از احیای برجام تا میانجیگری فرا نسه
آرمان ملي- حميد شجاعي: شايد تا چند ماه پيش کمتر کسي ميتوانست به قطع درباره احياي برجام و احتمال بازگشت آمريکا به اين توافق نظر بدهد اما تغيير سياست و هيأت حاکم در آمريکا باعث شد تا همه معادلات تغيير کند و امروز همه از بازگشت آمريکا به برجام و لغو تحريمهاي ايران صحبت کنند. هرچند برخي شيطنتها نيز در ارتباط با مذاکره مجدد يا افزودن طرفهاي برجام مطرح ميشود اما مساله مهم اينجاست که ايران خواهان لغو فوري تحريمهاي يکجانبه و سپس بازگشت آمريکا به برجام است و در مقابل آمريکاييها ميگويند ايران بايد به تعهدات خود بازگردد تا ما نيز به برجام بازگرديم. برخي از تحليلگران معتقدند که نقش ميانجي در اين بين ميتواند از کارآيي لازم برخوردار باشد. با اين حال تجربه ثابت کرده که ايران قائل به ميانجي نيست و بارها آن را رد کرده است. اين در حالي است که اخيرا امانوئل مکرون رئيسجمهور فرانسه پيشنهاد ميانجيگري صاددقانه و متعهد ميان ايران و آمريکا را داده است. بايد ديد ديدگاه طرفين به اين رويکرد فرانسويها چگونه خواهد بود.
احياي مجدد برجام؟
پيروزي جو بايدن در انتخابات رياستجمهوري آمريکا و روي کار آمدن مجدد دموکراتها باعث شد تا بيش از همه طرفهاي برجام اين اتفاق را مثبت و سازنده تلقي کنند. چراکه معتقدند رويکردهاي بايدن و تيم همراهش نسبت به توافقات بينالمللي از جمله برجام با رئيسجمهور پيشين دونالد ترامپ بسيار متفاوت است و رويکارآمدن بايدن ميتواند شروعي دوباره براي آمريکا بهمنشور حضور در عرصه جهاني و چندجانبهگرايي باشد. اما آنچه طي يکي دو ماه اخير بيش از همه مورد توجه قرار گرفته بحث برجام و سرنوشت آن است. آمريکا 18 ارديبهشت سال 97 (8 مي 2018) از برجام خارج شد و اين توافق را در حالت تعليق قرار داد. چنانکه حتي اروپاييهايي که پيش از آن از لزوم عمل طرفين برجام به تعهدات خود سخن ميگفتند از رعايت وظايف و تعهدات خود در برجام استنکاف ورزيدند و به عبارتي، اين توافق را به کما فرستادند. البته در اين ميان اين تنها ايران بود که به تعهدات برجامي خود عمل کرد و اين مهم از سوي مسئولان آژانس بينالمللي انرژي اتمي هم تاييد شد. اما اين مساله هم باعث نشد تا اروپاييها به خود بيايند و به انجام تعهدات خود دست بزنند. در همين راستا اعمال تحريمهاي يکجانبه و ظالمانه از سوي آمريکا عليه ايران باعث شد که ايران نيز کاهش گامبهگام تعهدات خود ذيل توافق هستهاي را آغاز کند. با اين حال تغييرات هيأت حاکمه در ايالاتمتحده باعث شد تا برخي نسبت به آينده برجام و بازگشت آمريکا به اين توافق ابراز اميدواري کنند. خود مقامات آمريکايي از جمله جو بايدن رئيسجمهور و آنتوني بلينکن وزير امور خارجه جديد آمريکا نيز بر بازگشت به برجام تاکيد داشتهاند. اما آنچه خواست مقامات کشورمان است صرفا بازگشت آمريکا به برجام نيست. چراکه آمريکاييها ابتدا بايد تمامي تحريمهاي وضعشده عليه ايران را لغو کنند، سپس به برجام بازگردند و تعهدات خود را انجام دهند. البته آمريکاييها نيز در اظهاراتي مطرح کردهاند که ايران بايد به تعهدات خود بازگردد تا ما به برجام بازگرديم. چنانکه محمدجواد ظريف