«حق انتخاب مردم» اولويت آيتا... هاشمی بود
بارها شنيدهايم که آيتا... در طول عمر بابرکتشان تصريح کردهاند که نگراني براي مردم ندارند. موضوع چيست؟
قبلا هم گفته بودم که آيتا... هاشمي به عقلانيتمحوري معتقد بود و ايشان در آخرين سال حيات خودشان با اطمينان از آگاهي و هوشياري جامعه تاکيد داشتند که ديگر نگراني براي سرنوشت جامعه ندارند؛ چون مردم به آگاهي رسيدهاند و ميتوانند راحت اين دنيا را ترک کنند. اين اطمينان براي ايشان حاصل شده بود که مردم بهخوبي ميتوانند تشخيص دهند و مسير درست را انتخاب کنند. آيتا... تاکيد ميکردند مردم بايد در اولويت باشند و ما نميتوانيم رضايت و اراده و راي مردم را در برابر هيچموضوعي حتي مهمترين شعاريمان فدا کنيم. ايشان معتقد بود ميشود با وارد شدن کمترين فشار به معيشت مردم و با پرهيز از افراطوتفريط همه اهداف انقلاب و نظام را محقق کرد.
چرا پس از درگذشت آيتا... مردم و بخشهاي مختلف دچار نااميدي و بيانگيزگي شدند. به عنوان نمونه در انتخابات مجلس شرکت نکردند يا سياسيون بهويژه اصلاحطلبان مانند گذشته تمايلي به فعاليت موثر ندارند. مقصر اين بياهميتي و سپردن امور به افراد نامناسب چه شخص يا جرياني است و چطور ميشود فضا را اميدوار و بانشاط کرد؟
نميتوان همه اين مسايل را به رحلت آيتا... هاشميرفسنجاني مرتبط کرد. در فاصله 6 ماه پس از رحلت ايشان انتخابات رياستجمهوري و شوراي شهر وروستا، با مشارکت بيسابقه مردم در تاريخ ايران برگزار شد و 41 ميليون نفر در انتخابات شرکت کردند. مشارکت مردم در انتخابات شوراها در تهران تقريبا سه برابر دورههاي گذشته بود و اين فضايي که بود که با رحلت آيتا... هاشمي رفسنجاني و مظلوميتي که نسبت به ايشان احساس ميشد و گشايش اقتصادي که بهدليل اجراي برجام در کشور پديد آمده بود، رقم خورد اما در سالهاي بعد با عهدشکني دولت ترامپ و تشديد تحريمها و مشکلات اقتصادي، فضاي کشور دچار بحران شد و شاهد ناآراميهاي ديماه 1396 و 1398 بوديم. با کاهش ارزش پول ملي به يک هفتم در سال 1396، تورم شديدي در جامعه ايجاد شد و اين موضوع در کنار ردصلاحيتهاي حجيم موجب کاهش مشارکت عمومي در انتخابات شد، چرا که بخشي از مردم احساس نميکردند راي دادن آنها، تفاوتي در تصميمات کلان کشور بهوجود آورد. الان با شکست ترامپ و فراهم شدن زمينه بازگشت آمريکا به برجام و رفع تحريمها شرايط متفاوت است و افکار عمومي درک کردهاند که حاکميت تندروها در دوطرف چه عواقبي براي اقتصاد و معيشت آنها به همراه ميآورد.پس ميتوان اميد به آينده و مشارکت در جامعه را در سطحي بالاتر از انتخابات مجلس ايجاد کرد.
آيتا... هاشمي و سردار قاسم سليماني در دي ماه از دنيا رفتند. درباره ارتباط با اين دو شخصيت ملي روايتهاي زيادي شده است. درباره نوع روابط و تعامل آيتا... هاشمي و سردار قاسم سليماني توضيح دهيد.
ميدانيد سردار سليماني اهل کرمان بودند و فرماندهي سپاه 41 ثارا... را بر عهده داشتند. ارتباط آيتا... هاشمي و سردار سليماني از زمان دفاع مقدس بود و آيتا... هاشمي همواره به تمجيد و تحسين سردار سليماني ميپرداخت که فرمانده جوان و شجاعي بود. آيتا... و سردار سليماني جلسات زيادي با محوريت دفاع مقدس داشتند که محتواي اين جلسات در خاطرات پدرم آمده است که بسيار قابلتوجه بوده و روابط آنها قابلتامل است. جنگ تمام شد، اما ارتباط آنها تمام نشد و به دليل اينکه سردار سليماني در حوزه مبارزه با فقر و کاهش محروميت فعاليت داشت بهطور طبيعي با دولت و رئيسجمهور که آيتا...هاشمي بود، ارتباط داشت و همين موضوع سبب افزايش ارتباطات شد. از سوي ديگر آيتا... هاشمي معتقد بودند سردار سليماني در سازندگي موثر است و سال 75 در سفري که به کرمان داشتند اين موضوع را مطرح کردند و گفتند سردار سليماني در امر سازندگي مسلطتر از استاندار است. ملاقاتها و جلسات آيتا... هاشمي و سردار سليماني برقرار بود و از نظرات يکديگر براي رفع مشکلات استفاده ميکردند.
