راهی جز «واکسن» برای کنترل کرونا نداریم

رئيس کل سازمان نظام پزشکي با تاکيد بر اينکه راهي جز استفاده از واکسن براي کنترل بيماري کشنده کرونا نداريم، گفت: اگر واکسيناسيون در زمان مناسب انجام نشود، جهش‌هاي ويروس مي‌تواند اثر واکسن را کم کرده و به اصطلاح ويروس از واکسن فرار کند. دکتر محمدرضا ظفرقندي در نشست خبري سازمان نظام پزشکي، گفت: اهميت بحث کنترل کرونا از طريق واکسن بر کسي پوشيده نيست. ما با يک بيماري‌ کشنده روبه‌رو هستيم که خوشبختانه راه کنترل آن توليد و تاثير واکسن است. در حالي که در برخي بيماري ها که مردم سال‌ها با آن درگيرند، مانند اچ آي وي هنوز واکسن ندارند. وي افزود: در زمينه توليد واکسن کرونا کار علمي ارزشمندي در دنيا و با مدل هاي مختلف انجام شد و موفقيت بالاي 95 درصد حاصل شده که يک پيشرفت جهاني است. ظفرقندي ادامه داد: در ايران‌هم اقدامات ارزشمندي در زمينه توليد واکسن انجام شده و حداقل هشت مرکز هم هستند که دارند روي واکسن کرونا در کشور کار مي‌کنند. بايد توجه کرد که راهي جز استفاده از واکسن براي کنترل اين بيماري کشنده نداريم.

کرونا 4 درصد بستري دارد

وي گفت: کرونا يک تا يک و نيم درصد مرگ‌و‌مير و چهار درصد بستري دارد و توليد واکسن براي کنترل آن موفقيت علمي بزرگي محسوب مي‌شود. چه واکسن‌هايي که MRNÀ هستند، چه واکسن‌هاي پروتئين بِيس و چه واکسن‌هاي ويروس کشته شده و ضعيف شده مي توانند موثر باشند. وي با بيان اينکه بايد در زمان‌ مناسب و سريعي اين واکسن توليد، توزيع و استفاده شود، گفت: واقعيت موجود اين است که مشخص شده که اين ويروس جهش‌هايي را انجام مي دهد. اکنون در انگليس شاهديم که رشد بيماري صعودي و عمودي شده و مرگ‌و مير در برخي کشورهاي اروپايي بالاي 1000 در روز است. در برخي قسمت‌هاي انگليس 70 درصد ابتلايشان از ويروس جهش يافته است که زنگ خطري براي همه است. در آفريقاي جنوبي هم ويروس جهش داشته که 90 درصد ابتلاها در برخي مناطق آنجا هم از نوع جهش يافته است. در عين حال بايد بدانيم که ويروس هم مختص يک کشور نيست و مي تواند منتشر شود. همانطور که ويروس جهش‌يافته انگليس را در ايران هم‌ مشاهده کرديم که البته خوشبختانه فعلا در کنترل است.

واکسن بايد سريع‌تر خريداري شود

ظفرقندي تاکيد کرد: اگر در يک زمان مناسب واکسيناسيون انجام نشود، اين جهش ها مي تواند اثر واکسن را کم کرده و به اصطلاح ويروس از واکسن فرار کند. بنابراين موضوع مهم اين است که واکسن براي جلوگيري از مرگ و مير و قطع زنجيره انتقال اهميت دارد. از طرفي ما هر روز به نتايج جديدي مي رسيم‌ مثلا گفته مي شد که واکسن براي افرادي که قبلا مبتلا شدند نياز نيست، اما مطالعات جديد نشان مي دهد اگر سطح آنتي‌بادي اين افراد کاهش يافته باشد، بايد تزريق کنند که اين در ميزان توليد واکسن‌ هم‌ موثر است. يا اينکه بايد تزريق واکسن بعد از مدتي تجديد شود. به طوري که برخي کشورها پيش خريد زيادي از واکسن و چند برابر جمعيت‌شان انجام دادند تا نياز به دوزهاي تکراري حتي براي سال‌هاي بعد را تامين کنند. ظفرقندي تاکيد کرد: واکسن بايد هرچه سريع‌تر در کشور خريداري شود. با توجه به اينکه يک واکسن کروناي ايراني که ويروس ضعيف شده است، فاز يک انساني را شروع کرده که تا اخر بهمن ماه اين فاز ادامه دارد. بعد از آن هم فاز دو شروع مي شود که دو تا سه ماه ادامه دارد و نهايتا هم فاز سوم،‌ بنابراين براي توليد واکسن توليد داخلي‌مان نياز به زمان نسبتا طولاني داريم تا اين واکسن به نتيجه برسد. در عين حال شرکت‌هاي ديگر هم دارند کار مي‌کنند، انستيتو رازي هم از هفته آينده فاز اول انساني را اغاز مي‌کند.

