سر بی‌کلاه تولید از تسهیلات نظام بانکی!

آرمان‌ملـــی- محمدسیــاح: تولید؛ مهمترین بخش هر اقتصادی است. بخش مولد چرخ اقتصادی کشورها محسوب می‌شود از این رو بخش بزرگی از سرمایه‌گذاری‌های داخلی دولت‌ها در این بخش انجام می‌شود تا بتواند با توسعه بخش مولد، هم اشتغال و هم درآمد پایدار ایجاد کند و هم با توسعه محصولات بازارهای صادراتی بزرگی را برای خود ایجاد کنند. بسیاری از اقتصادی‌های بزرگ جهان نظیر آلمان و ژاپن برای رسیدن به نقطه‌ای که امروز در آن قرار دارند متحمل سال‌ها مشکلات عدیده‌ بودند با این حال توانستند با همیاری بخش مولد خود را به رتبه‌های بالای اقتصاد در جهان برسانند. بیش از 40 سال از انقلاب می‌گذرد و در این سال‌ها دولت‌هایی که آمدند وعده‌های زیادی را برای توسعه اقتصادی کشور دادند که اگر محقق می‌شد شاید امروز ایران یکی از قدرت‌های اقتصادی جهان بود، نه اینکه به سرنوشت اقتصاد امروز بدل شود. برخی از کارشناسان اقتصادی معتقدند یکی از علل این وضعیت عدم توجه به بخش مولد است. مطالعه برخی از آمارهای رسمی‌و غیررسمی‌در حوزه بانکی نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای تسهیلات در بخش‌هایی به جز مولد به‌ویژه در چند سال اخیر سرمایه‌گذاری شده و یکی از دلایل این ادعا صحبت‌های چند روز گذشته رئیس کل بانک مرکزی درباره 11 ابربدهکار بانکی است که بیش از 90 هزار میلیارد تومان از سرمایه‌های بانک‌ها که در اصل سرمایه‌های مردم است را در اختیار دارند. کرونا یکی از شاخص‌های مشترکی است که در سال گذشته میلادی و شمسی، باعث شد تا هم اقصاد جهان و هم اقتصاد ایران در وضعیت نامناسبی قرار بگیرد. حال با کشف واکسن کرونا و آغاز واکسیناسیون در جهان؛ رشد اقتصادی دنیا در سال آینده، بهبود خواهد یافت با این حال گزارش‌های واحد مطالعات اقتصادی اکونومیست نشان می‌دهد ایران در سال‌2020 در فهرست پنج کشوری قرار دارد که بدترین عملکرد اقتصادی را داشتند و در کنار ونزوئلا، زیمبابوه، ماکائو و آرژانتین قرار گرفته است. این رتبه‌بندی به خوبی نشان می‌دهد که ایران در حوزه توسعه و مدیریت اقتصادی اقدامات خوبی نداشته است. گواه این موضوع هم وضعیت اسف‌باز بخش مولد که همان قلب تپنده رشد اقتصادی، است. شاید اگر بخواهیم وضعیت عناصر موثر بر اقتصاد کشور اعم از تولیدکننده، واردکننده، دلال و واسطه و... را بررسی کنیم خواهیم دید که هر کدام شرایط مختلفی را تجربه کردند، اما در این بین تولیدکنندگان در حال تجربه کردن شرایط بسیار سختی هستند که در طول دهه‌های گذشته کمتر تجربه مواجه شدن با آن را داشته‌اند. رکود عمیق اقتصادی به تعطیل شدن بسیاری از واحدهای تولیدی انجامیده و شرایطی را فراهم کرده که حتی برندهای قدیمی‌ایرانی مانند ارج، آزمایش، پارس الکتریک و روغن نباتی قو هم قادر به ادامه فعالیت نباشند. در طول 5/7 سال گذشته شاید کمتر روزی را سراغ داشته باشیم که خبر از تعطیل شدن، نیمه تعطیل شدن یا حتی کاهش ظرفیت تولید یک کارخانه در رسانه‌ها منتشر نشده باشد.

