سختگیریها بیشتر شود
يک اپيدميولوژيست با اشاره به آثار جهشهايي که تاکنون ويروس کرونا داشته، در عين حال توضيحاتي در مورد خطرناکترين جهشهاي کرونا و همچنين عوامل خطر پيک چهارم کرونا ارائه کرد. دکتر مسعود يونسيان در رابطه با احتمال بروز موج چهارم کرونا در کشور گفت: تصور ميکنم تغيير تعداد بيماران جديد مبتلا به کوويد19، بيشتر تابعي از تغيير رفتار ما است تا تغيير ماهيت و رفتار ويروس و بيشتر ما انسانها هستيم که با تغيير الگوي تماسهاي فيزيکيمان، الگوي ابتلا را تغيير ميدهيم. وي با تاکيد بر اينکه ويروس هم تاکنون تغييراتي داشته است، اظهار کرد: جهش اخير ويروس که در چندين کشور کشف شده و همچنين جهش ديگر ويروس در ارديبهشت ماه سال جاري، هر دو باعث تغيير در رفتار و ساختار ويروس و در نتيجه افزايش ميزان سرايتپذيري شدند و مي توانند در افزايش تعداد بروز موارد جديد و متعاقبا در بروز امواج بيماري نقش داشته باشند، اما به نظر ميرسد عامل بسيار مهم ديگر و يا حتي شايد عامل مهمتر در اين ميان، تغيير در رفتار ما انسانها است. هر زمان که بيماري به اوج ميرسد مردم و مسئولين سختگيري بيشتري ميکنند و در نتيجه انتقال بيماري کاهش مييابد و هر زمان که اوضاع به شرايط عادي نزديک ميشود با شيوع پديده عادي انگاري، رفتار ما تغيير ميکند و بدونملاحظه موارد احتياطي در گردهماييها، تجمعات، مراکز شلوغ خريد، و... شرکت ميکنيم که عامل بسيار مهمي براي انتقال بيماري است.
تغييرات و جهش ويروس
اين اپيدميولوژيست ادامه داد: همانگونه که پيشتر اشاره شد، عامل مهم ديگر در بروز موجهاي بيماري، تغييرات و جهش خود ويروس است که سرايتپذيري را افزايش ميدهد؛ علت جهش ويروس به ساختار ويروس بازميگردد و اساتيد ويروس شناسي و ژنتيک بر اين باور هستند که ويروسهايي که از جنس RNA هستند ثبات بالايي در ماده ژنتيکي خود ندارند و مرتبا در حال تغيير و تحول هستند. برخي از اين تغييرات ممکن است به ضرر خود ويروسها باشد و انتشار آن را کاهش دهد و برخي به نفع ويروسها بوده و باعث افزايش انتقال و يا حتي شدت آن ميشوند. تغييراتي که موجب کاهش انتقال ويروس شود خود به خود حذف مي شوند؛ زيرا با بقاي ويروس ناسازگار هستند. از ابتداي پاندمي تا کنون چندين هزار تغيير (جهش) در اين ويروس رخ داده و تغييراتي که به نفع ثبات ويروس بودند نه تنها باقي ماندند، بلکه طي مدت کوتاهي تقريبا کل ويروسهاي در گردش را به خود اختصاص دادهاند. دو نمونه از مهمترين اين اتفاقات يکي در حوالي ماه ارديبهشت و يکبار پس از شهريور ماه گذشته رخ داده است. ضمنا، حتما لازم نيست که ويروس جهش يافته از يک کشور به کشور ديگر وارد شود، به دليل آنکه ماده ژنتيکي ويروس ناپايدار است، در هر کشوري ميتواند رخ دهد، بويژه در مناطقي که زنجيره انتقال فعالتر است، احتمال جهش و تغيير ژنتيکي هم افزايش مييابد.
