میراث ترامپ در خلیج فارس
در هفتههاي اخير ترامپ، کشورهاي محاصرهکننده قطر را براي امضاي توافق آشتي تحتفشار گذاشت و عربستان نيز که با اخراج ترامپ از کاخ سفيد حامي بزرگ خود را از دست داده و حال نگران سياستهاي بايدن، رئيسجمهور جديد آمريکا عليه خويش است، سريعتر از ساير متحدانش براي برقراري مجدد روابط با دوحه پيشقدم شد. اين کشور که چندان اهميتي به مسأله اعتبار بينالمللي و غرور ملي خويش نميدهد، با تحميل نظر خود و تحقير کشورهاي ديگري که در اين تحريمها با وي همکاري کرده بودند، آنها را مجبور کرد شروط 13گانهاي را که در سال 2017 براي قطر تعيين کرده بودند، فراموش کرده و بدونمشاهده هرگونه تغييري در رويکرد قطر، همه تحريمها و محدوديتها عليه اين کشور را لغو کنند. هرچند هيچ يک از شرکاي عربستان از ترس گرفتار شدن در انزوا، جرأت مخالفت با رويکرد غيرمنطقي اين کشور ندارند، اما ترک فوري نشست صلح العلا، توسط وزير امور خارجه مصر که کشورش زماني ادعاي رهبري جهان اسلام را داشت، نشان ميدهد پشت صحنه اين عقبنشيني سياسي چندان نيز مسالمتآميز و بدونگلايه نبوده است. به هر روي از جزئيات تحولات مزبور که بگذريم، مهم تبعاتي است که دو تحول فوق در منطقه خليجفارس در آينده نزديک براي ايران ايجاد ميکنند. در اين مسأله شکي نيست که هر دو توافق صورت گرفته طي ماههاي اخير (توافق ابراهيم و صلح العلا) در ضديت با ايران و براي تحکيم رويکرد اعراب خليجفارس در مقابل کشورمان طراحي شدهاند. به ويژه توافق ابراهيم با ناديده گرفتن کامل آرمان مشترک جهان اسلام و البته رويکرد ايران به سيستم امنيتي خليجفارس، پاي دشمن شماره يک ايران را به گلوگاه حساس منطقه باز کرده است. با وجود جدي بودن اين تهديدات، به نظر ميرسد جمهوري اسلامي ايران راههاي متعددي براي مقابله با آنها دارد؛ در درجه نخست، اين تنها ايران نيست که با توافق صلح کشورهاي عرب و اسرائيل مشکل دارد؛ فشار افکار عمومي در جهان اسلام، تظاهرات مکرر ضداسرائيلي در کشورهايي که با اين رژيم صلح کردهاند و ترس کشورهاي همسو با آمريکا همچون کويت و عربستان از عاديسازي روابط با اسرائيل نشان ميدهد بهرغم سکوت سرد سران بسياري از کشورهاي اسلامي در اين زمينه، هنوز هم عاديسازي روابط با اسرائيل نوعي تابو محسوب ميشود و اين امر مانع پيوستن کشورهاي بيشتر به اين فرآيند خواهد شد؛ به ويژه اينکه طراحان و حاميان اصلي اين برنامه؛ يعني دونالد ترامپ و دامادش جرالد کوشنر نيز ديگر از صحنه سياسي آمريکا حذف شدهاند. بايدن رئيسجمهور منتخب آمريکا چنان که بخواهد همچون سلف دموکرات خود عمل کند، بيشتر تمرکز خويش را بر صلح فلسطين و اسرائيل خواهد گذاشت و به زيادهخواهيهاي رژيم صهيونيستي وقع چنداني نمينهد.
