ضلع چهارم مانع نزدیکی ایران و آمریکا
آرمان ملي- اميد کاجيان: ورود جو بايدن به کاخ سفيد و سرنوشت وعدههايي که او داده است يکي از پرسشهايي است که اين روزها مطرح ميشود. بسياري از وعدهها صرفا با يک امضا به تحقق ميپيوندند، درست مثل امضاي توافقنامههايي که ترامپ از آنها بيرون آمد يا لغو خيلي از خواستههاي او از جمله همان تحريمهايي که دونالد ترامپ آنها را امضا کرده بود. بايدن در روز اول ورودش البته که تلاش کرد تا با صدور فرمانهاي اجرائي بسياري کليد تغيير در سياستها را بزند و تحول در آمريکا را از اين طريق اعلام کند. جو بايدن که هفته گذشته بهطور رسمي رئيسجمهور آمريکا شد، در نخستين روز فعاليت، از وزارت آموزش خواست تا وقفه جاري در بازپرداخت وامهاي دانشجويي و بهره آن را براي ميليونها آمريکايي که وام دانشجويي فدرال دريافت کردهاند، تمديد کند. وي همچنين با صدور فرماني آمريکا را دوباره به پيمان آب و هوايي پاريس ملحق ساخت. رئيسجمهوري آمريکا در فرماني ديگر ممنوعيت ورود اتباع برخي از کشورهاي مسلمان به آمريکا را لغو کرد. بايدن همچنين برنامه 100 روز با ماسک را آغاز کرد و پوشيدن ماسک در اماکن و مناطق متعلق به دولت فدرال و حين سفرهاي بين ايالتي را الزامي کرد. وي در نخستين روز کاري محدوديتهاي سراسري اخراج مستاجران و ضبط املاک را براي بيش از 25ميليون آمريکايي تمديد کرد. او در واقع در همان روز نخست با امضاي هفده فرمان اجرائي ميراث دونالد ترامپ را هدف قرار داد. صدور فرمانهايي مثل مساله مهاجرت و البته پيمان پاريس در همان روز نخست بيانگر يک مطلب بود، اينکه او ميتوانست در مورد برجام نيز دست به اقدامي مشابه بزند و به آن بازگردد، اما نه تنها چنين نکرد بلکه چند روز بعد از آن هم درباره برجام و تصميمش درآن باره سخني به ميان نياورد. هرچند تا پيش از اين انتخاب افرادي مانند «توني بلينکن» وزير خارجه و «وندي شرمن» معاون او يا «رابرت مالي» بهعنوان نماينده ويژه در امور ايران و برخي منتخبان سمتهاي ديگر را که هر يک به نوعي با مذاکرات هستهاي و برجام مرتبط بودهاند همه به معناي حرکتي بيقيدوشرط در مسير برجام و توافق هستهاي توصيف ميکردند اما روزهاي کنوني اين سوال را در خود دارد که آيا بايد همين قدر به بازگشت بيقيد و شرط بايدن به برجام خوشبين بود؟ اين در حالي است که در همين شرايط «يوسي کوهن» رئيس سازمان جاسوسي رژيمصهيونيستي «موساد» قصد دارد رهسپار واشنگتن شود تا در ديدار با مقامات دولت «جو بايدن» رئيسجمهور جديد آمريکا خواستههاي تلآويو درباره هرگونه توافق با ايران را مطرح کند. شبکه 12 رژيمصهيونيستي با انتشار اين گزارش، خبر داد که انتظار ميرود کوهن ماه آينده به آمريکا سفر کند و اولين مقام ارشد اين رژيم خواهد بود که با جو بايدن ديدار ميکند. بسياري از اين موضوع با عنوان فشار موساد به بايدن در مورد برجام سخن ميگويند. اين را در کنار اين مطلب بگذاريد که توني بلينکن پيش از اين اظهار داشته بود که «بايدن به دنبال بهبود توافق موجود يا انعقاد يک توافق جديد با ايران است. ايران بايد به برجام بازگردد. در اين صورت بايدن با استفاده از همان توافق قبلي به دنبال توافقي بلندمدت است.» اظهاراتي دوپهلو، که فحواي آن اين است: «بايدن نيز قرار نيست تمام و کمال به برجام کنوني پايبند باشد.» برخي معتقدند که يعني حتي اگر تهران از تمامي پنج گام کاهش تعهدات برجامياش دست بردارد برجام کنوني و بازگشت به آن تنها راهکاري براي توافقها و مذاکرات بعدي و محدوديتهاي بيشتر براي ايران است. اين روزها از سويي ديگر، ايران با اقداماتي مانند آغاز غنيسازي 20 درصدي اورانيوم، مطرح کردن خروج از پروتکل الحاقي، نپيوستن به FATF و ... وضعيت را پيچيدهتر نيز کرده است. همه اينها در حالي است که ايران پيش از اين نيز پنج گام در راستاي کاهش تعهدات برجامياش برداشته بود.