تسهیـــلات بانکی کجـــا هزینه می‌شود؟

بخش مولد به دلیل عدم توجه به توانمندی‌های داخلی و نگاه به وارداتی که در سال‌های گذشته وجود داشته؛ توان خود را از دست داده است، بویژه بعد از فشارهای حداکثری، رشد نرخ ارز، افزایش تورم و رشد هزینه تولید و شیوع کرونا و... آسیب‌های جدی‌ای به این بخش وارد شد؛ آسیب‌های عمیقی که به نابودی بخش بزرگی از بنگاه‌های تولید کشور منجر گشت. با وجود اینکه وزاری اقتصادی دولت بارها و بارها از وجود راهکارهای کاهش فشار به تولید و حمایت از آن صحبت کردند، اما هیچ اتفاق قابل تاملی نیفتاد که نشان دهد اراده لازم برای سرپاشدن تولید وجود دارد. حمید بهزادی، کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه تسهیلات‌دهی‌ نظام بانکی به بخش غیر مولد، مهمترین مانع تولید پایدار در کشور به حساب می‌آید، گفت: «تسهیلات دهی نظام بانکی به بخش غیر مولد از دو جنبه منجر به سقوط نظام اقتصادی کشور می‌شود.» او با اشاره به اینکه سهم تسهیلات بخش مولد اقتصاد به سمت بخش غیر مولد هدایت می‌شود، افزود: « برای مثال، سهم بخش مسکن از تسهیلات پرداختی به عنوان یک حوزه مولد اقتصادی از 17 درصد در سال 91 به تنها پنج درصد در سال 99 رسیده و این سهم به بخش‌های غیر مولد رفته که سبب ایجاد تورم را فراهم می‌کند.» این کارشناس اقتصادی ضمن اشاره به اینکه رکود بخش مولد اقتصاد به دلیل هدایت نامطلوب تسهیلات بانکی است، گفت:« از سوی دیگر تامین مالی بخش غیر مولد، زمینه بروز تورم را به دلیل تحریک تقاضا بدون تغییر در بخش عرضه مهیا کرده و مجموع شرایط منجر به بروز شرایط خطرناک رکود تورمی می‌شود.»

مدیران دولتی؛ مانـــع اصلی رشد تولید

دولتی بودن اقتصاد ایران خود بزرگترین مانع برای رشد تولید محسوب می شود؛ چراکه مدیران دولتی در اقتصاد دلسوزی کمتری نسبت به مدیران بخش خصوصی دارند به این دلیل که سرمایه هایی که در دوران مدیریت آنها به هدر می رود؛ ضرری را متوجه آنها نمی کند! به زبان ساده‌تر تا زمانیکه مدیریت اقتصادی دولتی وجود دارد فساد، رانت، زیان‌دهی و حتی نابودی بنگاه های تولیدی را خواهیم داشت که برای موضوع مثال های زیادی وجود دارد که به برخی از آنها اشاره شد. حتی نامگذاری سال‌ها برای حمایت و توجه به تولید هم موثر نبود و صرفا هزینه‌های زیادی برای تبلیغ شعارها و نه رشد تولید از سوی مسئولان انجام شد که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اگر این شعارها به درستی محقق می‌شد، امروز شاهد وضعیت بهتری برای تولید بودیم. ابراهیم جمیلی، رئیس خانه اقتصاد ایران گفته است: «در صورتی که بتوانیم به شعار مطرح شده از سوی رهبر معظم انقلاب در زمینه تولید جامه عمل بپوشانیم و از آن در کشور به معنای واقعی رفع موانع و پشتیبانی یاد کنیم، شاهد کاهش بیکاری، تعادل در قیمت ارز، بهبود وضعیت صادرات و پایداری در حوزه اشتغال خواهیم بود.»