توافق 25 ساله به سود ایران است؟

رابطه ایران و چین، رابطه‌ای قدیمی و تاریخی است اما آنچه درباره توافقنامه اخیر گفته می‌شود، با توجه به اینکه هنوز متن توافقنامه منتشر نشده، چندان دقیق نیست. همانطور که وزارت امور خارجه اعلام کرد، متن مذکور یک نقشه راه است که تمایلات و آرزوهای دو طرف برای همکاری در آن نوشته شده است. فعلا نمی‌توان گفت که این متن مانند یک توافقنامه، الزام‌آور بوده یا یک قرارداد است. بلکه دو طرف آرزوهای خود برای روابط طولانی‌مدت 20 ساله را به یکدیگر اعلام کرده‌اند و طبیعی است که این روابط بیشتر در حوزه ایران است، یعنی آنچه بناست چینی‌ها در ایران انجام دهند. به نظر نمی‌رسد برای ایران فرصتی در داخل چین ایجاد شده باشد. با توجه به آنچه وزارت امور خارجه درباره این توافقنامه منتظر کرده یا آنچه قبلا به عنوان پیش‌نویس اعلام شده بود، تنها همین ارزیابی ممکن است. تا زمانی که سند نهایی منتشر نشود، نمی‌توان درباره چیستی و آثار توافقنامه ایران و چین صحبت کرد. انتقادات طرفین به این قرارداد باید با دقت نگاه شود. برخی از انتقادات به این بازمی‌گردد که چون روابط خارجی ایران متوازن نیست و در حالی که کشور با بخش بزرگی از قدرت‌های دنیا در حال منازعه است و در این زمان با قدرت‌های رقیب وارد گفت‌وگو می‌شود، طبیعتا قدرت‌های رقیب، این فرصت را در اختیار دارند که امتیازات بیشتری را کسب کرده و کشوری که چنین وضعیتی دارد، ممکن است به دلیل تحریم بودن، امتیازاتی را به طرف مقابل بدهد. هر کشوری به دنبال منافع خود است و روابط خارجی بر اساس دوست‌داشتن یا علاقه و اخلاق نیست. بنابراین، قدرت طرف مذاکره امتیازات بیشتری را کسب خواهد کرد. می‌توان این انتقادات را پذیرفت که صحت نیز دارد، چراکه سیاست خارجی ایران در حال حاضر یک سیاست خارجی است که از برخی اهداف دهه‌های پیشین یا آرمان‌های ملی‌گرایان تا حد زیادی دور شده است. دکتر محمد مصدق موازنه منفی را مطرح کرد یا پیش از آنها، امیرکبیر نیروی سوم را مطرح می‌کرد. ایران در گذشته نیز تلاش کرده بود، با یک طرف بین‌المللی علیه طرف دیگر متحد شود. به دلیل اینکه طرف‌های مورد بحث منافع بیشتری داشتند، این ایران بود که همیشه متضرر می‌شد. زمان جنگ‌های ایران و روسیه، ایران تلاش کرد از توافق با فرانسه علیه روسیه استفاده کند اما چون آن دو کشور با یکدیگر به توافق رسیدند، در نهایت ایران قربانی شد. نگرانی‌های موجود درباره توافق ایران و روسیه بعضا تاریخی است و بخشی از آن نیز به دلیل این است که غربی‌ها مخالف نزدیکی ایران و چین هستند و تلاش می‌کنند جوی علیه این توافق درست کنند. به همین سبب به‌نظر می‌رسد در شرایط کنونی توافق ایران و چین بیش از آنکه توافقی اجرایی باشد، توافقی سیاسی است. چین و ایران به دلیل اینکه هردو تحت فشار و تحریم آمریکا هستند، تلاش می‌کنند، از این ابزار استفاده کرده و قدرت چانه‌زنی خود مقابل آمریکا را بالا ببرند.