فازهاي مطالعاتي واکسن کرونا

وي در تشريح فازهاي مطالعاتي واکسن کرونا، گفت: در فاز اول تعداد 50 الي 60 نفر، به تدريج از واکسن استفاده مي‌کنند تا عوارض بررسي شود. فاز دوم بر روي 700 تا 1000 نفر انجام مي‌شود و هدفش اين است که ميزان بقا و توليد انتي بادي بررسي شود و فاز سوم که جمعيت 30 هزار نفري را شامل مي شود بايد مشخص کند که تاثير اين واکسن روي سنين و جنس‌هاي مختلف و بيماري‌هاي زمينه اي و... چگونه است. هيچ واکسني بدون طي اين مراحل قابل‌استفاده نيست. ظفرقندي گفت: با مشکلاتي که تحريم ايجاد کرده بود نهايتا با مشکلات، پول کووکس را پرداخت کرديم تا اين ميزان ارائه شود. البته کووکس بر اساس سهميه بندي واکسن کرونا را توزيع مي‌کنند. مثلا در فاز اول به همه کشورها به اندازه سه درصد جمعيت شان واکسن ارائه مي‌کند که اين ‌هم حداقل زودتر از يک ماه آينده نمي رسد. در مرحله دوم هم 20 درصد جمعيت کشورها را در نظر گرفته و توزيع مي‌کنند. بنابراين ما نياز داريم واکسن را از مسيرهايي غير از سازمان بهداشت جهاني براي کشور ارائه کنيم. بايد اين اقدام را انجام داده و واکسن را سريع تر در اختيار مردم قرار دهيم.

ويروس جهش‌يافته کشنده‌تر نيست

وي درباره ويروس جهش يافته نيز گفت: جهش ويروس در انگليس اتفاق افتاده که بالاي 55 تا 70 درصد ابتلا و واگيري را تشديد مي‌کند، کشنده‌تر است يا نه؟ خير؛ ميزان‌کشندگي مانند قبل است، اما چون درصد ابتلا و گرفتاري‌ها بالا مي‌رود و وقتي بدانيم يک تا يک و نيم درصد مرگ و مير داريم، هرچه ابتلا بالا رود، درصد مرگ‌و‌مير هم به نسبت ابتلا بالا مي‌رود. مثلا اکنون ايرلند به شدت گرفتار ويروس است و کنترل به نوعي از دست‌شان خارج شده است. در ايران بايد مرزها و رفت‌و‌آمدهاي هوايي موکدا کنترل شود و هر فرد که وارد کشور مي شود علاوه بر تست PCR دوره قرنطينه مطمئنه را طي کند. ظفرقندي درباره واکسن ايراني-کوبايي، گفت: اين ساخت واکسن بين انستيتو پاستور و کشور کوبا است. در کشور کوبا فازهاي حيواني و يک و دو انساني طي شده و طبق قراردادي که بستند، قرار شده فاز سوم را به صورت مشترک انجام داده و بررسي کنند. البته بعد از اينکه مدارک و مستندات فاز يک و دو در مراکز علمي کشور، مورد تاييد قرار گرفت فاز سوم به صورت مشترک انجام داده و در صورت حصول نتيجه از اين واکسن هم استفاده شود. زمان حصول و دسترسي به اين واکسن هم حدود سه ماه آينده خواهد بود. وي همچنين گفت: فاز سوم واکسن ايراني کوبايي به 30 هزار نفر نياز دارد، به صورت مشترک انجام مي‌شود. وي درباره تامين واکسن وارداتي، گفت: واکسن هايي که در حال حاضر به مرحله علمي رسيده در کشورهاي مختلف توليد شده است. ما يک واکسن به نام استرازنکا داريم که در سوئد توليد مي‌شود که البته مطالعه علمي آن در آکسفورد بوده و توليدش در سوئد است. کمااينکه اکنون استرازنکا در کشورهاي مختلف پايگاه توليد انبوه دارد. به عنوان مثال ايران مي تواند آن را از روسيه وارد کند. زيرا يکي از مراکز توليد اين واکسن در روسيه است که طي قراردادي است که آقاي پوتين با استرازنکا امضا کرده است.

