گذر اقتصاد ایران از رکود و دوره سخت تحریم

رشد اقتصادی ایران در ماه‌های گذشته از سال 99 به استناد آمارهای رسمی چه با نفت و چه بدون نفت منفی بوده است، با این حال برخی از کارشناسان اقتصادی بر این باورند که اقتصاد ایران تا پایان سال می‌تواند رشد مثبت داشته باشد و به صفر و حتی یک درصد برسد. برهمین اساس هم، عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک‌مرکزی، در یادداشتی اینستاگرامی‌ اعلام کرد: «براساس گزارش اداره حساب‌های اقتصادی بانک مرکزی رشد اقتصادی کشور که از فصل دوم سال جاری مثبت شده بود، در سه ماهه سوم سال نیز مثبت بوده است. رشد مثبت 9/3 درصدی با نفت و مثبت 9/2 درصدی بدون نفت در سه ماهه سوم سال ثبت شده است. بنابراین اقتصاد در دو فصل متوالی دوم و سوم سال ۱۳۹۹ رشد مثبت داشت. بنابراین امروز با اطمینان می‌توان از گذر اقتصاد ایران از دوره سخت تحریم و رکود ناشی از آن و ورود به دوره رشد مجدد اقتصادی خبر داد. با توجه به تداوم تحریم حداکثری علیه ایران و شیوع کرونا، که موجب رکود و رشد منفی شدید در بسیاری کشورها شده است، رشد حاصله مهم و حاصل اجرای اقتصاد مقاومتی و نماد جهش تولید در شرایط تحریم است. جزئیات رشد بخش‌های مختلف اقتصادی کشور اوایل هفته پیش رو اعلام خواهد شد. این اتفاق خوب نتیجه مقاومت مردم، قدرت انعطاف اقتصاد ایران در مقابل شوک‌های وارده به آن است و امیدوارم فصل‌های آینده نیز رشد اقتصاد تداوم پیدا کند.»

پیش‌بینی مرکز پژوهش‌های مجلس

مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در گزارشی کارشناسی به پیش‌بینی رشد اقتصادی در سال ۹۹ پرداخت. بررسی انجام‌شده در این گزارش نشان می‌دهد که رشد اقتصادی با نفت و بدون ‌نفت پس از دو سال در پایان سال ۹۹ مثبت خواهد شد. به این ترتیب رشد اقتصادی در سال ۹۹ مثبت نیم درصد و رشد اقتصادی بدون نفت مثبت 8/0 درصد پیش‌بینی شده ‌است. در این گزارش تاکید شده که مهم‌ترین عامل اثرگذار بر اقتصاد در نیمه اول سال ۹۹، شیوع ویروس‌کرونا بوده است. این ویروس اثر‌گذاری متفاوتی از تحریم‌ها بر اقتصاد کشور داشته زیرا تحریم‌ها بیشتر روی بخش نفت و صنایع بزرگ مانند خودرو‌سازی تاثیر داشته درحالی‌که شیوع ویروس کرونا عمدتا بر بخش‌های خدماتی و صنایع کوچک اثرگذار بوده است. البته کارشناسان این پژوهش انتظار ندارند که در نتیجه شیوع ویروس‌کرونا ارزش افزوده اقتصاد کاهش شدیدی داشته باشد و به‌نظر می‌رسد که آثار رفاهی آن بیشتر خواهد بود. نکته دیگری که در این گزارش تاکید شده، تفاوت آماری اعلام شده در بانک‌مرکزی و مرکز آمار است. آمارها نشان می‌دهد که رشد تولید ناخالص داخلی در سال ۹۸، حدود منفی 9/6 درصد و رشد تولید ناخالص داخلی بدون نفت در سال گذشته حدود منفی نیم‌درصد بوده است. صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی رشد اقتصادی ایران را در سال ۲۰۲۰ به ترتیب منفی 5/4 و منفی ۵/۵ درصد برآورد کرده‌اند. نشریه اکونومیست نیز رشد اقتصادی کشور را در سال ۹۹ منفی ۱۲ درصد پیش‌بینی کرده است. به‌نظر می‌رسد نهادهای بین‌المللی در برآورد آثار شیوع ویروس‌کرونا بر بخش حقیقی اقتصاد ایران دچار بیش برآوردی شده‌اند.

رشد مثبت در بخش کشاورزی

در دهه اخیر که اقتصاد ایران نوسان‌های زیادی را تجربه کرده، بخش کشاورزی از جمله معدود بخش‌هایی بوده که به رشد مثبت خود ادامه داده است. نتایج بررسی‌های انجام شده در این مطالعه نشان می‌دهد بخش کشاورزی تا پایان سال ۹۹، رشدی در حدود 1/2 درصد خواهد داشت. براساس اعلام مرکز آمار رشد اقتصادی بخش کشاورزی در سال ۹۸ حدود 8/2 درصد بوده که در سال ۹۹ احتمالا با کاهش 7/0 درصدی مواجه خواهد شد. البته مرکز آمار رشد این بخش را در سه ماه اول ۹۹ حدود 1/0 درصد اعلام کرده، درحالی‌که برآورد بانک‌مرکزی از رشد بخش کشاورزی در سه ماه اول سال ۹۹ حدود7/3درصد بوده است.