روی خــــط
مازوت چيست و چه ضررهايي دارد؟
هر سال با شروع فصل سرما يافتن مقصر براي آلودگي هوا آغار مي شود؛ موضوعي که هر سال متهم جديدي دارد و امسال نيز پس از عبور از کيفيت بنزين، خودروهاي فرسوده و موتورسيکلتها نوبت به نيروگاهها، صنايع و مازوتسوزي آنها رسيده است. يافتن راهحل و چاره براي حل مشکل آلودگي هوا بيشک يکي از مهمترين وظايف دولت است اما هر سال پيداکردن مقصر آنقدر زمان مي برد که ديگر مجالي براي چارهانديشي نميماند و از آنجايي که فصل سرما چندان طولاني نيست، تنها غبار سياه آلودگي در پايان فصل نصيب مردم ميشود.بهرغم اينکه در سالهاي پيش بنزين متهم اصلي آلودگي هوا بود اما آنطور که مسئولان اعلام کردند افزايش کيفيت بنزين، اين فرآورده نفتي را از گردونه خارج کرده اما همچنان احتراق بد خودروهاي فرسوده و موتورسيکلتها مورد اتهام است اما بيش از آن آنچه امسال مورد توجه قرار گرفته مازوتسوزي صنايع و نيروگاه ها است.
اما مازوت چيست؟
جستوجو در سايتهاي تخصصي اين حوزه نشان ميدهد مازوت نوعي نفت کوره به شمار ميآيد که کيفيت پايين و ويسکوزيته بالايي دارد و در نيروگاههاي حرارتي و موارد مشابه از آن استفاده ميشود. در اروپا و ايالات متحده، ترکيب مازوت شکسته به گازوئيل تبديل ميشود. در گذشته، مازوت براي گرم کردن خانهها در شوروري سابق و شرق دور مورد استفاده قرار ميگرفت چراکه آنها تجهيزات لازم براي تبديل مازوت به ساير محصولات پتروشيمي را نداشتند. در کشورهاي غربي به کورههايي که از مازوت استفاده ميکنند، کورههاي ضايعاتسوز نيز ميگويند.
مازوت ترکيبي از نفت خام
مازوت که به طور عمده توسط کشورهاي روسيه، قزاقستان، آذربايجان، ترکمنستان و ايران توليد ميشود براي گرم کردن بويلرها (ديگ بخار) جهت توليد بخار مورد استفاده قرار ميگيرد چراکه اين ماده، گرماي سوختن بسيار بالايي دارد. از عوامل مهم در درجهبندي اين سوخت بايد به محتواي گوگرد آن اشاره کرد که متاثر از منبع اصلي آن است. در حمل و نقل مازوت به طور معمول به اين سوخت، «نفت کثيف» (Dirty Oil) ميگويند و از آنجايي که ويسکوزيته بسيار بالايي دارد، پمپ کردن آن به تجهيزات خاصي نيازمند است.مازوت را ميتوان از جمله ترکيبهاي نفت خام به شمار آورد که حاصل تقطير جزء به جزء آن به هنگام پالايش نفت خام است و بعد از تبخير بنزين و ساير فرآوردههاي سبکتر، از نفت خام بهدست ميآيد.بر اين اساس مازوت نوعي نفت کوره با کيفيت بسيار پايين به شمار ميآيد نفت کوره از جمله فرآوردههاي نفتي است که در بسياري از موتورها، چراغها، گرمکنها و کورهها مورد استفاده قرار ميگيرد و همچنين به عنوان حلال نيز از آن بهره ميگيرند. نفت کوره همانطور که گفته شد از نفت خام بدست ميآيد و براي استفاده در کاربريهاي مختلف، آنرا پالايش ميکنند.