منبع خريد واکسن متعدد باشد

ظفرقندي گفت: در مجموع بايد واکسن زودتر براي کشور تامين شود و دوما واکسن مي تواند از کشورهايي مانند روسيه و هند براي کشور تامين شود. اکنون در چين واکسن ويروس ضعيف شده کار مي‌شود يا mRNA است. کشور ترکيه 50 ميليون دوز واکسن از چين پيش خريد کرده، امارات پيش خريد کرده. اصلا بايد منبع خريد واکسن‌ متعدد باشد و از يک کانال کفايت نمي‌کند. زيرا توليد محدود است. ظفرقندي ادامه داد: مذاکراتي با هند، چين و روسيه انجام و توافقاتي هم اتفاق افتاده است. ظفرقندي گفت: طبق اعلام وزارت بهداشت حدود 2 ميليون دوز واکسن قبل از عيد تهيه مي‌شود. وي درباره ممنوعيت ورود واکسن کرونا از منابع آمريکايي و انگليسي نيز گفت: در برنامه دولت ما خريد واکسن آمريکايي چه فايزر و چه مدرنا، اساسا در دستور کار نبوده است. زيرا بالاخره واکسني که وارد کشور مي شود بايد شرايطي را داشته باشد؛ از جمله بحث اقتصادي و بحث حمل و نقل و انتقال ارز که با توجه به محدوديت ها، مشکل انتقال ارز براي اين خريد داشتيم و هم هزينه‌هاي آن قابل مقايسه نيست. به عنوان مثال واکسن استرازنکا حدو پنج تا شش دلار هزينه دارد در صورتي که واکسن‌هاي آمريکايي بسيار گران‌تر بوده و زنجيره سرد زيادي لازم داشت. بنابراين عمدتا خريد از اين‌منابع مطرح نبوده، اما از کشورهاي مختلف ديگر مي‌تواند تامين شود. وي در اين باره ادامه داد: سابقه بدي داريم که فرآورده هاي خوني آلوده از فرانسه به ايران وارد شد و بعد از تزريق عده اي از هموطنان ما گرفتار بيماري شدند. البته واکسن فرانسوي معروفي هم که در دستور خريد ايران باشد نمي‌شناسم و نشنيدم که فرانسه واکسني توليد کرده باشد. وزارت بهداشت اعلام کرده که تا قبل از عيد واکسن از روسيه وارد مي‌کنيم.

