ابزارهایی در عرصه بین‌الملل وجود دارد که دولت آینده می‌تواند از آنها بهره جوید؟

استفاده از وجود رقابت میان قدرت‌های برتر جهان ابزار پنهانی است که امروز ایران می‌تواند از آن برای خود به بهترین شکل ممکن استفاده کند. امروز عملا دولت بایدن نگاه خود را معطوف به اختلافات با روسیه و خاور دور کرده و این ظرفیت به وجود آمده است که ایران از اختلاف شرق و غرب به نفع خود استفاده کند. ابزارهایی نیز به وضوح در مقابل ما قرار دارند که می‌توان از آنها بهره جست. استقبال پیمان‌هایی همچون شانگهای و اروسیا از ایران باید مغتنم شمرده شود و ایران در عمل و به صورت ملموس‌تر از ظرفیت‌های این دو پیمان منطقه‌ای به نفع خود استفاده کند. ایران درمنطقه در ماه‌های اخیر به‌واسطه دیپلماسی فعالی که داشته است، با چراغ سبزهایی مواجه شده است. اگر بتوان اختلافات را با کشورها همسایه حل‌وفصل کرد این نیز یک کمک بزرگ به کشور خواهد بود. صداقت طرفین می‌تواند در این عرصه بسیار مهم باشد و یک ظرفیت دوجانبه امنیتی- اقتصادی ایجاد کند که نفع آن به همه کشورهای منطقه برسد.

تغییر در عملکرد سیاست خارجی مستلزم چه مواردی است و چه بسترهایی باید در این عرصه فراهم شود؟

در ماه های اخیر صحبت‌هایی در خصوص تغییر ساختار دستگاه دیپلماسی ایران به میان آمده و اقداماتی نیز از سوی دولت دوازدهم در این خصوص انجام شده که یکی از آنها ایجاد معاونت اقتصادی بوده، اما به تلاش‌های بیشتری در این عرصه نیاز است. باید در مبنا نیز تغییراتی رخ دهد و ذهنیت جدیدی ایجاد شود تا دیپلمات‌های ایرانی با نگاهی جدید به ماموریت‌های خود در خارج از کشور بپردازند. این تغییر رویکرد حتی می‌تواند به اقتصاد ایران نیز کمک کند. امروز روابط سیاسی برای به دست‌آوردن منفعت اقتصادی است و این باور باید در دستور کار دولت سیزدهم قرار گیرد تا مردم نیز به شرایط بهتری برسند. روابط سیاسی ابزاری برای ایجاد رابطه تجاری است. در این میان ما همچنان برجام را در پیش داریم که حاکمیت ایران احیای آن را خواستار است. به همین علت مهمترین تهدیدکننده برجام دولت سیزدهم نیست؛ بلکه خود آمریکاست، زیرا هنوز مکانیسم ماشه از آن حذف نشده است. نباید ابزاری در برجام وجود داشته باشد که به هر بهانه‌ای ایران را زیر‌فشار شورای امنیت قرار دهند. در زمان دولت روحانی هر چه ممکن بود، ایران را تحریم کردند؛ اما این فشار آنها شکست خورده و به اهرم فشاری علیه آنها بدل شده است. حضور خوب مردم در انتخابات نیز کمک می‌کند ایران به‌حق خود در عرصه سیاست خارجی برسد.