خدمتی به مذاکرات وین

تفاهم یک ماهه بین جمهوری اسلامی ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را می‌توان خدمتی به مذاکرات وین برای رسیدن به یک مصالحه موقت ارزیابی کرد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با تمدید تفاهم با ایران تا تاریخ ۲۴ ژوئن یعنی سوم تیرماه نشان داده که تا زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران به دنبال رسیدن به نتیجه‌ای ملموس در مذاکرات وین است. ایالات متحده آمریکا به رهبری بایدن بر مبنای نظریه نئورئالیسم تدافعی خواستار ایجاد توازن قدرت در منطقه خاورمیانه و قدرت‌های آن یعنی ایران، ترکیه، عربستان و اسرائیل است. تلاش دولت آمریکا در ارتباط با تهران با موانع جدی روبه‌رو است؛ از یک طرف تحریم‌های شدید دولت دونالد ترامپ علیه ایران به گونه‌ای اعمال شده که لغو آنها در مدت زمان کوتاه به سهولت انجام‌پذیر نیست. از طرف دیگر در آمریکا و کنگره این کشور به‌رغم اختلافات بین دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات، در‌خصوص رویکرد نسبت به ایران نوعی تفاهم وجود دارد که از همین‌رو دولت جو بایدن به راحتی نمی‌تواند در برابر ایران عقب‌نشینی کند. با گذشت سریع زمان و نزدیک شدن به برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای در ایالات متحده آمریکا فشارها بر دولت بایدن نیز افزایش می‌یابد. دولت او نیز به خوبی به این مساله واقف است که در ایران، قوه مجریه یعنی رئیس‌جمهور و تیم دیپلماتیک او در وزارت امور خارجه تصمیم‌گیرنده اصلی نیست. لذا بر اساس تجارب موجود بر آن است از فرصت به‌دست آمده در جهت ایجاد فضای فشار بر ایران به منظور همگرایی اتحادیه اروپا با ایالات متحده آمریکا بهره ببرد. در همین حال پنجمین دور از مذاکرات وین نیز بین دولت ایران و دیگر طرف‌های برجام انجام شده است؛ دولتی میانه‌رو که معتقد به اصل مذاکره با آمریکا برای حل‌و‌فصل مسائل هسته‌ای است و اگر این گفت‌وگوها به سرانجامی نرسد، ممکن است همگرایی اتحادیه اروپا و حتی کشورهای روسیه و چین نیز با ایالات متحده آمریکا در فشار آوردن به ایران افزایش یابد. از همین رو تمدید تفاهم یک ماهه بین جمهوری اسلامی ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در خدمت مذاکرات وین قرار می‌گیرد که می‌توان آن را در راستای رسیدن به یک مصالحه موقت ارزیابی کرد؛ موضوعی که با قرائت‌های متفاوتی نیز روبه‌رو است: یک قرائت حاکی از لغو همه تحریم‌ها علیه ایران است و قرائتی دیگر می‌گوید تحریم‌ها روی کاغذ برای مدت معینی تعلیق خواهد شد. چنین مسائلی تا حدود زیادی موجب خواهد شد در تهران نیز نوع برخورد با مذاکرات وین متفاوت باشد. مجلس نوانقلابی حاکم که تاکید کرده است ایران از پروتکل الحاقی یا بالطبع از برجام خارج شود، تمدید مذاکرات ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دور زدن مصوبه مجلس در الزام دولت از خروج پروتکل الحاقی می‌داند. این در حالی است که رهبری نظام جمهوری اسلامی با تغییر پارادایم «نه جنگ، نه مذاکره» به مذاکرات فوری و غیرفرسایشی برای لغو تمامی تحریم‌ها، زمینه را برای برگزاری مذاکرات وین آماده کرده است. در بررسی نتایج مذاکرات وین به نظر نمی‌رسد آمریکایی‌ها حاضر به لغو تمامی تحریم‌ها باشند و با دستان باز و بخشنده با تهران روبه‌رو شوند؛ لذا برای ارزیابی دقیق‌تر باید منتظر نتایج نهایی این گفت‌وگوها باشیم.