قانونگذاری «شورای نگهبان» مغایر با قانون اساسی؟
آرمان ملی- حمید شجاعی: انتخابات رقابتی با حضور تمام نیروهای سیاسی از هر گرایش فکری کمترین خواسته تمام احزاب و جریانات سیاسی برای حضور و کنشگری در فضای انتخابات جهت دست یافتن به موفقیت و پیروزی است. به قرائت چهرههای سیاسی و حقوقدانان آنچه اخیرا شورای نگهبان در مقام قانونگذاری! مصوب و به وزارت کشور ابلاغ کرده نهتنها اصلاح قانون انتخابات؛ بلکه باید آن را ناشی از استنباط شورای نگهبان دانست. آیتا... سیدخمینی گفت: ایران بزرگتر از یک جمع دو سه نفره است، به گذشته خودمان افتخار میکنیم؛ به شرایط جاری معترضیم اما به آینده امیدواریم. بسیاری از حقوقدان از جمله ابراهیمیان، عضو سابق شورای نگهبان بر این نکته تاکید دارند که این مصوبه اخیر خلاف قانون اساسی است. این در حالی است که یک عضو شورا فراتر رفته و به پسااحراز صلاحیت هم وارد شده است. هادی طحاننظیف، حقوقدان شورای نگهبان میگوید: «اگر در خلال مناظرات مشخص شود که فردی صلاحیت نداشته یا صلاحیت داشته اما الان اتفاقی پیش آمده که صلاحیت خود را از دست داده است شورای نگهبان تا لحظات آخر هم میتواند صلاحیتها را مورد بررسی و تجدید نظر قرار دهد.»
مصوبه جنجالی
زمانی که طرح اصلاح قانون انتخابات ریاستجمهوری توسط مجلس یازدهم مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفت، به شورای نگهبان ارائه شد و با واکنشهای مخالف برخی از اعضای شورا مواجه شد. بسیاری بر این باور بودهاند که این طرح اساسا به انتخابات ریاستجمهوری خرداد ماه نخواهد رسید و اگر هم اصلاحات مجددی طبق خواسته شورای نگهبان بر آن اعمال شود تصویب و ابلاغ این قانون به انتخابات بعدی موکول خواهد شد. اما با این حال مصوبه اخیر شورای نگهبان در خصوص قانون انتخابات و شرایط ثبتنامکنندگان موجبات تعجب و تحیر بسیاری از سیاسیون و رسانهها را فراهم آورده است؛ مصوبهای که بخشهایی از آن از جمله شرایط سنی داوطلبان از 40 تا 75 سال، مدرک تحصیلی کارشناسیارشد یا معادل و سابقه تصدی حداقل 4ساله در سمتهای مدیریتی کشور، که مصادیق آن بهطور کامل ذکر شده باشند، با واکنشهای بسیاری روبهرو شده است. چنانکه عدهای از سیاسیون و حقوقدانان این مصوبه را برخلاف قانون اساسی و خارج از دایره اختیارات شورای نگهبان دانستهاند. در این راستا پرسش مهم این است که طبق قانون اساسی شورای نگهبان وظیفه نظارت بر انتخابات و مصوبات مجلس در تطبیق با قانون اساسی و
موازین شرعی و اسلامی را بر عهده دارد و در هیچکجای قانونگذاری جزو وظایف شورای نگهبان ذکر نشده است؛ حال بر چه مبنایی آن را به وزارت کشور نیز ابلاغ کردهاند؟ به قرائت عدهای این مصوبه نه تایید اصلاح قانون انتخابات مجلس اما چیزی قریب به همان مضمون از سوی شورای نگهبان است که در نوع خود جای تامل دارد.
واکنش سخنگو
مصوبه اخیر شورای نگهبان موجب شده واکنشهای زیادی در مخالفت و انتقاد نسبت به این مصوبه به وجود آید تا جایی که مقامات در این شورا در مقام پاسخگویی در خصوص مصوبه اخیر برآمدهاند. چنانکه عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان در صفحه توئیتر خود با اشاره به این مساله نوشت: «شورای نگهبان بر اساس سیاستهای کلی انتخابات که در مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب رسیده و اختیاراتی که طبق قانون اساسی داشته، عمل کرده و شرایط نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری را تعیین و اعلام کرده است.»
خلاف قانون اساسی یا...
