دانستنــــی ها

استرس چاق مي‌کند

نايب‌رئيس انجمن علمي ‌پيشگيري و درمان چاقي ايران گفت: استرس‌هاي ناشي از شغل و روزمرگي‌هاي زندگي سبب عدم کنترل اشتها و ولع کاذب شده و افراد را چاق مي‌کند. سيدضيا مظهري افزود: بسياري از افراد وقتي دچار استرس شده و احساس عدم تمرکز مي‌کنند، بلافاصله به سراغ قهوه و چاي مي‌روند و به‌همراه آنها انواع بيسکويت و کيک‌هاي آماده را مصرف مي‌کنند که به مرور منجر به بروز چاقي مي‌شود. وي افزود: کارکنان ادارات و شرکت‌ها در طول ساعات کاري‌ خود با اين تصور که کافئين موجود در اين نوشيدني‌ها مي‌تواند مقدار زيادي خستگي جسمي‌وروحي آنها را برطرف سازد، حتي تا 10 بار در روز اين مواد را مصرف مي‌کنند؛ در حالي‌که استفاده بيش از اندازه اين مواد سبب تقويت و ماندگاري اثر هورمون‌هاي استرس‌زا مي‌شوند. مظهري اظهارداشت: از سوي ديگر مواد موجود در چاي و قهوه باعث کم‌خوابي شده و انرژي بدن را از بين مي‌برد. همچنين عادت به نوشيدن قهوه و چاي زياد، نياز به مصرف موادقندي و شيريني و شکلات را نيز افزايش مي‌دهد و تلفيق اين مواد با يکديگر يعني شکر با کافئين تاثير دوپينگ را دارد که باعث مي‌شود آخرين انرژي‌هاي ذخيره شده بدن نيز به مصرف برسند. اين استاد دانشگاه علوم پزشکي ايران ادامه داد: بدخوري و بيش‌خوري، عدم استفاده از گروه‌هاي مختلف هرم غذايي شامل نان و غلات و فرآورده‌هاي جايگزين آنها، سبزي‌ها و ميوه‌جات، شير و لبنيات کم چربي، گوشت‌هاي سفيد و قرمز يا حبوبات، دانه‌ها و مغزها، تخم‌مرغ و پنير، باعث گسترش شديد گرسنگي‌هاي پنهاني يا سلولي‌ ناشي از عدم استفاده کافي و لازم از ريزمغذي‌هاي متعدد مي‌شود و تغييرات چشمگيري در رفتار و کردار و خلق‌وخوي افراد در همه گروه هاي سني ايجاد مي‌کند. مظهري تصريح کرد: اين تغييرات در هر فرد به‌صورت استرس، اضطراب، افسردگي، پرخاشگري و حتي خودآزاري بروز مي‌يابد؛ در حالي‌که مصرف برخي از موادغذايي بر استرس و اضطراب غلبه مي‌کند. به گفته اين متخصص تغذيه، جايگزيني شکلات، شيريني و کربوهيدرات‌هاي ساده، استفاده از منابع حاوي پروتئين‌ها به ميزان حداقل 10 تا حداکثر 18 درصد کل انرژي دريافتي روزانه با کاهش ميزان استفاده از گوشت‌هاي قرمز و فرآوري‌شده و مصرف آبزيان به‌صورت تنوري، فرپز، بخارپز، استفاده به‌جا، به‌موقع و به اندازه از ويتامين‌هاي گروه B کمپلکس و ويتامين C و گروه‌هاي غذايي حاوي مواد معدني مانند يد، آهن، پتاسيم، روي و غيره جهت مديريت استرس توصيه مي‌شود.

تاثير مثبت مصرف شيرگرم

وي افزود: گنجاندن شير و لبنيات در برنامه صبحانه بروز سستي، بي‌حالي، بي‌حوصلگي و عصبانيت در طول روز را کاهش مي‌دهد و عدم انگيزه، افسردگي و استرس را تعديل مي‌کند. همچنين استفاده از دانه‌ها و مغزهاي تازه و خام به مقدار 30 گرم در روز به جاي هله‌هوله ضمن تامين انرژي کافي سرشار از مواد معدني بسيار مفيد مثل آهن، روي، پتاسيم، سلنيوم، منيزيم و مس داراي اسيدهاي چرب هستند که بدن قادر به ساخت آن نيست. مظهري ادامه داد: سبزيجات مختلف با رنگ‌هاي گوناگون نه تنها به‌عنوان پاک‌کننده و عامل سم‌زدايي از بافت‌ها و ارگان‌هاي بدن تلقي مي‌شوند بلکه با خنثي‌سازي راديکال‌هاي آزاد، طراوت و سرزندگي را ايجاد کرده و به رفع اندوه، غم، اضطراب و افسردگي کمک مي‌کند.

