فرصتها و تهدیدهای همگام در زیست با اینترنت
مدرس سواد رسانهاي گفت: در زيست همراه با اينترنت، ما فرصتها و تهديدها را با هم داريم که بايد با شناخت اين فرصتها به خوبي از آنها استفاده کنيم. چهارمين سال برگزاري «روز جهاني اينترنت امنتر» که در ايران با نام «روز اينترنت پاک» شناخته ميشود، امسال به همت شرکت دانش بنيان نماينده رسمي بنياد- SID روز جهاني اينترنت امنتر- در ايران به صورت مجازي با حضور محمد داوري مدرس سواد رسانهاي و روزنامهنگار حوزه آموزش و مسعود صادقي کارشناس ارشد ارتباطات در خصوص راهکارهاي ايمن شدن کودکان و نوجوانان دربرابر آسيبهاي فضاي مجازي برگزار شد.
نگرشها را درست کنيم
محمد داوري مدرس سواد رسانهاي در اين نشست، نوع نگرش به پديده اينترنت را زيربناي همه مباحث در اين زمينه دانست و تاکيد کرد: نگرش انسانها فلسفه زندگي آنها را شکل ميدهد، پيشرفتهاي بزرگ دانش آدمي نوع نگرش آدمها را متحول ميکنند و به همين نسبت فلسفه زندگي آنها تغيير مي کند، پديده اينترنت هم به عنوان يک دستاورد بزرگ آدمي نگرشها و فلسفه زندگي آدمها را محتول کرده است، به طوري که الان هيچ کس در هيچ کجاي دنيا بينياز از اينترنت نيست. وي افزود: در اين زيست همراه با اينترنت ما فرصتها و تهديدها را با هم داريم، روز جهاني اينترنت امنتر براي چارهانديشي درباره اين تهديدها است. داوري درباره نگرش صددرصد منفي به اينترنت گفت: اين نگاه ما را از مزيتها و امکانات اينترنت محروم ميکند و در جهاني که بدون اينترنت نميتوانيم زندگي کنيم، فرزند ما را آسيبپذير و ناتوان پرورش ميدهد، مانند پدر و مادري که با نگاه ناامن بودن جامعه، فرزندانشان را درچهارديواري منزل ميکنند.
برخورد هوشمندانه با اينترنت
مدرس سواد رسانهاي در زمينه برخورد هوشمندانه با اينترنت به اهميت سواد رسانهاي اشاره کرد و گفت: سواد رسانهاي در زندگي سراسر غرق شده در رسانه به عنوان يکي از انواع ضروري سواد شناخته شده و يونسکو آن را در زمره سوادهاي لازم انسان امروزي آورده است و البته سواد طبق آخرين تعاريف به معناي توانايي تغيير در خود و ديگري است. خوشبختانه چند سالي هست که در نظام امروزي ما هم درس تفکر و سواد رسانهاي براي پايه دهم دبيرستان درنظر گرفته شده است. وي بيان کرد: اما سواد رسانهاي تنها براي يک پايه تحصيلي کافي نيست چون کودکان حتي پيش از مدرسه با اينترنت درگير مي شوند و به نظر مي رسد پيش از فراگيري سواد خواندن و نوشتن، سواد رسانهاي ضرورت دارد، بايد از همان بدو آشنايي و ارتباط کودک با اينترنت، مهارت و دانش رسانه هم در اندازه خودش به او منتقل بشود، به همان ترتيبي که والدين خوردن، حرف زدن و راه رفتن را به کودک آموزش ميدهند. وي اظهارداشت: سواد رسانهاي براي گذار از کاربر کنشپذير يا منفعل به کاربر کنشگر و پردازشگر است، يعني هدف آن تبديل مخاطب منفعل به مخاطب فعال و تبديل مخاطب فعال به مخاطب هوشمند که از فرصتها استفاده و دربرابر تهديدها از خود محافظت ميکند. داوري در اين باره توصيه کرد: والدين دانش ديجيتالي و دانش رسانهاي خود را افزايش بدهند چون بدون آن نميتوانند تعاملي اعتمادساز و اثر بخش با فرزند خود برقرار کنند، وي ادامه داد: فناوري اينترنت حتي ادبيات فرزندان را تغيير داده از همين رو بيگانگي برخي والدين با فضاي ديجيتال باعث شده ادبيات فرزند خود را درک نکنند، گويي لازم است حرفهاي فرزندان براي آنها ترجمه بشود. وي افزود: توصيه من به والدين و معلمان اين است که در اين زمينه فروتن باشند و تسليم بشوند اين تسليم شدن، آنها را در موقعيت ضعف قرار نميدهد، بلکه آنها را در موقعيت منطقي و منصفانه قرار ميدهد به همين دليل ديگر ما تعبير جديدي از آموزش داريم که آموزش را فرايند يادهي و يادگيري ميدانيم. والدين در يک گفتوگوي منصفانه و شجاعانه به فرزندانشان بگويند زمانيست که ما هم بايد از شما ياد بگيريم. پدران و مادران فکر نکنند که اگر در زمينه ديجيتال، پاي درس فرزندان نشستند اقتدار والديني آنها زير سوال ميرود. منطق ارتباطي دنياي جديد مبتني بر برتري سني نيست، بلکه دوسويه و مبتني بر دادوستد است.
