انتخابات خردادماه چیزی را تغییر نخواهد داد

نزدیک به 40 روز از ورود جو بایدن به کاخ سفید گذشته و به‌رغم وعده‌های انتخاباتی او همچنان خبری از بازگشت به برجام و لغو تحریم‌های ایران نیست. روزنامه وال استریت جورنال از قول دو «مقام آگاه» گزارش داده که ایران پیشنهاد آمریکا و اتحادیه اروپا برای مذاکره مستقیم با ایالات متحده بر سر برجام در هفته‌های آینده را رد کرده است. موضوعی که سعید خطیب‌زاده سخنگوی وزارت امور خارجه نیز بدان اشاره کرد و گفت اجرای تعهدات همه طرف‌ها در برجام موضوع مذاکره و بده بستان نیست و همه بده بستان‌ها ۵ سال پیش انجام شده است. مسیر پیش رو بسیار روشن است: آمریکا باید به تحریم‌های غیرقانونی و یکجانبه خود خاتمه دهد و به تعهدات برجامی بازگردد. این امر نه به مذاکره احتیاج دارد نه به قطعنامه در شورای حکام. محسن پاک‌آیین دیپلمات پیشکسوت کشورمان و کارشناس مسائل بین‌الملل معتقد است بازگشت آمریکا به توافق هسته‌ای و رفع تحریم‌ها به این زودی‌ها اتفاق نخواهد افتاد و کاخ سفید به دنبال سرپوش گذاشتن به روی بدعهدی‌های خود است. در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانیم:

چرا با وجـــود وعــده‌های بایدن او هنوز سیاست مشخصی برای ورود آمریکا به برجام و لغو تحریم‌های ایران ندارد؟

جو بایدن رئیس‌جمهور منتخب آمریکا از زمان ورود به کاخ سفید سیاست دقیقی را نسبت به بازگشت آمریکا به توافق هسته‌ای اعلام نکرد. اگرچه او صحبت‌ها و مواضع کلی را در خصوص احیای برجام عنوان کرد اما این به معنای بازگشت آمریکا به برجام و لغو تمام تحریم‌ها علیه ایران نیست. در همان برهه اعلام شد که بازگشت ایالات متحده آمریکا به توافق هسته‌ای با ایران، همزمان با دیگر پیمان‌هایی که دونالد ترامپ از آن خارج شده بود مشکل‌تر است. دلیل آن نیز مشخص است؛ چراکه آمریکا می‌بایست برای لغو تحریم‌های ایران لابی صهیونیسم را قانع کند که در این راستا فشارهای رژیم صهیونیستی به طور کاملا محسوس علیه آمریکا اعمال می‌شود. در این بین شاهد لفاظی و تهدید از سوی مقامات این رژیم هستیم. موضوع بعدی به ساختار آمریکا برمی‌گردد؛ صرف‌نظر از هر حزبی که در قدرت باشد این کشور ایران را دشمن خود می‌داند. این حتی به دوره پس از انقلاب و جمهوری اسلامی مربوط نمی‌شود، چراکه در پیش از انقلاب هم آمریکایی‌ها خصومت خود را به مردم ایران نشان دادند. در آن دوره با تاراج منابع نفت و گازی ایران و در این دوره با انواع توطئه‌ها و تحریم‌ها در حال اثبات دشمنی خود هستند. با توجه به این موارد می‌توان دریافت که آمریکا علاقه‌ای به قدرتمند شدن ایران ندارد. بر این اساس یک ایران مقتدر و قوی در منطقه غرب آسیا نمی‌تواند در راستای منافع واشنگتن باشد. به همین دلیل است که کاخ سفید سعی بر این دارد تا با فشار و تهدید، ایران را از دستیابی به آرمان‌های بلند خود منصرف کند. بنابراین نباید این خوش‌بینی ایجاد شود که چون بایدن با ترامپ مخالف بود به سرعت تحریم های ایران را لغو خواهد کرد. نباید انتظار داشت که دولت جدید آمریکا فضا را در اختیار ایران قرار دهد تا ما به یک الگوی اقتصادی برای منطقه تبدیل شویم. موضوع بعدی به نوع رابطه آمریکا با برخی از دشمنان منطقه‌ای ایران مانند عربستان سعودی بر می‌گردد؛ در روزهای اخیر شاهد علاقمندی بایدن برای استفاده از اهرم‌های حقوق بشری علیه ریاض بودیم که با انتشار گزارش محرمانه درباره قتل جمال خاشقچی محمد بن سلمان ولیعهد عربستان، مسئول این قتل شناخته شد. به نظر می‌رسد که بایدن درصدد آن است تا عربستان را مانند ترامپ بدوشد و از منابع مالی آن بهره ببرد. با توجه به رویکرد ریاض و مخالفت با ایران برای حضور در منطقه، بالطبع آنها نیز در کنار رژیم صهیونیستی بر واشنگتن اعمال فشار می‌کنند تا مانع از احیای برجام و لغو تحریم‌های ایران شود.

آیا مسائل مهم دیگر و داخــلی آمریکا نیز باعث کُندی در روند برجام شده است؟

علاوه بر این مسائل باید در نظر داشت که در سیاست داخلی و در سیاست خارجی اولویت‌های مهمی برای دولت بایدن وجود دارد که برای آمریکا مهمتر از مسائلی چون بازگشت به برجام هستند. حل مشکلات داخلی آمریکا و تأمین امنیت پس از قتل جرج فلوید، بی‌اعتمادی مردم نسبت به ساختار حاکم بر آمریکا، نژادپرستی و از همه مهمتر مبارزه با همه گیری بیماری کووید19 از جمله این موارد هستند که با توجه به گستردگی آن انرژی زیادی از دولت و شخص بایدن خواهد گرفت. در عرصه سیاست خارجی نیز حتی تمرکز جو بایدن بر ترمیم و بازسازی روابط آمریکا با متحدانش است. مساله نحوه روابط با دو قدرت بزرگ یعنی چین و روسیه از دیگر مسائل اولویت دار برای دولت جدید آمریکا است که در روزهای اخیر شاهد افزایش تقابل بوده‌ایم. چنین مساله‌ای نشان می‌دهد که به‌رغم تاکید بایدن بر دیپلماسی چنین رویکردی در قبال این دو قدرت چندان جدی نیست و سیاست‌های یکجانبه گرایانه آمریکا کماکان تداوم خواهد داشت و سلطه طلبی همچنان در دستور کار کاخ سفید خواهد بود.

نمی‌توان چشم‌اندازی برای احیای برجام و لغو تحریم‌ها متصور بود؟

با اجرای مصوبه مجلس شورای اسلامی و نشان دادن حسن نیت از سوی ایران و همچنین اجازه فعال ماندن دوربین‌های آژانس، بعید به نظر می‌رسد که شاهد تحولی باشیم و در سه ماه آینده دولت بایدن به برجام بازگردد و تحریم‌های ایران را لغو کند. معتقدم که مطرح کردن بحث انتخابات ایران و مشخص شدن نتایج آن در اینجا موضوعیت ندارد. به این دلیل که هر جناحی در ایران به قدرت برسد نمی‌تواند از اصول غیرقابل تغییر جمهوری اسلامی ایران تخطی کند. بحث توافق هسته‌ای و لغو تحریم‌ها در چارچوب منافع ملی کشور است. از همین رو مردم ایران نیز نمی‌توانند رئیس جمهوری را در قدرت ببینند که نسبت به لـــغو تحریم‌ها بی‌اعتنا باشد و در عین حـــال مــحدودیت‌های هسته‌ای را نیز بپذیرد.