وضعيت کروناي جهش‌يافته در ايران

ظفرقندي درباره ميزان‌اثربخشي واکسن توليد داخلي، گفت: اثربخشي فاز حيواني واکسني که در ايران توليد مي شود، با مطالعات دقيق و پروتکل‌هاي صحيح علمي جلو رفته و مثبت هم بوده است. البته هنوز اين واکسن در حوزه اثر بر ويروس جهش يافته بررسي نشده است. زيرا هنوز در کشور وارد اين‌ فاز نشديم که وارد فاز انساني در ابعاد وسيع شود. تاکنون در کردستان يک مورد و در مازندران هم چند مورد ابتلا به کروناي جهش يافته انگليسي مشاهده شده است. ظفرقندي در پاسخ به سوالي درباره واکسن کوبايي نيز گفت: اينکه گفته شده واکسن کوبايي روي مردم ما آزمايش مي‌شود، بايد توجه کرد که در دنيا پروتکل‌هاي شناخته شده‌اي براي فاز سوم وجود دارد. همان واکسن فايزر هم در بسياري از کشورهاي دنيا وارد فاز سوم شد و مورد مطالعه قرار گرفت. وقتي يک حد اطمينان آوري از فاز حيواني گذشت و فاز يک و دو هم انجام شد، از آنجايي که به جمعيت بيشتري نياز دارد، حد اطمينان آور و بررسي مدارک در يک کشور در سازمان غذا و دارو و گروه علمي پايش، رسمي است که در دنيا هم وجود دارد و در فاز سوم مطالعات مشترک انجام‌ مي شود تا زودتر نتايج استخراج شود. آنچه آزمايش روي مردم کشورهاي ديگر مطرح مي‌شود، يعني اينکه آزمايش در خود آن کشور انجام نشود و فازهاي قبل از فاز سه باشد که چنين چيزي در ايران مطرح نبوده است. وي گفت: بحث واکسن، علمي و درماني است. واکسن ‌مورد نياز مردم است. اگر از کشورهاي نزديک‌تر، مطمئن تر که مبادلات ما هم با آن‌ها راحت تر انجام مي شود و قيمت مناسب تر است بايد از آن‌ها وارد کنيم. در برخي کشورها اطميناني به مبادلات ارزي نداريم. مهم اين است که واکسن را در سريع‌ترين حالت ممکن و مورد تاييد سازمان جهاني بهداشت و سازمان غذا و دارو را تهيه کنيم.

فرآيند علمي توليد واکسن در ايران

رئيس سازمان نظام پزشکي درباره فرآيند علمي واکسن در ايران، گفت: آوردن واکسن در داخل کشور از مسير بسيار مطمئني انجام مي‌شود که مسيري علمي و دانشگاهي است. آنچه ما پيگيري و بررسي کرده‌ايم، قطعا از مواردي که در برخي کشورهاي ديگر انجام مي‌شود، اطمينان‌آورتر است. به عنوان مثال در فاز حيواني بسياري از اين واکسن‌هايي که اسم‌شان مطرح است، فقط روي رت (گروهي از موش ها که به موش صحرايي معروفند) و موش، انجام شده است، در صورتي که واکسن‌هايي که در ايران چه از ويروس ضعيف شده‌اند و چه در واکسن رازي است، علاوه‌بر اين حيوانات روي ميمون سبز آفريقايي هم امتحان شدند و مرحله فاز حيواني نزديک‌تر و قوي‌تري را انجام دادند. وي در اين باره افزود: حدود 600 لام پاتولوژي از اين واکسن‌هايي که تزريق شده از حيوانات گرفتند و ابعاد مختلف اثرگذاري شان را بررسي کردند. در عين حال يک تيم مستقلي هم از دانشگاه‌هاي مختلف وجود دارند که در اين مراحل کار را پيگيري مي کنند و افرادي هستند که عمري در جامعه پزشکي کار کردند و افرادي نيستند که بخواهند نظر علمي و وجداني‌شان را تحت‌تاثير قرار دهند. رئيس کل سازمان نظام پزشکي در پاسخ به سوالي درباره وضعيت واردات و خريداري واکسن، گفت: علت مکاتبه ما در اين زمينه اين است که فکر مي کنيم که مردم ما بايد مانند ساير کشورهاي منطقه از واکسن بهره‌مند شوند. بر اساس ضوابط علمي و مصالح مردم، بايد اين اتفاق بيفتد. اگر به سرعت اين اتفاق نيفتد از کشورهاي منطقه فاصله مي‌گيريم‌. واکسن بايد سريعا تامين شود.