عربستان به دنبال چیست؟

دیدار محرمانه سهپبد خالد الحمیدان رئیس سازمان اطلاعات و امنیت عربستان از دمشق و گفت‌وگو با مقامات سوریه حکایت از تغییر نگاه عربستان نسبت به فضای منطقه و محور مقاومت دارد. سپهبد خالد الحمیدان، که از شخصیت‌های نزدیک به محمد ‌بن سلمان ولیعهد عربستان تلقی می‌شود، در جریان سفر به دمشق با بشار اسد رئیس‌جمهوری، علی مملوک، معاون رئیس‌جمهوری در امور امنیتی و فیصل مقداد، وزیر خارجه سوریه دیدار و گفت‌وگو کرد. محورگفت‌وگوها پیرامون برقراری مجدد رابطه بین دمشق و ریاض، افتتاح سفارت عربستان در دمشق و بازگشت سوریه به اتحادیه عرب بود؛ ضمن ‌اینکه رئیس‌جمهوری سوریه آمادگی کشور خود را برای افتتاح سفارت‌ این کشور در ریاض اعلام کرد. براساس گزارش‌های موجود قرار است پس از ماه مبارک رمضان، فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان برای باز‌گشایی رسمی سفارت عربستان به دمشق سفر کند. از سوی دیگر گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد که سوریه قرار است عدنان محمود سفیر سابق سوریه در تهران و وزیر اطلاع‌رسانی سابق‌ این کشور را به عنوان سفیر جدید به ریاض اعزام کند. صرف‌نظر از نیت پنهان عربستان برای نزدیک شدن به ‌ایران و سوریه به عنوان دو کشور تاثیر‌گذار محور مقاومت تحلیل‌ها نشان می‌دهد که شکست دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری سابق در انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا و پیروزی جو بایدن، نامزد حزب دموکرات در تغییر رویکرد سیاسی عربستان بی‌تاثیر نیست. تیم جو بایدن بر‌خلاف تیم دونالد ترامپ نظر مساعدی نسبت به سیاست‌های تهاجمی محمد بن سلمان ولیعهد عربستان و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل ندارد؛ زیرا ‌این دو فرد هزینه‌های سیاسی بالایی به لحاظ حیثیتی برای آمریکا داشته‌اند. پرونده قتل جمال خاشقچی روزنامه‌نگار برجسته سعودی و فساد مالی نتانیاهو و همسرش سارا در مدار توجه تیم سیاسی جو بایدن قرار دارد؛ هر چند بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل به دلیل نفوذ بالای لابی صهیونیستی در آمریکا، شرایط پایدارتری نسبت به بن سلمان دارد. تیم جو بایدن اعتقاد دارد محمد بن سلمان با بهره‌گیری از چتر حمایتی دونالد ترامپ فراتر از حجم سیاسی عربستان در منطقه و در ساختار داخلی ‌این کشور ‌ایفای نقش کرده و ‌این نقش در نهایت تنها در خدمت اهداف شخصی دونالد ترامپ بوده است. حصر خانگی بیش از ۶۰۰ تن از شاهزادگان سعودی از جمله شاهزاده محمد بن نایف، ولیعهد سابق عربستان که رابطه تنگاتنگی با دموکرات‌ها دارد با مخالفت تیم جو بایدن مواجه شده است. لذا محمد بن سلمان که احساس می‌کند جو بایدن درصدد انتخاب محمد بن نایف به عنوان ولیعهد بر‌آمده است در برابر فشار آمریکا برای آزادی ‌این شاهزاده پر‌نفوذ سعودی مقاومت می‌کند و ‌این امر شکاف بین ریاض و واشنگتن را تشدید کرده است. از ‌این رو حاکمیت در عربستان به ویژه شخص محمد بن سلمان در‌صدد است یک حاشیه‌امن در منطقه ‌ایجاد کند تا بتواند با تکیه بر ‌این حاشیه‌امن منطقه‌ای و کاهش تنش با ۳ کشور محوری منطقه یعنی ‌ایران، سوریه و ترکیه جایگاه خود را تثبیت کند. اظهار‌نظر اخیر فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان در مورد ضرورت پایان دادن به جنگ یمن، اظهار‌نظرهای دوستانه و مثبت محمد بن‌سلمان در مورد‌ ایران و سفر اخیر رئیس سازمان اطلاعات و امنیت عربستان به دمشق در ‌این چارچوب قابل‌تجزیه و تحلیل است. اگرچه عربستان در طول بحران 10 ساله سوریه نقشی کاملا تخریبی ‌ایفا کرده و بیش از ۸۰ میلیارد دلار کمک مالی در اختیار گروهک‌های تروریستی قرار داده اما سیاست ثابت سوریه همواره‌ این بوده و هست که هیچ‌گاه دست دوستی کشورهای عربی را به اصطلاح رد نمی‌کند. سوریه به عنوان یک کشور تاثیر‌گذار منطقه‌ای همچنان در محور مقاومت باقی خواهد ماند و تحت‌ هیچ‌شرایطی فریب مشوق‌های آمریکا و رژیم‌های عربی برای جدایی از محور مقاومت را نخواهد خورد اما در عین حال از دایره عربی نیز خارج نخواهد شد. از سوی دیگر انتخابات ریاست‌جمهوری سوریه، که در آن بدون‌شک بشار اسد بار دیگر پیروز خواهد شد، موجب شده کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس به‌این نتیجه برسند که باید با سوریه بشار اسد به تفاهم مشترکی برسند. آمریکا که پس از ۱۰ سال ما‌جراجویی در سوریه نتوانسته شطرنج سیاسی ‌این کشور را تغییر دهد نسبت به شرایط داخلی سوریه بی‌تفاوت شده و ‌این احتمال وجود دارد که نیروهای آمریکایی در ‌آینده از شرق فرات سوریه خارج شوند. ‌این مقوله تاریخی که سوریه همواره طوفان‌های سهمگین را در کنار دروازه‌های دمشق متوقف می‌کند، در مورد حاکمیت بشار اسد صدق می‌کند و‌ این متغیرهای سیاسی از پایان تدریجی بحران 10 ساله سوریه حکایت دارد.