پايان خوشبيني
تا پيش از اين و با مسجل شدن پيروزي بايدن، دولت آنقدر از بازگشت برجام و رفع تحريمها مطمئن بود که نهتنها بودجهاش را با فروش دوميليون و سيصدهزار بشکه نفت در سال 1400 بست، بلکه تلاش کرد تا شروطي هم براي آمريکا در قبال بازگشت آمريکا به برجام تعيين کند مثلا تختروانچي گفته بود که در صورت تمايل آمريکا براي بازگشت به برجام، ايران شرايطي براي ازسرگيري کامل تعهدات هستهاي خود خواهد داشت. مجيد تختروانچي بيان کرده بود که اولين شرط ايران اين است که دولت جديد آمريکا تعهد کند نقض برجام - توافق اتمي ايران و قدرتها - تکرار نخواهد شد و شرط دوم رسيدگي به خساراتي است که ايران از نظر مالي و رنج انساني بهخاطر تحريمها متحمل شده است. تختروانچي همچنين گفته بود اگر آمريکا با محقق کردن اين شروط قول بازگشت به اجراي کامل برجام را بدهد ايران هم مجددا آماده اجراي کامل توافق هستهاي خواهد بود. همان موقع ظريف نيز از اين ميگفت که بايد خسارت اين مدت به ايران داده شود. شروطي که البته اين روزها با استقرار بايدن ديگر مطرح نميشود. اکنون ايران و وزير خارجه آن تنها از طرف مقابل ميخواهند تا براي تهران شرط نگذارد و به همان برجامي که پيشتر توافقشده بازگردند. درعوض ايران هم به تمام تعهدات آن برجام پايبند خواهد بود. در چنين شرايطي همچنان اين پرسش نيز بهجد مطرح است که اگر بايدن قصد بازگشت به برجام را داشت چرا آن را جزو فرمانهاي اجرائي خود قرار نداد؟
انعطافپذير باشيم
علي بيگدلي کارشناس مسائل بينالملل دراينباره به «آرمان ملي» ميگويد: خوشبينيهايي که خيلي از مردم و مقامات نسبت به آمدن بايدن داشتهاند رفتهرفته تغيير پيدا ميکند. بايدن در کنار اظهارات بازگشت به برجام به نوعي يک اجماع جهاني عليه ايران نيز ترتيب ميدهد. گفتوگوهاي اخيري که بايدن با مکرون و بوريس جانسون داشته است دقيقا در همين مسير است. کاملا هريس و همسر يهودي او نيز بهعنوان طرفداران اسرائيل شناخته ميشوند و در کميته روابط عمومي آمريکا-اسرائيل «اِيپَک»عليه ايران سخن گفتهاند. از سويي جبههگيري اروپا دربرابر فعاليتهاي هستهاي ايران نشان ميدهد تهديد و طرح مجلس در غنيسازي اورانيوم و خروج از پروتکل الحاقي رويه جديدي را شکل داده است. خلاف پيشبينيهايي مثل اينکه با آمدن بايدن درها باز ميشود، امور شکل خصومتباري به خود گرفته است. وي ادامه ميدهد: استراتژي ايران و مصوبه اخير نه تنها مسيري براي رفع تحريمها نبود بلکه بهانهها را در اين زمينه بيشتر کرد. از سويي آمريکا و بايدن نشان دادهاند که بعد از بازگشت به برجام به دنبال مذاکره در مورد اقدامات نظامي ايران در منطقه، حقوق بشر و... هستند و اختلافات در اين عرصه عميق و عميقتر ميشود. از بيگدلي ميپرسيم پس انتخاب تيم مذاکرهکننده برجام در کابينه بايدن به چه معناست؟ پاسخ ميدهد: انتخاب اين تيم به دليل تجربه آنها در مذاکره با ايران است و نه صرفا به خاطر بازگشت به برجام. او ميخواهد از آنها براي مذاکراتي جديدتر و بهتر استفاده کند. وي اضافه ميکند: مذاکرات برجام اگر سه ضلع آمريکا، اروپا و ايران را داشت امروز ضلع چهارمي به نام کشورهاي عربي و اسرائيل که با يکديگر صلح هم کردهاند، دارد؛ کساني که ميخواهند مانع نزديکي ايران و آمريکا به يکديگر شوند. بيگدلي ميگويد: قطعا اولويت بايدن برجام نيست ازهمين روست که ايران نيز نبايد با خوشبيني از بازگشت به برجام، مواضع خشن بگيرد بلکه بايد انعطافپذيرياش را دوچندان کند.
