هشدار؛ کارون، زاینده رود نشود

آرمان ملی: هــر روز از عرض و عمق بلندترین رودخانه ایران کاسته می‌شود و خشکی رودخانه‌ کارون که آب شرب کلانشهر اهواز را تامین می‌کند، می‌تواند یک بحران زیست محیطی عظیم برای جنوب کشور به‌همراه داشته باشد. رودخانه‌ای که تا چند دهه محل تردد کشتی‌ بود، حالا کارش به جایــی رسیده که یک قایق ماهیگیری به زحمت از آن عبور می‌کند. امروزه تغییر اقلیم، خشکسالی و کاهش بارندگی از یک‌سو اکوسیستم این رودخانه را تحت تأثیر قرار داده و موجب شده است کــه آب کارون در پایین‌ترین سطح خود قرار گیرد و دخل و تصرف‌ و تخریب‌های انسانی از سوی دیگر، رودخانه کارون، این شریان حیاتی خوزستان را به انواع و اقسام مشکلات دچار می‌کند. بر اساس اظهار نظر مسئولان محیط زیستی، کارون توان خودپالایی و جذب آلاینده‌ها را از دست داده است.

کاهش دبی کارون و مرگ آن

چندی پیش محمد درویش رئیس گروه محیط‌ زیست در کرسی سلامت اجتماعی یونسکو و پژوهشگر محیط زیست، درباره وضعیت رودخانه کارون معتقد است که: «میانگین بارش‌ها در حوضه کارون بزرگ در سال آبی جاری حدود ۴۰ تا ۴۴ درصد کاهش داشته و این مساله باعث کاهش دبی متوسط رودخانه کارون در مقایسه با میانگین درازمدت آن شده است.» این فعال محیط زیست با بیان اینکه کارون همچنان پرآب‌ترین رودخانه ایران اســت، گــفت: «در میــان ۹۳ رودخانه دائمی که در کشور وجود دارند، رودخانه کارون حتــی بــا عبور ۲۱۰ متر مکعب بر ثانیه هنوز پرآب‌ترین رودخانه ایران است. البته با بررسی حوضه کارون بزرگ و با فرض اینکه اگر هیچ سد و انتقال آبی اجرایی نمی‌شد، کارون باید در همین شرایط خشکسالی و کم‌بارشی، آبی حدود ۸۰۰ مترمکعب بر ثانیه را در مقطع اهواز از خود عبور می‌داد. درویش گفت: مجموع سدسازی‌ها، طرح‌های انتقال آب و بارگذاری‌های انجام‌شده در بالادست خوزستان در استان‌های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد، باعث شده دبی کارون در مقطع اهواز به کمتر از یک‌چهارم شرایط طبیعی خود برسد. اگر این دبی، کمتر از ۱۵۰ متر مکعب بر ثانیه شود با فاجعه‌ای بزرگ مواجه خواهیم شد زیرا در شرایط مد، آب شور خلیج فارس وارد نخلستان‌های خوزستان می‌شــود و می‌تواند بخش بزرگی از اراضی کشاورزی را از بین ببرد. مدیران آب خوزستان نباید تحت هیچ شرایطی اجازه دهند دبی آب رودخانه کارون کمتر از ۱۵۰ مترمکعب بر ثانیه شود.»

نیشکر بلای جان کارون

این گفته‌ها در شرایطی مطرح می‌شــود که بنــا بر اظهــار نظر کارشناسان، طی ۳۰ سال اخیر تولید محصولات کشاورزی دارای رشدی بیش از ۲۵۰ درصد بوده است حتی در سال‌هایی که کشور با خشکسالی‌های شدیدی مواجه بوده است تولیدات کشاورزی بیشتر از زمان ترسالی‌های پیش از آن گزارش شده است. در این میان خوزستان شبکه فاضلاب ندارد، نکته جالب این ماجرا این است که میلیاردها تومان پول برای ساختن سد در کارون وجود داشته اما درصد بسیار کمی از آن برای بازچرخانی آب هزینه نشده است. درویش در این باره خاطرنشان می‌کند: «در حوضه کارون، ساختن تصفیه‌خانه‌ها منجر به استفاده از پسآب‌های بسیار زیادی که وجود دارد، نشده است و پسآب‌ها و شیرآب‌ها، کیفیت آب خوزستان را نابود کرده است.» همچنین کشت محصولات پر هزینه و آب‌بری مانند نیشکر و برنج یکی دیگر از مسایلی است که کارون را دچار خطر جدی کرده است. این فعال محیط زیستی می‌گوید: «کشــت‌ محـصــولات پر مصرفی مانند نیشکر که به طور متوسط برای هر هکتار ۳۵ هزار متر مکعب، آب مصرف می‌شود یک خطای راهبردی است. مصرف این آب برای کشاورزی باعث شده است ما با مشکل شوری مواجه بشویم و مجبور شویم زمین را آب‌شویی کنیم. در نتیجه، تالاب بین‌المللی و ارزشمند شادگان در پایین دست صنعت نیشکر، نابود شود.» به گفته درویش نیشکر، در جهان در مناطقی کاشته می‌شود که میانگین ریزش‌های آسمانی آن بالای هزار میلی‌متر باشد و میانگین ریزش‌های آسمانی در استان خوزستان پایین‌تر از ۴۰۰ میلی‌متر است.