تاريخچه استرس

واژه استرس را اولين‌بار هانس سلي در دهه چهل ميلادي (حدود هفتاد سال قبل) به‌کار برد. او لغت استرس را از حوزه فيزيک و مکانيک اقتباس کرد. البته بعدها نوشت که لغتي که او مد نظر داشته تنش يا Stress نبوده و بيشتر منظورش Strain يا کرنش بوده اما به علت ضعف در زبان، در درک معني آنها اشتباه کرده است. به هر حال امروز معنا و مفهوم استرس بسيار فراتر از يک استعاره مکانيکي است. بنابراين ديگر چندان مهم نيست که هانس سلي در ابتدا مفهوم اين کلمه را درست درک کرده است يا نه. معمولا در تعريف استرس به سبک هانس سلي، استرس و انواع آن را با تقسيم استرس به استرس مثبت و استرس منفي آغاز مي‌کنند.

استرس چيست؟

استرس شرايط يا احساسي است که در آن، فرد از لحاظ ادراکي بر اين باور است که مجموع خواسته‌ها و انتظاراتي که از او وجود دارد، فراتر از منابع، امکانات و توانمندي‌هاي در اختيار اوست. استرس مزمن، خواب ما و ميزان قندخون ما را مختل مي‌کند. اين امر به افزايش گرسنگي و خوردن خوراکي‌هايي منجر مي‌شود که خوردن آنها لذت بخش و آرام‌کننده است ولي معمولا کالري زيادي دارد. همين موضوع باعث مختل‌شدن بيشتر خواب و حتي افزايش استرس و بالارفتن ميزان قندخون مي‌شود. اين روند علاوه بر اينکه مي‌تواند سطح چربي خون را به اندازه‌اي که براي سلامت شخص مضر است برساند، موجب ديابت از نوع دوم نيز مي‌شود. گاهي زماني‌که دچار استرس مي‌شويم، تمايل داريم غذاهاي خانگي که چربي يا قند بالايي دارند، بخوريم. محققان معتقدند که ممکن است هورمون‌هاي خاصي مانند سروتونين، کورتيزول يا نوروپپتيدY در اين روند نقش داشته باشند. محققان معتقدند هنگامي‌که کربوهيدرات مصرف مي‌کنيم، ميزان ترشح هورمون سروتونين در بدن‌ بيشتر مي‌شود. سروتونين به لحاظ شيميايي حس خوبي در بدن ايجاد مي‌کند و باعث مي‌شود حالمان خوب شود و احساس بهتري داشته باشيم. آنها مي‌گويند بيشتر کربوهيدرات‌هايي که افراد به سمت آنها مي‌روند مانند کلوچه، شيريني، شکلات و کوکي‌ها پر از چربي هستند. آنها مي‌گويند استرس مزمن باعث بالارفتن بيش از حد هورمون کورتيزول در بدن مي‌شود، هورموني حياتي که مديريت ذخيره‌سازي چربي و مصرف انرژي بدن را به عهده دارد. کورتيزول هورموني است که به عنوان افزايش‌دهنده‌ اشتها شناخته مي‌شود و ممکن است باعث شود، هوس کنيم غذاهاي چرب و شيرين بخوريم. همچنين مطالعات نشان مي‌دهد بدن ما در مواقع استرس ممکن است مواد غذايي را به نوعي متفاوت پردازش کند. مطالعه‌اي که در اين زمينه صورت گرفته است، نشان مي‌دهد موش‌هاي آزمايشگاهي که تحت رژيم پرچربي و پرشيريني قرار دارند، زماني که در فشار استرس قرار مي‌گيرد بيشتر مواد غذايي که وارد بدنش شده است تبديل به چربي مي‌شود. محققان متوجه شدند که اين پديده با مولکولي به نام نوروپپتيدY مرتبط است که هنگام بروز استرس از سلول‌هاي عصبي آزاد مي‌شود و تجمع چربي در بدن را تقويت مي‌کند.