نظرتان درباره کانديداشدن خانمها براي رياستجمهوري چيست؟ زنان نشان دادند توانايي مديريتي کمتري از مردان ندارند؟
نگاه جنسيتي در سنت ايراني-اسلامي، براساس شرايط شکل گرفته است، در صد سال قبل درس خواندن زنان در مدارس يک تابو بود و در 50 سال قبل، خانوادههاي مذهبي با فعاليت اجتماعي بانوان موافق نبودند؛ چون شرايط مناسبي براي آن وجود نداشت اما الان فضا تفاوت کرده و اجتهاد براساس مقتضيات زمان و مکان، که مورد تاييد رهبر انقلاب قرار گرفته، امروز به برابري ديه زن و مرد حکم داده و تبديل به قانون شده است. ميتوان براساس اين نگاه گفت که مانع بنياديني براي کانديداتوري رياستجمهوري زنان وجود ندارد اما احراز ساير شرايط به جنسيت ربط ندارد و اشخاص بايد شايستگي لازم را داشته باشند.
مصوبه سهم 30 درصدي مديريت زنان لغو شد. آيتا... هاشمي چهاندازه به مديريت زنان اعتقاد داشتند و نظر خودتان چيست؟
نگاه آيتا... هاشميرفسنجاني اين بود که اسلام مانعي براي ايفاي نقش اجتماعي زنان ايجاد نکرده است و حضرت زهرا(س) و زينب (س) نمونههاي موفقي از اين حضور هستند اما زنان خود بايد حق خود را در جامعه محقق کنند نه اينکه منتظر مردان باشند که حق آنها را بدهند. مثال ايشان وضعيت آموزش عالي بود که زنان توانستند بيش از نيمي از ظرفيت آموزش عالي کشور را بگيرند و در ساير حوزهها نيز بايد خودشان فعال باشند و شايستگيهايشان را اثبات کنند، قطعا نگاههاي متحجرانه نسبت به زن در برخي از اقشار ممکن است وجود داشته باشد اما اين به معناي مخالفت اسلام يا انقلاب با نقشآفريني زن در جامعه نيست.
اکنون روابط ايران با کشورهايي مانند عربستان تيره و تار است که البته دشمني اين کشورها با ايران قابلکتمان نيست. آيتا... اعتقاد به ساختن فرصت از تهديد داشتند و بارها روابط تيره را به نفع ايران تبديل به روابط مثبت کردند. اکنون چرا راهکارهاي ايشان به فراموش سپرده شده و تهديدها هر روز بيش از گذشته ميشود.
فضاي امروز نتيجه تندروي در دو طرف است، هم در عربستان و هم در بخشي از مديران ايران، جريانات تندرو تنشزايي کردهاند و تسخير سفارت عربستان، نقطه اوجي براي اين جريان بود. نکتهاي که آيتا... هاشميرفسنجاني همواره بر آن تاکيد داشت، مزاياي نزديکي ايران و عربستان براي جهان اسلام و هزينههاي اين نزديکي براي رژيم صيهونيستي است که برنده اختلاف ايران و عربستان است، البته اينگونه نبوده که ما فقط در اين دشمني آسيبديده باشيم؛ بلکه عربستان سعودي به مراتب هزينههاي سنگينتري از اين فضاي خصومت و بياعتمادي در منطقه متحمل شده است. عقلاي دوطرف به اين نتيجه رسيدهاند که بايد دوره جديدي مبتني بر تنشزدايي و کاهش خصومت را در رابطه با ايران و کشورهاي جنوبي حاشيه خليج فارس بهخصوص عربستان سعودي ايجاد کرد؛ بهخصوص اينکه دولت ترامپ بهعنوان مهمترين حامي تنش و خشونت در منطقه نيز بهزودي محو خواهد شد که مناسب است در تقارن سالگرد آيتا... هاشمي و ايام فاطميه، يادي از سفر تاريخي ايشان به عربستان و گشودن درهاي بقيع روي بانوان شيعه و بازديد از فدک داشته باشيم که ميتوانست نقطه شروع مجددي براي بهبود روابط ايران و عربستان باشد که متاسفانه با عملکرد افراطيون در دو سو، اين اتفاق رخ نداد.
