نقش فرهنگ جامعه در مهار کرونا
شیوع کرونا در کشور های مختلف جهان نشان داد فارغ از سیاست های بهداشتی، نحوه عملکرد نظامهای سیاسی و توجه ویژه به فرهنگ آن جامعه، نقش مهمی در کنترل این بیماری دارند. با وجود این که بیش از یکسال از شیوع کرونا در جهان گذشته و واکسن کرونا هم کشف شده، با اینحال، این ویروس خطرناک در بسیاری از کشورهای جهان قربانی میگیرد. نتایج تحقیقات نشان میدهد حتی اختراع و تولید واکسن هم نتوانسته بهطور کامل این بیماری را مهار کند، لذا جوامع مختلف همچنان درگیر این بیماری هستند. آمار روزانه قربانیان نشان میدهد بسیاری از کشورهای جهان حتی کشورهای توسعهیافته نظیر آلمان، بریتانیا، آمریکا و فرانسه هم نتوانستهاند این بیماری را بهطور کامل مهار کنند. بررسی ها هم نشان میدهد فراز و نشیب این بیماری در برهههای مختلف مشکلات زیادی را برای برخی کشور ها ایجاد کرده است. اما جالب اینجاست که عدمتوانایی در مهار کرونا بیش از اینکه ناشی از عدمرعایت پروتکلهای بهداشتی باشد، ناشی از برخی موانع فرهنگی است. لذا نگاهی متفاوت داشتن به مساله فرهنگ میتواند در شیوع بیماری موثر باشد.
شیوع کرونا ربطی به پیشرفته بودن ندارد
با آغاز موج نخست شیوع کرونا در جهان، اینگونه تصور میشد که این بیماری بسیاری از کشورهای توسعهنیافته را درخواهد نوردید، اما با گذشت زمان مشخص شد این امر ربطی به میزان توسعه و پیشرفت ندارد. آمار ابتلا به کرونا در بسیاری از کشورهای جهان نشان میدهد از میان ۱۰ کشور نخست به لحاظ ابتلا و تعداد جانباختگان، ۵ کشور پیشرفته صنعتی هم در بین آنها قرار دارند. بنابر آمار منتشر شده از سوی دانشگاه جانهاپکینز، آمریکا، برزیل، مکزیک، هند، بریتانیا، ایتالیا، روسیه، فرانسه، آلمان و اسپانیا در صدر ۱۰کشور نخست جهان به لحاظ ابتلا و تعداد جانباختگان هستند. ایران نیز با ۶۴ هزار و ۷۶۴ جان باخته و دو میلیون و ۹۳ هزار و ۴۵۲ نفر مبتلا در رده یازدهم قرار دارد. برخلاف این باور که کشورهای پیشرفته میتوانند بهتر در مقابله با کرونا عمل کرده و آن را مهار کنند، اما در عمل اینگونه نیست. بنیاد «بیل و ملیندا گیتس» که شاخص جهانی امنیت سلامت را تدوین میکند در گزارش خود که در سال ۲۰۱۹ آن را منتشر کرده، عنوان کرده بود کشورهایی نظیر آمریکا و بریتانیا، باید به لحاظ آمادگی در برابر بیماریهای همهگیر، الگوی سایر کشورها باشند و کشورهایی نظیر
نیوزیلند، چین و ویتنام بدینلحاظ جایگاه بسیار پایینتری داشتهاند. اما اتفاقات سال ۲۰۲۰ به بعد در زمینه کرونا، نتایج عکسی را نشان داد. بارها از تریبونهای مختلف اعلام شده اوضاع در آمریکا و بریتانیا از کنترل خارج شده در حالیکه اقدامهای سختگیرانه چین مورد ستایش سازمان بهداشت جهانی قرار گرفته است. هماکنون نیوزیلند و ویتنام به ترتیب با ۲۶ و ۳۵ نفر جانباخته، دقیقا خلاف ادعای بنیاد بیل و ملیندا گیتس را ثابت کردهاند. به گفته «الیزابت کینگ» متخصص سلامت جهانی در دانشگاه میشیگان آمریکا، هرچند کشورهای استبدادی با مقررات سختگیرانه در ابتدا موفق به مهار کرونا میشوند اما در مراحل بعدی و به دلایلی نظیر عدمارائه آمار درست و شفاف، ارائه راهکارهای منطقی و متناسب با شرایط جامعه برای مواجهه با کرونا و بهطور کلی عدم اعتماد جامعه به این نوع نظامها، در مقابله با کرونا عملکرد مناسبی را از خود نشان نمیدهند.