پرسشهايي براي والدين امروزي
اين کارشناس ارشد علوم تربيتي و مدرس سواد رسانهاي، با دستهبندي نگرانيهاي والدين درباره استفاده فرزندان از فضاي مجازي ابراز داشت: نخستين نگراني درباره محتواي ناپاک يا نامناسب است. ميدانيم که هر محتوايي مناسب هر کسي نيست و البته برخي محتواها براي هيچکس مناسب نيست. الان ساز و کارهاي خوبي براي تحليل و دستهبندي محتواي مناسب کودک هست که نمونه آن سامانه چيخوبه است. داوري ادامه داد: در بحث «رژيم مصرف رسانهاي» که از مباحث سواد رسانهاي است، براي مخاطب کودک و نوجوان بر لزوم گزينش محتواي مناسب و متناسب با نياز مخاطب برپايه روانشناسي رشد و روانشناسي يادگيري تاکيد ميکنيم. محتواي تربيتي بايد متناسب با دوره رشد کودک و نوجوان باشد تا او را توانمندتر کند و در ابعاد تربيتي او را به بلوغ برساند. اين مدرس سواد رسانهاي «مدت زمان مصرف اينترنت» را محور ديگر نگراني والدين عنوان کرد و گفت: اينترنت خودش را به بخش مهمي از ساعات شبانه روز ما تحميل کرده به طوريکه ما را از يک زيست طبيعي دور کرده در حاليکه بخشي از نيازهاي ذهني و رواني ما در خارج از اينترنت پاسخ داده مي شود. طبق يکي از آخرين آمارها کودکان و نوجوانان در سراسر دنيا به طور ميانگين روزانه بيش از 8 ساعت ازوقت خود را در اينترنت سپري ميکنند و بيش از دو تا سه ساعت از ميانگين خواب آنها کم شده است. بنابراين يکي از مصاديق پاک بودن اينترنت، استفاده به اندازه از آن است. البته زمان مصرف اينترنت براي افراد مختلف در سنين مختلف با ويژگيهاي مختلف و درمشاغل گوناگون با هم تفاوت دارد. وي ابراز داشت: چالش سوم دليل و چرايي استفاده از اينترنت است، گفتيم يکي از اهداف سواد رسانهاي، پرورش مخاطب هدفمند و هوشمند است و البته موضوع ديگر دنبال کردن اهداف در چگونه فضايي است. دراين زمينه ابزارهاي مختلفي وجود دارد که يکي از آنها سيمکارت کودک و نوجوان است.
فرزندان را کنترل و محدود نکنيم
داوري چالش پدران و مادران را ميزان و نوع استفاده فرزندان از اينترنت خواند و تاکيد کرد: در اين زمينه رويکرد کنترلي و ايجاد محدوديت اشتباه است چون واکنش فرزندان به کنترل پنهانکاري و واکنش آنها به محدوديت فاصله گرفتن است. يکي از دلايل شکاف والدين با فرزندان همين تلاش غيرکارشناسانه است بنابراين به جاي کنترل بايد مديريت کنند و مشورت بدهند به جاي محدوديت بايد ضوابط و مقررات منطبق بر منطق کودک و نوجوان را مشخص کنند. وي افزود: با اين رويکرد والدين ميتوانند زمان استفاده از اينترنت را متعادل و محتواي مناسب را در سنين مختلف تعيين کنند، در دوره کودکي و مقطع تحصيلي ابتدايي، فرزندان بيشتر با بازيهاي جذاب فضاي اينترنت را مطالبه ميکنند اما در مقطع متوسطه اول و دوم که فرزند در دوره نوجواني است به دنبال ايجاد حريم شخصي است، به عنوان نمونه فرزند ميخواهد براي گوشي همراه خود رمزورود بگذارد، اگر والدين مخالفت کنند او ميگويد چرا گوشي خودتان رمز ورود دارد؟ سوال اينجاست که آيا اين حريم شخصي در دوره نوجواني بايد به رسميت شناخته بشود!؟ بله اما نسبت نزديکي افراد با حريم شخصي متفاوت افراد متفاوت است، يعني فرزندان بايد بپذيرند که نزديکترين افراد به حريم شخصي آنها پدر و مادر آنها است.
