دانــستنیهـــا
روشهای درمانی بیماری «نقرس»
نایبرئیس انجمن تغذیه ایران گفت: نقرس یکی از بیماریهایی است که در آن سطح اسیداوریک خون به مقادیر بیش از حد طبیعی افزایش مییابد. مجیدحسن قمی، نایبرئیس انجمن تغذیه ایران درباره بیماری نقرس اظهارکرد: نقرس یکی از بیماریهایی است که در آن سطح اسیداوریک خون به مقادیر بیش از حد طبیعی افزایش مییابد و شیوع آن در بین مردان بسیار بیشتر از بانوان است. او افزود: در چنین حالتی علائم افزایش اسیداوریک خون مانند التهاب مفاصل (در اثر انباشته شدن کریستالهایی در درون و بیرون مفاصل)، باعث قرمزی، تورم، گرمشدن و دردناکشدن آنها، بهویژه در ناحیه شست، پاشنه، قوزکپا، زانو و آرنج میشود؛ حتی رسوب کریستالهای اورات سدیم و سنگهای کلیوی اسیداوریکی بروز میکند. حسنقمی ادامه داد: اسیداوریک در واقع ماده نهایی حاصل از متابولیسم یا سوختوساز پروتئینها در بدن بهشمار میآید و افزایش آن براثر تولید زیاد این ماده در بدن و یا ناتوانی کلیه در دفع آن است. رسوب بلورهای اسیداوریک در بدن، سبب تحریک سلولهای ایمنی میشود که بدنبال آن این سلولها مواد شیمیایی ویژهای بنام پروستاگلاندینها و لوکوترینها را از خود ترشح میکنند، این مواد
سبب ایجاد علائم التهاب در مفصل (درد و تورم) بهشمار میآیند. او گفت: این حملات دردآلود و تورمی مفصل در نواحی مذکور و بهویژه در شست پا معمولا شبانه بروز میکنند که در اصطلاح پزشکی به درگیرشدن شست پا پوداگرا podagral میگویند و بهدنبال آن سلولهای ایمنی با حمله به مفاصل، شروع به از بین بردن آنها خواهند کرد که این مساله التهاب و درد مفاصل را بهدنبال خواهد داشت. اسیداوریک در اثر تجزیه موادی موسوم پورینها در بدن تولید میشود. مقادیری از پورینها بهصورت طبیعی در خون وجود دارند و در بعضی غذاها نیز یافت میشود. اسیداوریک بهعنوان یک ماده دفعی از طریق کلیه و مجاری ادرار از بدن دفع میشود.
کنترل حملات
نایبرئیس انجمن تغذیه ایران ادامه داد: بنابراین، رژیم درمانی در نقرس و رعایت توصیههای تغذیهای جز لاینفک درمان در این بیماران بهشمار میآید، در کنار درمانهای دارویی میتواند در کاهش خطر تکرار حملات نقرس و آسیب پیشرونده مفاصل در اثر رسوب اسید (التهاب مفصلی دردناک) و رسوب کریستالهای اورات سدیم و سنگهای کلیوی اسیداوریکی کمک کند. رسوب اسیداوریک بهصورت ماده گچمانند در اطراف مفاصل درگیر، توفوس (tophus) نام دارد. توفوسها، بهصورت تودههای سفت در زیر پوست نواحی مفصلی و گاهی در لاله گوش بهوجود میآیند. اسیداوریک میتواند در کلیهها رسوب کرده و سنگ کلیه ایجاد کند. حسنقمی بیان کرد: علت بروز درد شبانه نیز این است که در طول روز فرد معمولا تحرک داشته و در حالت وضعیت ایستاده، مقادیر زیادی از مایع میان بافتی در اندام تحتانی (پاها) و بهخصوص پایینترین قسمتهای آن یعنی مچ پا تجمع مییابد و در هنگام شب وقتی بیمار به حالت درازکش و افقی میخوابد مایع میان بافتی نسبت به اسیداوریک با سرعت بیشتری به جریان خون بازمیگردد که در نتیجه آن غلظت اسیداوریک در پاها افزایش و روند رسوب و التهاب پیشرونده میشود. او افزود: با
