نابودی مالاریا در گرو تلاش جهانی

یکشنبه ۲۵ آوریل برابر با پنجم اردیبهشت روز جهانی مبارزه با مالاریا نامگذاری شده، بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO) امسال این روز به شعار «مالاریا صفر؛ تلاش جهان برای نابودی مالاریا» مزین شده است؛ بیماری که توسط نوعی انگل ایجاد شده و از طریق گزش ۳۰ نوع از پشه‌های آنوفل ماده آلوده به انسان منتقل می‌شود، به عنوان یک قاتل جهانی شناخته‌ شده، اما خوشبختانه قابل پیشگیری و درمان است. این شعار برای ایجاد ابتکار در زمینه ریشه کنی مالاریا، شخصی‌سازی پیام‌های موجود درباره این بیماری و تحت تأثیر قرار دادن جوامع و افراد برای تقبل بعضی از جنبه‌های خاص پیشگیری از مالاریا تعیین شده زیرا هر مورد ابتلای به مالاریا قابل پیشگیری و هر مرگ ناشی از آن غیرقابل قبول است. ابتکار عمل سازمان جهانی بهداشت برای روز جهانی مالاریا در سال ۲۰۲۱، افزودن هدف «توقف انتقال این بیماری در ۲۵ کشور دیگر تا سال ۲۰۲۵» است. همچنین برجسته‌سازی موفقیت کشورهای گوناگون در مبارزه علیه مالاریا، الهام گرفتن از گروه جدیدی از کشورها که موفق به حذف این بیماری شدند برای صفر شدن مالاریا تا سال ۲۰۲۵ و نشان دادن این حقیقت که همه کشورها قابلیت حذف مالاریا را دارند از اهداف امسال روز جهانی مالاریا است. شناخت و معرفی بیشتر این بیماری، خبرنگار ایرنا را بر آن داشت تا با وحید درخش احمدی حشره شناس و متخصص کنترل آفات به گفت وگو بنشیند.

مالاریا؛ یک بیماری انگلی

درخش احمدی با تاکید بر اینکه مالاریا یک بیماری انگلی خطرناک است که سالانه در دنیا بیش از ۲۰۰ میلیون انسان را مبتلا و جان حدود یک‌میلیون و ۲۰۰ هزار نفر را می گیرد، گفت: نوزادان، کودکان، افراد مسن، زنان باردار، مبتلایان به ایدز، افرادی با سیستم‌های ایمنی ضعیف، مهاجران و کسانی که از مناطقی بدون مالاریا به مناطقی که این بیماری شیوع دارد مسافرت می‌کنند بیش از سایر افراد در معرض بروز شدید این بیماری و خطر مرگ ناشی از آن قرار دارند. این حشره‌شناس درباره میزان کشندگی این بیماری در افراد مبتلا یادآور شد: میزان کشندگی در کودکان درمان نشده و بزرگسالانی که ایمن نیستند به ۴۰ درصد یا بیشتر هم می رسد. ضمن اینکه شدت علائم این بیماری در افرادی که ساکنان مناطق مالاریا خیز هستند و نوعی ایمنی نسبی به دست می‌آورند نسبت به سایرین شدت کمتری دارد. با این حال آفریقا سهم به شدت بالایی از بار جهانی این بیماری را بر دوش می‌کشد تا جایی که این منطقه حدود ۹۴ درصد از مرگ‌های ناشی از مالاریا را متحمل می‌شود. علاوه بر این جنوب شرقی آسیا، مدیترانه شرقی، اقیانوس آرام غربی و قاره آمریکا نیز در معرض خطر این بیماری قرار دارند.

راه انتقال انگل به انسان

درخش احمدی تنها راه انتقال انگل به انسان را به وسیله نیش پشه آنوفل عنوان و خاطرنشان کرد: اغلب گونه های این پشه در تاریک و روشن غروب و ساعات اول شب تغذیه می کنند، اوج فعالیت بعضی از ناقلان مهم در حوالی نیمه شب یا ساعات اولیه صبح است. انگل در میزبان حساس، وارد سلول‌های کبدی شده و مرحله مقابله با گلبول قرمز را طی می‌کند. در مرحله بعدی سلول‌های کبدی پاره شده و هزاران انگل غیرجنسی آزاد شده و از طریق سینوس‌های خونی کبد، خود را به جریان خون می رسانند، به گلبول‌های قرمز حمله کرده و تکثیر دوره ای خود را شروع می‌کنند. وی یادآور شد: در همه مدتی که انگل در خون وجود دارد می‌تواند پشه مکنده از خون انسان را آلوده کند و این زمان بسته به گونه انگل و همچنین نتیجه درمان دارویی متفاوت است. بیماران درمان نشده یا آنهایی که به طور کامل درمان نشده و بهبود نیافته‌اند می‌توانند تا مدت‌ها حامل انگل بوده و پشه‌ها را آلوده‌کنند که در واقع این افراد کاملا بهبود نیافته از دیگر مشکلات کنترل بیماری مالاریا هستند.

درمان سریع؛ از راهکارهای کنترل مالاریا

به گفته این حشره‌شناس، درمان سریع، صحیح و کامل بیماران یکی از راهکارهای اصولی برنامه کنترل مالاریا است که به دلیل اهمیت آن در نجات جان بیماران و کنترل بیماری، باید به آن توجه خاص شود. شروع درمان بیمار در اولین فرصت (در ۲۴ ساعت اول) پس از تشخیص، از استانداردهای مهم و نیازمند اهتمام ویژه و نظارت جدی است. وی تصریح کرد: اَشکال مختلف بیماری ممکن است به صورت تب، عرق، سرفه، اسهال، ناراحتی تنفسی و سردرد تظاهر کند یا احتمالا پیشرفت کرده و باعث ایجاد یرقان، اختلال انعقاد خون، شوک، نارسایی کبد و کلیه، التهاب حاد مغزی، ادم ریوی و مغزی، اغماء و مرگ در فرد شود.

حفاظت در برابر نیش پشه مالاریا

درخش احمدی درباره حفاظت از خود و خانواده در برابر نیش پشه مالاریا توضیح داد: بهسازی محیط که منجر به از بین رفتن همیشگی یا کاهش محل زندگی و تکثیر پشه‌های آنوفل در نزدیک محل‌های مسکونی مردم می‌شود یکی از نکات مهمی است؛ مانند خشکاندن آب‌های غیرمفید، زهکشی و لایروبی مسیل‌ها، افزایش سرعت جریان آب‌های جاری و استفاده از روش‌های خاص شیمیایی و بیولوژیک. وی افزود: دسترسی به خدمات بهداشتی سریع و ارزان برای تشخیص و درمان سریع بیماری و اطلاع‌رسانی گسترده به مردم، به‌خصوص به گروه‌های در معرض خطر و بررسی سابقه اهداکنندگان خون در مورد ابتلا به مالاریا، افراد را در برابر این نیش محافظت می‌کند.