همچنین عباسعلی کدخدایی با اشاره به استفاده شورای نگهبان از اختیارات طبق قانون اساسی در انتشار و ابلاغ مصوبه اخیر گفت؛ اما این موضوع نیز نتوانست پاسخگوی پرسشها و واکنشها باشد. چنانکه نجاتا... ابراهیمیان، عضو سابق شورای نگهبان این خصوص بیان کرد: «دغدغه شورای نگهبان برای جلوگیری از ثبتنامهای بیحساب و کتاب، که وضع تأسفباری دارد، قابلدرک است، اما راهحل انتخابی خلاف قانون اساسی است. اما مسأله این است که از قانون اساسی، اینطور برمیآید که شورای نگهبان صرفا از نظر مصداق میتواند شرایط نامزدهای ریاستجمهوری را بررسی کند، یعنی به صورت قضیه شخصیه، ببیند که آیا معیارهایی که قانون اساسی گفته، در این فرد خاص که ثبتنام کرده، هست یا نیست. اما شورای نگهبان نمیتواند قاعده کلی بگذارد که شبیه تقنین یا آییننامه باشد که از آن پیامهای کلی استنباط شود.
ایران حق یکی دو سه نفر نیست
یادگار امام در ویدئوی که در صفجه اینستاگرام ایشان منتشر شده در واکنش به محدودیتهای اعمال شده در مصوبه اخیر شورای نگهبان در خصوص شرایط ثبت نام نامزدها اظهار داشت: مملکت ما خیلی بزرگ است. تمدن این کشور، گذشته این مملکت ایران خیلی عزیز و بزرگ است. آیتا... سید حسن خمینی گفت: ایران حق یکی دو سه نفر نیست. جمع ملیت ما با دیانت ما کار بزرگی کرده و به نظرم نباید تردید کنیم به وضع گذشته باید افتخار کنیم و میکنیم؛ به وضع موجودمان باید معترض باشیم که هستیم. البته باید به آینده امیدوار باشیم نه امید واهی و همت کنیم
تا لحظات آخر هم...
شرایطی که انتقادات به مصوبه اخیر شورای نگهبان درخصوص شرایط داوطلبان برای حضور در انتخابات بالا گرفته است گویا این شورا قصد ترک نظر ندارد و اعمال اختیار خود را حتی تا پس از احراز صلاحیتها نیز ادامه خواهد داد. در این خصوص یک عضو حقوقدان شورای نگهبان گفت: «انتخابات عرصه خودنمایی و بازی با احساسات مردم نیست که هرکس در خود مختصر توانی را ببیند بیاید و مثلا یک هیجانی را ایجاد کند. بنابراین کسانی که شرایط آن را داشته و توان اجماعسازی و توان اداره کشور را دارند و میتوانند در اداره کشور موثر واقع شوند، همیشه عدد آنها مشخص است و شورا به آن رسیده است. هادی طحاننظیف درباره احتمال ردصلاحیت نامزد تایید صلاحیتشده بعد از مناظره اظهار داشت: مبانی ما نظارت استصوابی شورای نگهبان است. اما اگر در خلال مناظرات مشخص شود که فردی صلاحیت نداشته یا صلاحیت داشته اما الان اتفاقی پیش آمده که صلاحیت خود را از دست داده است، شورای نگهبان تا لحظات آخر هم میتواند صلاحیت را مورد بررسی و تجدید نظر قرار دهد.
مغایرت با اصل 115
یک فعال سیاسی اصلاحطلب درباره شرایطی که از سوی شورای نگهبان برای کاندیدای ریاستجمهوری اعلام کرد، گفت: به نظر میآید اعلام شرایط نامزدها به دلیل به نتیجه نرسیدن اقدام مجلس است؛ اما نکتهای که وجود دارد این است که مصوبهای که در خبرها آمده است به مصوبه سال ۹۶ ارجاع داده میشود، در حالی که عیبوبش بیشتر از آن چیزی که در سال۹۶ تصویب شده است. محمود صادقی اظهار داشت: حال به نظر میرسد میخواهند مشابه چیزی را که در مصوبه مجلس خودشان خلاف قانون اساسی اعلام کردند، معیار عمل قرار دهند و نکته مهم این است که در موارد زیادی این مصوبه با اصل ۱۱۵ قانون اساسی مغایرت دارد. وی افزود: شورای نگهبان مصوبه مجلس را به علت مغایرت با قانون اساسی رد کرده است، در حالی که مصوبه خودشان بهخصوص در این چیزی که بهطور مبهم اعلام کردهاند که مصوبه ۹۶ باید اصلاح شود هم مانند همان مصوبه مجلس است و با قانون اساسی مغایرت دارد. نامزد انتخابات پیشرو بیان کرد: این مصوبه شورای نگهبان یک نوع قانونگذاری است و قانونگذاری منحصراً در صلاحیت مجلس است.