کاهش جریان خون در پاها بهدلیل قرارگرفتن در حالت استراحت و درازکش روند کاهش مایعات اطراف مفاصل و سردشدن به رسوب کریستالهای اسیداوریک در مفصل پا کمک میکند. به همین دلیل نیز بروز حملات درد و تورم مفصل در هنگام شب بیشتر است. دردهای نقرسی میتواند با درد شدید شست پا و احساس گُرگرفتگی شدید در شست پا آغاز شده و برای اولینبار فرد را مضطرب میکند. به گفته او در این حالت مفصل یا مفاصل درگیر داغ، متورم و آنچنان حساس هستند که حتی وزن ملحفه برروی آن غیرقابل تحمل خواهد بود. خوشبختانه نقرس درمانپذیر و تاحدودی قابل پیشگیری است. حسنقمی تصریح کرد: از نظر آماری از هر هزار مرد،حدود ۷ نفر و از هر هزاران زن حدود یک نفر به این بیماری مبتلا میشوند. مصرف بعضی از داروها، اختلالات و بیماریها هم میتوانند سبب افزایش غلظت سرمی اسیداوریک باشند. داروهایی که میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند عبارتنداز: مصرف بلندمدت داروهای مدر، لوودوپا، اسیدنیکوتینیک و پیرازینامید. در برخی از بیماریها مانند لوسمیها (سرطان خون)، لنفوم، نارسایی کلیه، گرسنگیهای طولانی و مفرط، چاقی، مسمومیت با سرب نیز افزایش مقادیر اسید اوریک یا اورمی
دیده میشود. نایبرئیس انجمن تغذیه ایران از علل شایع ایجاد نقرس به چاقی و اضافه وزن بیش از حد در سنین نوجوانی و جوانی، مصرف بیش از حدغذاهای حاوی پورینها مانند گوشتقرمز، سیرابی، ماهیکولی، شاهماهی، مارچوبه و قارچ، بیماریهایی مانند فشارخون بالای درمان نشده، دیابت، چربی یا کلسترول بالای خون و گرفتگی عروق، مصرف بعضی از داروها شامل دیورتیکها یا ادرار آورها (در درمان فشارخون)، آسپرین و داروهایی که برای پیوند اعضا مصرف میشوند، سابقه خانوادگی، سن و جنسیت (نقرس در مردان بیشتر بروز میکند) اشاره کرد. او گفت: این عارضه از طریق آزمایش خون، آزمون مایع مفصل، رادیوگرافی ساده، قابلتشخیص است. در درمان این بیماری باید به دو رکن اساسی توجه شود که حاصل کار تیمی پزشکان متخصص روماتولوژی و تغذیه خواهد بود که به ترتیب در درمان دارویی و تجویز رژیم غذایی مناسب اقدام کنند.
داروهای تجویزشده
حسن قمی تصریح کرد: داروهای ضدالتهابی، غیراستروئیدی مانند ایبوبروفن، ناپروکسن و یا ایندومتاسین که برای کاهش التهاب و درد تجویز میشوند. کلشیسین (Colchicine) در صورت عدم امکان تجویز داروهای NSAIDs بهعنوان تسکین دهنده و کورتیکواستروئیدها(Corticosteroids) برای کاهش درد و التهاب یه شکل خوراکی و تزریق برای جلوگیری از حملات نقرسی به تشخیص پزشک در درمان این بیماری موثر هستند.
رژیم درمانی
او گفت: تجویز رژیم غذایی در این بیماری شامل غذاهایی است که سبب دفع اسیداوریک میشوند. محدویت مصرف گوشتقرمز، جگر، دل و قلوه و غذاهای دریایی، حبوباتی مانند لوبیا و نخود، زردچوبه، قارچ خوراکی، گل کلم و اسفناج که مقادیر زیادی پورین دارند، مهم است. مصرف این غذاها در طی حمله حاد نقرس مجاز نیست و در صورت گذر از مرحله حاد فرد با نظر متخصص تغذیه تا حدی مجاز به مصرف خواهند بود.