وزير امور خارجه کشورمان با اشاره به مصاحبه اخيرش با شبکه خبري آمريکايي سيانان و نقش اروپاييها در ارتباط با ايران و آمريکا مينويسد: «به کريستين امانپور از شبکه سيانان گفتم: ايالاتمتحده از برجام خارج شد و آن را نقض کرد. اما ايران تنها اقدامات جبراني انجام داد. آمريکا بايد به پايبندي کامل بازگردد. ايران سپس فورا از اقدامات جبراني خود بازخواهد گشت. جوزف بورل-بهعنوان هماهنگکننده کميسيون مشترک- ميتواند قدمها را در مشورت با ايران و آمريکا هماهنگ نمايد.» البته صحبت از ميانجيگري اروپاييها يا ساير کشورها ميان ايران و آمريکا بارها مطرح شده است که شايد مهمترين آنها را بتوان حضور آبه شينزو نخستوزير سابق ژاپن دانست. اين در حالي است که مقامات ايران بارها مطرح کردهاند که نيازي به ميانجي و مذاکره مجدد نيست. بايد ديد بايدن با انتخاب رابرت مالي بهعنوان نماينده ويژه آمريکا در امور ايران چه سياستي را در قبال ايران دنبال ميکند و مقامات کشورمان نسبت به تحولات اخير آمريکا چه واکنشي خواهند داشت.
پيشنهاد مکرون
رئيسجمهور فرانسه روز پنجشنبه پيشنهاد داد که «يک ميانجي صادق» در مذاکرات ميان آمريکا و ايران براي احياي توافق هستهاي باشد که دونالد ترامپ رئيس پيشين آمريکا در سال 2018 از آن خارج شد. ايسنا نوشت، امانوئل مکرون به انديشکده شوراي آتلانتيک گفت: هر کاري که بتوانم براي حمايت از هر اقدامي از جانب آمريکا براي مشارکت دوباره در مذاکراتي دشوار انجام خواهم داد. سعي خواهم کرد يک ميانجي صادق و متعهد در اين مذاکرات باشم. رئيسجمهور فرانسه بارها سعي کرده بود دونالد ترامپ را متقاعد کند تا به توافق هستهاي پايبند باشد اما موفق نبود. او همچنين خواستار مذاکراتي جديد با ايران شد که با حضور عربستان سعودي و رژيم صهيونيستي باشد و محدوديتهايي بر برنامه موشکي ايران اعمال کند. عربستان و رژيم صهيونيستي سرسختانه با توافق هستهاي که در سال 2015 انجام شد، مخالف بودهاند و از تصميم ترامپ براي خارج کردن آمريکا از توافق حمايت کرده بودند. مکرون در ادامه اظهار کرد: ما بايد راهي پيدا کنيم که عربستان سعودي و اسرائيل هم در اين مذاکرات حضور داشته باشند، چراکه آنها از شرکاي مهم منطقه هستند و مستقيما در نتيجه اقدامات ما با ديگر دوستانمان در منطقه ذينفع هستند. مشخص نيست که پيشنهاد مکرون براي ميانجيگري از طرف واشنگتن مورد استقبال قرار بگيرد يا نه.
نشست تروئيکاي اروپا و آمريکا
منابع خبري ميگويند وزيران خارجه انگليس، فرانسه، آلمان و آمريکا يک جلسه مجازي براي رايزني درباره مسائل مختلف از جمله ايران کردهاند. يک مقام وزارت خارجه انگليس درباره اين ديدار گفت: «قويا از اينکه متحد همفکري مانند آمريکا بار ديگر به فضاي چندجانبگي بازگشته تا بتوانيم به اهداف مشترکمان دست پيدا کنيم، استقبال ميکنيم. خبرنگار انبيسي هم در حساب کاربرياش در توئيتر نوشته ديپلماتهاي ارشد چهار کشور دربار توافق هستهاي ايران، بيماري همهگير جهاني کوويد-19، مسائل جوي، ميانمار و «آلکسي ناوالني»، مخالف غربگراي روسيه رايزني کردهاند. اين نخستين رايزني ميان وزيران خارجه چهار کشور دو سوي آتلانتيک بعد از سال 2018 است.
