فکهای خزر در آستانه انقراض
در سالهاي اخير حساسيتها نسبت به محيط زيست و بهطور ويژه گونه فک خزري افزايش يافته است از سوي ديگر بهدليل برداشتهاي بيرويه هر پنج کشور حاشيه درياي خزر ذخاير اين دريا در چهار دهه اخير به شدت کاهش يافته است. براي مثال به دليل فعاليت شناورها و صيد، از ميزان کيلکا به عنوان يکي از منابع تغذيهاي فکها کاسته شده است. بيشک وقتي از يک جانور منبع اصلي تغذيهاي گرفته ميشود به سمت ساير آبزيان رفته و بهدليل اينکه کيلکا ماهيان سرشار از پروتئين هستند و ساير ماهيها اين مزيت را کمتر دارند؛ ماهي بيشتري بايد صيد کنند که به ميزان آن آلودگي موجود در بدن ماهيان نيز به فکها منتقل ميشود و جمعيت آن مورد تهديد قرار ميگيرد. يکي از راههاي جلوگيري از کشتار فکها فعاليتهاي فرهنگي در جوامع روستايي و در بين صيادان براي ارتقاي دانش آنها نسبت به فک خزري و چگونگي برخورد اصولي با اين جانور است. در اين شرايط ميتوان از ظرفيت انجمنهاي مردم نهاد براي افزايش آگاهي جوامع محلي استفاده کرد. فک خزري تنها پستاندار درياي خزر است و اين گونه در معرض خطر انقراض از ارزش ويژهاي در محيط زيست برخوردار است. براي اقدامات فرهنگي بايد جوامع ماهيگير را نسبت به حفاظت از فکها و منابع تغذيهاي آن آگاه کرد، چون صيادها بر اين باورند که فکها ماهيها را ميخورند و به نوعي رقيب آنها محسوب ميشوند. اين در حالي است که فکها در تنظيم سلامت اکوسيستم نقش حياتي دارند. بهطور معمول فکها ماهي بيمار و غير چالاک را شکار ميکنند. بايد سازمان حفاظت محيط زيست براي فکها برنامه حفاظتي تعريف و طراحي کند. اگر از سوي اين سازمان گشت دريايي نيز لحاظ شود، از مشکلات زيست بوم درياي خزر و گير افتادن فکها در تورهاي ماهيگيري کاسته ميشود. براي مثال پناهگاه حيات وحش ميانکاله و جزيره آشوراده در استان مازندران و گلستان و سواحل پارک ملي بوجاق تا عمق شش متري دريا و در امتداد خط ساحلي تا بندر انزلي در استان گيلان بيشترين نقاطي است که فک خزري چه به صورت زنده يا جسد مشاهده ميشود و بخشهاي زيادي از اين اراضي تحت مديريت سازمان حفاظت محيط زيست است، اما تاکنون اين سازمان گشت يگان حفاظت دريايي تشکيل نداده است. همچنين از راهکارهاي اصلي براي جلوگيري از مرگ و مير فکها جلوگيري از انتشار آلودگي و فاضلاب به درياي خزر است. توجه به کلينيک امداد و نجات فک خزري از ديگر اقدامات براي حفاظت از اين جانور است. با وجود کلينيک تخصصي و آموزش ميتوان با آگاهيرساني به جوامع محلي حاشيه سواحل افراد را درباره چگونگي و حفاظت از فک درياي خزر آگاه کرد. اگر افراد محلي حضور فکهاي زنده را به سازمان حفاظت محيط زيست اطلاع دهند ميتوان از مرگ و مير آنها جلوگيري کرد و حتي در صورت مشاهده جسد فکها با اطلاع به موقع پيش از فاسد شدن جسد ميتوان با نمونهبرداري دلايل مرگ و مير فکها را مطالعه و تشخيص داد.