آسيبها چيست، راهکارها کدامند؟
اين کارشناس ارشد علوم تربيتي و مديريت آموزشي آسيبهاي استفاده نادرست فرزندان از فضاي مجازي را در چهار گروه ذهني، رواني، جسمي، اجتماعي دستهبندي کرد و تصريح کرد: از ديد ذهني محتواي نامناسب و مدت زمان استفاده بيش از اندازه، اختلال شناختي را بوجود ميآورد، يعني کودک که بايد در سير رشد و تربيت شناختي نسبت به خود، خلق يعني ديگري، نسبت به خلقت يعني هستي و نسبت به خداوند يعني خالق شناخت پيدا کند، وقتي محتوا نامناسب باشد در رشد شناختياش اختلال ايجاد ميشود ممکن است از بازيهايي استفاده کند که با موجودات تخيلي سر و کار داشته باشد، اين فرد ذهنگرا ميشود. ديگر اختلال عدمتعادل شناختي است که کودک از شناخت متعادلي نسبت به اين چهارگانه شناختي، برخوردار نيست. داوري درباره بعد رواني آسيبها ابراز داشت: در اثر محتواي نامناسب و زمان بيش از حد استفاده از اينترنت، روان کودک به صورت گسسته شکل ميگيرد و در نتيجه به بلوغ رواني متناسب با دوره رشد خود نميرسد، چون تعاملات رواني و عاطفي خارج از فضاي مجازي را نداشته با محيط با ديگران با حيوانات تعاملي نداشته حتي در دل طبيعت در ساحل دريا گوشي يا تبلت در دستش است. به همين دلايل تستهايي که ما از دانشآموزان متوسطه اول و دوم در زمينه رشد رواني ميگيريم اختلالات جدي رشد رواني را مشاهده مي کنيم. وي آسيب هاي جسمي را ملموس و مشهود دانست و به عنوان نمونه از چاقي، ناهنجاريهاي حرکتي و بلوغ زودرس و ... ياد کرد و درباره آسيباجتماعي اظهار داشت: وقتي تعاملات کودک عمدتا مجازي است و با آدمهايي که در دسترس او نيستند يا شبهانسانها در بازيهاي ديجيتال سر و کار دارند کودک به بلوغ اجتماعي نميرسد. بنابراين ضريب همکاري و تعامل و سازگاري آنها ضعيف ميشود. داوري ادامه داد: سازگاري اجتماعي يعني رسيدن به سطحي از دانش و مهارت که کيفيت زندگي او با ديگران را افزايش بدهد. از همين رو خيلي از دانشآموزان در مدارس، توانايي کار گروهي را ندارند در حاليکه در بازيهاي ديجيتال خيلي ماهر هستند. از همين رو فرزند خانواده در دوره دانشجويي توانايي زيست در خوابگاه در شهر ديگر را ندارد.
پاي درس کودکان بنشينيم
مسعود صادقي با اشاره به اينکه پديده اينترنت شکاف آگاهي و دانش ارتباطي را ميان نسلها معکوس کرده به طوريکه نسل جديد آگاهتر از نسل پيشين هستند و شتاب پيشرفت فناوري، سرعت و ژرفاي اين شکاف را بيشتر و بيشتر مي کند، تصريح کرد: لازم است يک سازو کار ويژهاي براي به روز رساني دانش پدران و مادران و معلمان وجود داشته باشد چون در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات اکنون ميبينيم فرزندان از والدين و دانشآموزان از معلمها گاهي آگاهترند. وي افزود: امنيت در اينترنت در لايههاي مختلف تعريف ميشود يک بخش امنيت شبکه است که در لايه فني مطرح است اما تمرکز روز جهاني اينترنت امنتر يا اينترنت پاک، بر امنيت در لايه کاربر است، بدان معنا که کاربر بتواند آگاهانه خود را دربرابر تهديدها حفظ کند.
روز اينترنت پاک چيست؟
جعفر زياري متولي روز اينترنت پاک در ايران درباره فلسفه روز جهاني اينترنت امنتر گفت روز «اينترنت امنتر» هر سال در دومين روز از دومين هفته از دومين ماه سال ميلادي برگزار ميشود همزمان با ايران در 170 کشور جهان جشن گرفته ميشود. وي افزود: از سال 2004 کميسيون اروپا به عنوان نخستين گام از پروژه «حاشيههاي امن» اتحاديه اروپا با هدف بالابردن آگاهي عمومي در زمينه چالشهاي اينترنت و نگرانيهاي خانوادهها درباره آسيبهاي ناشي از حضور فرزندان در فضاي مجازي اين روز را تعيين و نامگذاري کرد. زياري گفت: هر سال يک موضوع متفاوت براي برگزاري اين رويداد انتخاب ميشود. سالهاي پيشتر موضوعاتي مانند قلدري آنلاين، شبکههاي اجتماعي، عرضه اطلاعات و تصاوير شخصي آنلاين، مطرح شد. شعار امسال مثل دو سال گذشته «همهبا هم براي اينترنت بهتر استTogether for a better internetاست.