فرهنگ؛ فراتر از قوانین در مهار کرونا
یکی از مهمترین مواردی که در مهار کرونا مورد توجه است، بحث نوع مواجهه جامعه یا به عبارتی دیگر نوع «فرهنگ» آن جامعه است. بنابر آمار موجود بسیاری از کشورهای پیشرفته صنعتی در نحوه مواجهه با این رویداد، با وجود امکانات زیاد، بسیار ضعیف عمل کردهاند. هرچند میتوان عملکرد دستگاههای سیاسی را در این زمینه موثر دانست، اما چرا جامعه در چنین شرایطی نمیتواند راه درست را انتخاب کند؟ به عبارتی ما در کشورهایی نظیر آمریکا، بریتانیا، آلمان و فرانسه با افرادی تحصیلکرده و دارای آگاهی عمومی روبهرو هستیم، که بهرغم یک سبک زندگی عقلانی و مشخص، در مواجهه با شرایط اضطراری نظیر شیوع کرونا، خلاقیتی از خود بروز نمیدهد. به عبارتی افراد این جوامع به سبب نوع آموزشی که در نظام آموزشی میبینند، خلاقیت چندانی ندارند. تقسیم کار در این جوامع به حدی جدی است که در روبهرو شدن با وقایعی نظیر کرونا تنها چشم امید به سیاستهای دولتی دارند. در چنین وضعیتی، جامعه به دلیل فراهم بودن تمامی امکانات رفاهی و بهداشتی و از این دست موارد، یاد نگرفته که به غیر از دولت و بدونقیم راهی برای خود بیابد. در چنین شرایطی بار کلیه رفتارهای جامعه بر دوش دولت
سوار میشود و از آنجا که ظرفیت دولتها هم در مواردی محدود بوده و امکان بروز اشتباه در سیاستهای دولتی وجود دارد، بحرانی مانند کرونا در این جوامع بیش از کشورهای کمتر توسعهیافته به چشم میآید. آلمان در صدر کشورهای منظم دنیا قرار دارد و به تعبیر «فرامرز رفیعپور»، جامعهشناس و استاد دانشگاه، زیر سوال بردن نظم و ترتیب در این کشور به عنوان یکی از بزرگترین توهینهای ملی به شمار میرود، اما در مواجهه با کرونا به لحاظ تعداد مبتلایان و جانباختگان در رتبه نهم جهان قرار دارد. میتوان گفت جامعه آلمان آموخته که تنها در یک مسیر مشخص شده حرکت کند، برای همین با کوچکترین تغییری در مسیر و روش مواجهه با کرونا، آسیبپذیر است. رتبه این کشور در فهرست کشورهای جهان بارها تغییر کرده و هربار با بروز یک نوع جدید از این ویروس، تعداد جانباختگان آن هم بیشتر شده است. بدین ترتیب میتوان گفت هرگونه استراتژی، بدونتوجه به فرهنگ آن جامعه موفق نیست. فقر، جنسیت، مهارت شغلی و مهاجر بودن عوامل تعیینکننده میزان آسیبپذیری یک جامعه است، با این حال در مواجهه با فرهنگ آن جامعه و مدیریت بحران، در عملکرد دولتها تفاوتهای زیادی وجود دارد.
بنابراین موفقیت کشورهایی نظیر چین، ویتنام و نیوزیلند در همین شناخت درست از فرهنگ یک جامعه است نه در بهکارگیری قوانین سخت و بیرحمانه برای مهار کرونا.