با توجه به انتخاب بايدن براي رياستجمهوري آمريکا، تصور ميکنيد با بازگشت آمريکا به برجام مشکلات اقتصادي و معيشتي کم ميشود و همچنين تا چه اندازه مشکلات اقتصادي را ناشي از تحريم و چقدر ناشي از عملکرد نادرست و بيتدبيري مسئولان ميدانيد؟
تاثير رفع تحريمها بر اقتصاد ايران، قابلانکار نيست. 10 سال قبل درآمد نفتي ايران، بيش از 100 ميليارد دلار بود و امسال اين عدد به کمتر از 10 ميليارد دلار يعني 10 درصد رسيده است بنابراين طبيعي است اگر شرايط به وضعيت سابق برگردد، بهراحتي ميتوانيم رشد اقتصادي حدود 5 يا 6 درصدي را محقق کنيم اما دو نکته مهم در اين ميان وجود دارد. نخست اينکه ريشه همه مشکلات فقط تحريم نيست و ناکارآمدي، ناهماهنگي دستگاهها، بيانگيزگي مسئولان و افراطگرايي در مواضع هم در مشکلات موثر هستند و مي توان راهحل بسياري از مشکلات را در داخل جستوجو کرد. نکته دوم هم اينکه رفع تحريمها نبايد به فرصتسوزي گذشته ختم شود، واردات و مصرف ارز بايد کنترل شود و دستاوردهاي شرايط تحريم و رياضت اقتصادي که مردم در اين سالها تحمل کردند، نبايد به آساني از کف داده شود. بايد براي حل بنيادين مشکلات اقتصادي از اين سرمايه ملي استفاده شود.
برخي مدعي هستند آيتا... هاشمي طرفدار مذاکره با آمريکا بودند. در اين باره چه پاسخي داريد؟
نگاه آيتا... هاشميرفسنجاني، به سياست خارجي مبتني بر دکترين امالقري بود. اين نگاه در برابر نظريه صادر کردن انقلاب و مبارزه با استکبار جهاني، که در اوايل انقلاب مطرح شد، قرار داشت و ايشان معتقد بود ما براي اينکه اسلام را گسترش دهيم و به اهداف انقلاب برسيم حتما بايد ايران را بهعنوان امالقري جهان اسلام، به وضعيت مناسبي از توانمندي و رفاه برسانيم چرا که با ضعف و فقر ايران، انقلاب در جهان شکست ميخورد. براساس اين نگاه حل مشکلات خارجي و مذاکره يک ابزار است نه يک هدف. اگر مذاکره به تامين منافع ملي و کاهش تهديدها و فشارها کمک ميکند از آن بايد استفاده کرد اما اگر بخواهيم به عنوان يک هدف به مذاکره و براي ايجاد منافع سياسي، شخصي و جناحي نگاه کنيم، طبيعتا نتيجهاي نخواهد داشت. ايشان هيچگاه از مساله رابطه يا مذاکره با آمريکا استفاده سياسي و تبليغاتي نکرده و تنها رئيسجمهوري بوده است که در طول مسئوليت خود به نيويورک و سازمان ملل سفر نکرده اما بيشترين تلاش را در جهت تنشزدايي و حل مسائل ديپلماتيک کشور صرف کرده است.
آقاي احمدينژاد با شما و خانواده ديداري داشته يا پيامي ارسال کرده است؟
خير، البته ايشان ماه رمضان گذشته مرا به افطار در منزل خود دعوت کردند که نتوانستم بروم.
چه افرادي براي حلاليتطلبي نزد شما آمدند و چرا عدهاي هنوز بر موضع تخريب آيتا... اصرار دارند؟
تعداد زيادي از شخصيتها و مسئولان از ايشان طلب حلاليت کرده و تسليت گفتهاند اما به نظر ميرسد ادامه تخريب آيتا... هاشميرفسنجاني آن هم چهار سال پس از درگذشت ايشان، ديگر موضوعي شخصي نيست. جريانات افراطي و نيروهاي تندرو نهفقط با شخص هاشمي بلکه با انديشه هاشمي مشکل دارند و فکر ميکنند، تفکر عقلانيت و ميانهروي، بزرگترين مانع در برابر آنها جهت تندروي است و به همين خاطر موج تخريب، تهمت و دروغ را پايان نميدهند. تاسفبارتر اينکه بخش قابلتوجهي از اين تخريبها با پول بيتالمال و استفاده از امکانات عمومي انجام ميشود که تيشه زدن به ريشه انقلاب است و اين افراد توجه ندارند که آيتا... هاشمي بهعنوان نماد و هويت و شناسنامه انقلاب مطرح هستند و تخريب ايشان توسط نيروهاي حاکميتي، نشستن برشاخ و بن بريدن است.
تصور ميکنيد تا چه اندازه توانستيد همانند پدر رفتار کنيد و به عبارتي جاي خالي ايشان را پر کنيد؟
طبيعتا الگويم در کار و خدمت، سيره و سبک رفتاري آيتا... هاشميرفسنجاني است اما رسيدن به آن جايگاه از نظر دروني و تاثيرگذاري، نتيجه دهها سال مجاهدت، خودسازي و تدبر بوده که شايد به زودي شاهد ظهور چنين شخصيتي در کشور نباشيم. اما اعتقاد دارم جاي خالي ايشان اگرچه نه توسط يک فرد؛ بلکه با حاکميت خردجمعي و عقلانيت و ميانهروي بر رفتار سياسيون و مسئولان کشور قابلترميم خواهد بود.