خطرناکترين جهش ويروس کرونا
وي افزود: مشاهدات ما در مورد تعداد موارد جديداً تشخيص داده شده نشان ميدهد متاسفانه در برخي استانها و نيز در مجموع در کل کشور، افزايش تعداد موارد جديد در هفتههاي اخير مشهود است و فعلا نميدانيم آيا اين موضوع صرفا ناشي از تغيير رفتار ما است و يا ناشي از تغيير گونه قالب ويروس است و يا هر دو عامل همزمان نقش دارند. آنچه که اهميت دارد، ضرورت افزايش سختگيريها و کاهش تماسهاي ما است براي اينکه شاهد ابتلا و از دست رفتن تعداد بيشتري از افراد جامعه نباشيم. يونسيان درباره خطرناکترين جهش ويروس کرونا، تصريح کرد: طبيعتا خطرناکترين جهش، جهشي است که مرگ و مير و شدت بيماري را افزايش دهد. در عين حال، جهشي که بدون افزايش شدت و مرگومير، قابليت انتقال را افزايش دهد نيز ميتواند منجر به درگيري بيشتر افراد جامعه و در نتيجه مرگومير بيشتر شود. در مورد جهشهايي که در بالا ذکر شد، حداقل افزايش سرايتپذيري ويروس اثبات شده و حتي برخي شواهدي دارند که شدت ابتلا و احتمال کشندگي هم در اين جهشها ممکن است افزايش يافته باشد که فعلا نميتوان با قطعيت در مورد آن صحبت کرد.
جهش ويروس سبب بياثري واکسن ميشود؟
اين استاد ويروسشناسي افزود: براي اينکه بفهميم چه جهشهايي در يک کشور رخ ميدهد لازم است از تکنولوژي توالييابي کل ژنوم ويروس استفاده کنيم و اين تکنولوژي گرچه هم اکنون در مراکز خاصي در کشور موجود بوده و در حال استفاده از آن هستيم، ولي براي اينکه بتوانيم مانند ساير کشورها جهشهاي احتمالي ويروس را به تعداد کافي و به موقع شناسايي و براي مقابله با آن به موقع اقدام کنيم، ضرورت دارد اعتبارات کافي براي تهيه ملزومات و کيتهاي مورد نياز آن را فراهم کرده و اختصاص دهيم و تصور ميکنم هنوز اين مهم در کشور رخ نداده است، لذا ما هنوز نميتوانيم راجع به جهشهايي که ممکن است در ايران رخ داده باشد به درستي اظهار نظر کنيم. فعلا تحقيقات صورت گرفته با استفاده از ابزارهاي موجود، ميتوانند بگويند آيا جهشهاي شناخته شده در ساير کشورهاي دنيا در کشور ما هم مشاهده مي شود يا خير. اميدواريم در آينده با عنايت بيشتر به بخش آزمايشگاههاي تجهيز شده به اين فناوري، ما هم در مورد جهشهايي که در کشورمان ممکن است رخ دهد، اظهار نظر فني داشته باشيم. وي در پاسخ به اين سوال که آيا جهش ويروس کرونا ميتواند سبب بي اثرسازي واکسن شود يا خير؟، گفت: بايد ببينيم که آيا جهش در منطقهاي که هدف واکسن است، رخ داده يا خير، و سپس ببينيم اين جهش چقدر ميتواند سبب تغيير در آن منطقه شود. خوشبختانه اکثر واکسنهايي که تاکنون تهيه شدند، جايگاههاي متعددي از ويروس را هدف قرار دادهاند. به اين ترتيب اگر يک يا حتي تعداد معدودي از اين مناطق تغيير کند، هنوز اميد داريم واکسن بر ساير جايگاههايي که هدف واکسن هستند اثر خود را بر جاي بگذارد. طبيعي است که اگر واکسيناسيون دير اتفاق افتد و انتقال بيماري فعال و بالا باشد، احتمال بروز جهشهاي متعدد لذا بياثر شدن واکسنها نيز وجود دارد. وي گفت: واکسنهايي که الان در حال ساخت هستند هنوز کارايي خود را بر ويروسهاي جهشيافته دارند ولي برخي شواهد پراکنده حاکي از کاهش اثربخشي برخي واکسنها در برخي از ويروسهايي که اخيرا جهش يافتند، بودهاند. گرچه حتي در مورد اين ويروسهاي جهش يافته هم هنوز درصد ايمنيزايي مقبول است ولي ممکن است اگر نتوانيم به موقع ويروس را سرکوب کنيم، درصد ايمنيزايي در آينده آنقدر کاهش يابد که واکسن از ميزان اثربخشي مطلوب خود فاصله بگيرد.
