رایزنی تروئیکای اروپایی با اعراب
آرمان ملي- حميد شجاعي: گرچه چند ماه پيش بسياري بر اين باور بودند که توافق برجام در آي. سي. يو. است؛ نفسهاي آخر خود را ميکشد و بايد آن را تمامشده دانست. اما نتيجه انتخابات آمريکا و انتخاب بايدن به رياستجمهوري باعث شد تا تحليلها درخصوص برجام تغيير کند و به سمت احياي مجدد آن برود. از طرفي بايدن گفته به برجام بازميگردد و تحريمهاي ايران را نيز لغو خواهد کرد؛ اما اينکه اين گفته با چه کيفيتي انجام گيرد خود محل سوال است. هرچند که برخي کشورها بهخصوص کشورهاي عربي منطقه نيز از اين شرايط استفاده کرده و براي فشار بر ايران بحث مذاکره مجدد در برجام را مطرح کردهاند. اما مقامات کشورمان بارها گفتهاند که مذاکره مجددي در کار نيست. با اين حال خبرها حکايت از آن دارد که گويا اروپاييها به سمت مذاکره با برخي اعراب منطقه در خصوص ايران و برجام رفتهاند. آنچه مسلم است اروپاييها بهتر است پيش از آنکه دير شود تعهدات خود را انجام دهند و به دنبال ايجاد حاشيه در برجام نباشند که ايجاد هر مشکلي بيشتر گريبان آنها را خواهند گرفت.
از انعقاد برجام تا احياي برجام
برجام توافقي بود که توانست 6 قدرت بينالمللي را به همراه ايران به فهم مشترک از عملکردها و رويکردها درخصوص پرونده هستهاي ايران برساند و از طرفي تعهدات و وظايفي را نيز بر دوش طرفين اين توافق قرار داد. با اين حال به اذعان مسئولان آژانس بينالمللي انرژي اتمي اين صرفا ايران بود که با عمل به وظايف و تعهداتش مطابق با آنچه در برجام آمده بود عمل کرد و طرفهاي مقابل از جمله ايالاتمتحده آمريکا و تروئيکاي اروپايي (فرانسه انگليس و آلمان) باوجود اظهارات بسيار و بيانيه دادنهاي سياسي مکرر اما در مقام عمل از انجام وظايف و تعهدات خود ذيل برجام استنکاف ورزيدند. از طرفي روي کار آمدن ترامپ در آمريکا و خروجش از برجام نيز مزيد بر علت شد تا بسياري برجام را توافقي نافرجام و ناموفق قلمداد کنند. بهويژه مخالفان داخلي دولت که در زمان انعقاد اين توافقنامه دولت را مورد تخطئه و ملامت قرار ميدادند؛ پس از اين اتفاقات نيز آتش هجمههاي خود را به سمت و سوي دولت و وزارت خارجه بگيرند. با اين حال گرچه اروپاييها متاثر از آمريکا به وظيفه و تعهدات خود در برجام عمل نکردند اما همواره در موضعگيريهاي سياسي خود از لزوم پايبندي به برجام و حفظ اين توافقنامه سخن گفتند و شايد بتوان بهترين عملکرد آنها در برجام را راهاندازي سازوکار پرايراد و نقص حمايت از مبادلات تجاري ميان ايران و اروپاييها موسوم به INSTEX قلمداد کرد که آن هم با اما و اگرهاي فراوان نتوانست آنطور که بايد خواستههاي ايران را تامين کند. وقوع اين رخدادها باعث شد تا ايران نيز به سمت کاهش گام به گام تعهدات برجامي خود حرکت کند و اين کاهش تعهدات را در 5 مرحله به اجرا گذارد. کمااينکه اخيرا نيز غنيسازي 20 درصدي را در دستورکار قرار داده که اين موضوع واکنش و نگراني اروپاييها را در پي داشته است. با اين حال مقامات کشورمان نيز بارها به اين نکته اشاره داشتهاند که هر زمان طرفين متعهد در برجام به تعهدات و وظايف خود در قبال ايران ذيل برجام عمل کنند؛ ايران نيز به تعهدات خود بازخواهد گشت. لغو تحريمهاي يکجانبه و ظالمانه آمريکا نخستين و مهمترين خواسته ايران است که قطعا بايد در اسرع وقت لحاظ و عملياتي شود. انتخاب بايدن در آمريکا و اظهارات وي درخصوص بازگشت به برجام و لغو تحريمها اميدهايي را براي احياي برجام و بازدهيهاي آن براي طرفين ايجاد کرده است. چنانکه از جوزف بورل مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا گرفته تا سران کشورهاي اروپايي نسبت به بازگشت هرچه سريعتر آمريکا به برجام و فعال شدن دوباره اين توافقنامه بهطور عملي شاهد واکنشهايي بودهايم. بايد ديد آمريکاييها چگونه و با چه رويکردي به برجام بازخواهند گشت. آيا شرايط پيشاترامپ در برجام تکرار خواهد شد يا آمريکاييها با شرط و شروط وارد ميشوند.
رايزني اروپاييها با اعراب
چندي است که شاهد برخي اظهار نظرات انحرافي و حاشيهساز پيرامون برجام بودهايم که در نوع خود با واکنشهاي مختلفي روبهرو شده است. مباحثي پيرامون مذاکره مجدد برجام که دستاويز برخي کشورهاي مخالف اين توافق شده تا موضوعات ديگري را در قالب مذاکره مجدد در برجام بگنجانند. اين در حالي است که مسئولان کشورمان همواره بر اين گزاره تاکيد داشتهاند که برجام قابل مذاکره نيست و ايران نيازي به مذاکره مجدد ندارد. با اين حال کشورهاي عربي منطقه مثل عربستان و بحرين که از بازگشت آمريکا به برجام و زنده شدن مجدد اين توافق بيمناک هستند، بارها نسبت به مذاکره مجدد در برجام و حضور خود در اين مذاکرات سخن گفتهاند. اين در حالي است که اخيرا يک روزنامه آمريکايي مدعي شده سه کشور اروپايي در حال انجام رايزنيهايي با کشورهاي عربي درباره ايران و برجام هستند و خبرنگار اين روزنامه آمريکايي مدعي رايزني مديران سياسي تروئيکاي اروپا با کشورهاي عربي درباره برجام شده است. «لاورنس نورمن»، خبرنگار والاستريتژورنال در توئيتر نوشته «مديران سياسي سه کشور اروپايي در حال انجام سفرهايي به کشورهاي عربي حاشيه خليج فارس شامل عربستان سعودي، امارات و عمان براي رايزني درباره ايران و برجام هستند.» او درباره هدف اين سفرها نوشته است: «اين اقدامي اوليه براي کمک به آمريکا جهت کاستن از نگرانيهاي کشورهاي حاشيه خليج فارس درباره ازسرگيري ديپلماسي با ايران و بازگشت احتمالي به برجام است.» البته جو بايدن رئيسجمهور منتخب آمريکا هنوز به صورت صريح و شفاف سياست خود درباره بازگشت آمريکا به برجام را مشخص نکرده و به مشاورانش گفتهاند قصد دارند از بازگشت به برجام به عنوان سکويي براي همکاري با متحدان واشنگتن جهت تقويت اين توافق هستهاي بهره بگيرند. هرچند که برخي از کشورهاي عربي از جمله عربستان سعودي و امارات خواستهاند دولت آمريکا درباره بازگشت به برجام با آنها مشورت کند.
