امضای پرحاشیه‌ترین توافق‌ها

آرمان ملی- امید کاجیان: ...و سرانجام امضای یک سند همکاری. یک توافقنامه و یا هر آنچه که نامش را بگذاریم. ایران و چین همراهی 25 ساله خود را طبق این سند و با امضای آن آغاز کرده‌اند. سندی که در مورد مفادش تاکنون به شفافیت سخن گفته نشده و همین موضوع نتیجه‌اش مجموعه‌ای از گمانه‌زنی‌ها در کنار هم درباره آینده شد. سال‌ها بود که در اوج تحریم‌ها درباره امضای یک توافقنامه 25 ساله با چین خبرهایی جسته و گریخته به گوش می‌رسید. خیلی‌ها امضای این سند را نشانی از ناامیدی برای توافق بلندمدت با غرب تلقی می‌کردند و اینکه جایگزین این مساله قرار است یک توافق با چین و مجموعه‌ای از امتیازهای تعلق گرفته به این کشور باشد. برخی نیز البته از در تکذیب این موضوع برآمدند و گفتند که اتفاقا این سند، اقتصاد ایران را تقویت می‌کند و جایگاه آمریکا در منطقه را تنزل می‌دهد. خیلی‌ها نیز امضای آن را فرادولتی توصیف کرده و اقدام دولت روحانی در این امر را صرفا در مقام اجرای آنچه که از قبل در موردش تصمیم‌گیری شده است، برمی‌شمردند‌.

داستان یک توافق

همه‌چیز از یک توئیت به زبان چینی از سوی محمد جواد ظریف آغاز شد. توئیتی که در آن نوشته بود:«به همراه دوست خوبم، مشاور امور خارجه و وزیر امور خارجه وانگ یی گفت‌وگوی گسترده و سازنده‌ای داشته‌ام و در امور دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی نظرات مشترک داریم. من یک نقشه راه ۲۵ ساله را برای تحکیم مشارکت استراتژیک جامع بین ایران و چین و کمک مثبت به ابتکار «کمربند و جاده» پیشنهاد کردم.» دراین میان وب سایت انگلیسی «پترولیوم اکونومیست» بود که درباره قراردادی محتمل میان ایران و چین به مدت ربع قرن مدعی شد که چین در ازای گرفتن امتیازاتی متعهد شده ۴۰۰ میلیارد دلار در ایران سرمایه‌گذاری کند. اگرچه بعد از انتشار این خبر محمد جواد ظریف اعلام کرد که یک پیشنهاد برای برنامه‌ای ۲۵ ساله است که تازه باید بنشینیم و شروع به نوشتن توافق کنیم. بعد ازاینکه شورای حکام قطعنامه‌ای علیه ایران صادر کرد، در سوم تیرماه ۹۹ دفتر هیات دولت ایران اعلام کرد: «در پی بحث و بررسی پیرامون برنامه همکاری جامع ۲۵ ساله ایران و چین، وزارت امور خارجه مأموریت یافت که طی مذاکرات نهایی با طرف چینی، براساس منافع متقابل بلند مدت، این برنامه را به امضای طرفین برساند.»

بدبینی‌ها و خوش‌بینی‌ها

اما موضوعات درباره این قرارداد و آنچه که در درون آن است زمانی بیشتر شد که محمود احمدی‌نژاد در سخنرانی و دیدار با جمعی از مردم استان گیلان گفت:«شنیده‌ایم که در حال مذاکره هستند و می‌خواهند یک قرارداد جدید ۲۵ ساله با یک کشور خارجی منعقد کنند و هیچکس هم خبر ندارد.» همین امر بار دیگر بر مسائل مختلفی در مورد موضوع این قرارداد دامن زد، مسائلی که البته فورا توسط مقامات به تکذیب می‌رسید. مثلا گفته شد تخفیف‌های بزرگی برای خرید نفت به طرف چینی داده شده، یا امتیازاتی درباره جزیره کیش به چین می‌دهیم که حتی برخی به نوعی از واگذاری این جزیره سخن به میان آوردند. بعدها محمود احمدی‌ بیغش، نماینده شازند در مجلس گفت که واگذاری جزیره‌های کشور به چین، واقعیت دارد ولی با فشار مردم و مجلس جلوی آن گرفته شد. البته دیری نپایید که باتوجه به عمقی که این اظهارنظر در میان مردم و رسانه‌ها یافت، این نماینده از سخنان خود عقب نشینی کرد و اظهار داشت که او استنباط‌هایش را بیان کرده و چنین چیزی که گفته شده صحت ندارد. حواشی در تعهدنامه 25 ساله با چین ادامه داشت. با این حال عده زیادی نیز موافق این توافق هستند. آنها به این باور دارند که این توافق در صورتی‌که اجرا شود، اقتصاد ایران را در شرایط کنونی قدرتمند‌تر کرده و سیاست این کشور را با توجه به شرایط موجود و نامشخص بودن وضعیت روابط با غرب و برجام باثبات‌تر می‌کند. همچنین موقعیت ایران در منطقه را بهبود خواهد بخشید و شاید ترغیب‌کننده دشمنان ایران و یا کشورهای حاشیه خلیج فارس برای تنش‌زدایی با ایران هم باشد. از سوی دیگر این توافق به نفع چین هم است و احتمالاً به ارتقای موقعیت چین در خاورمیانه منجر خواهد شد. اگر این اتفاق بیفتد از جهتی دیگر نیز به سود ایران تمام خواهد شد چون قدرت‌گیری چین در خاورمیانه برابر با کاهش نقش آمریکا و اسرائیل در این منطقه خواهد بود و قطعا به شدت از این موضوع استقبال خواهد شد. از طرفی بسیاری معتقدند که

/ ادامه در صفحه 6