اثرات ورود مازوت به محيط زيست چيست؟
همانطور که گفته شد، براي گرم شدن بويلرها در نيروگاههاي حرارتي از مازوت استفاده ميکنند اما ورود مازوت و ساير نفتهاي کوره به محيط زيست آثار مختلفي را به همراه دارند، نفتهاي کوره همچون مازوت از مواد شيميايي مختلفي تشکيل شدهاند و هريک نوعي مخلوط متفاوت از ديگري به شمار ميآيد. زماني که اين مواد به خاک يا آبهاي سطحي ميرسند، بخشي از آنها تبخير ميشوند برخي ديگر نيز به دليل نشتي مخازن نگهداري آنها در آب و خاک حل خواهند شد.مواد شيميايي تبخير شده ميتوانند در اثر تابش نور خورشيد به ترکيبات ديگري شکسته شوند. اين اتفاق در اثر فعاليتهاي قارچها و باکتريهاي داخل آب يا خاک نيز صورت ميگيرد.
روشهاي قرارگيري در معرض فرآوردههاي نفتي
اين مواد شيميايي که در خاک و محيطهاي ديگر وجود دارند ميتوانند تا بيش از يک دهه در محيط زيست باقي بمانند. بنزن، تولوئن و زايلين از جمله اين ترکيبات سمي هستند.امروزه ما به روشهاي مختلفي در معرض فرآوردههاي نفتي از جمله نفت کوره و مازوت قرار ميگيريم. محتملترين حالت زماني است که براي گرمکردن خانهها از نفت سفيد استفاده شود که در گذشته بسيار رواج داشته است. علاوه بر اين، از نفت سفيد و ساير ترکيبات نفتي به عنوان حلال و پاککننده نيز بهره ميگيرند. بنابراين در صورت ذخيره و نگهداري اين مواد در منزل و تبخير آنها، احتمال تماس آنها با پوست بسيار زياد است. علاوه بر اين، وجود نيروگاههاي حرارتي در نزديکي شهرها و استفاده از مازوت در آنها سبب قرارگيري انسان در معرض ترکيبات حاصل از سوختن ناقص اين فرآوردهها خواهد شد.مازوت و ساير سوختها زماني که آنها را در هوا تنفس يا اينکه آب و غذاي آلوده را مصرف کنيد و همچنين به هنگام تماس پوست با اين مواد، وارد بدن ميشوند. همچنين اگر محل کار يا زندگي شما در نزديکي کارخانهها و نيروگاههايي باشد که از اين سوخت استفاده ميکنند، مازوت و ساير سوختها وارد بدن ميشوند.
اثرات استفاده از مازوت بر سلامتي
در اثر سوزاندن سوختهاي فسيلي حاوي گوگرد همچون مازوت، ترکيباتي موسوم به Sox منتشر ميشوند که بخش بيشتر آنرا SO2 تشکيل ميدهد SO2 گازي سمي است که براي سلامتي مضر است. اين گاز، وزن بيشتري نسبت به هوا دارد و زماني که غلظت آن در هوا به بيش از 500ppb برسد، بوي بدي خواهد داشت که در اين سطح، کشنده خواهد بود.اين گاز در غلظتهاي پايينتر، درد قفسه سينه، مشکلات تنفسي، قرمزي چشم و افزايش احتمال بروز بيماريهاي قلبي و تنفسي را به همراه دارد. به طور کلي، غلظت معمول اين گاز در اتمسفر کمتر از 10ppb ذکر ميشود که در اين غلظت اثر مخربي بر سلامتي نخواهد داشت.اثر دوم سوزاندن مازوت و ساير سوختهاي گوگردي، تشکيل سولفاتها و نيتراتها به شکل آئروسول يا ذرات بسيار ريز هوا است که «ذرات معلق» (Particulate Matter) موجود در هوا را سبب ميشوند. اين ذرات معلق با تشديد آلودگي هوا خطر آسم و حملات قلبي و تنفسي را افزايش ميدهند.اثر سوم سوزاندن مازوت از منبع انتشار آن فراتر ميرود و در اين حالت اکسيدهاي گوگرد به دليل واکنش در اتمسفر و فاز محلول در آب، به اسيد تبديل ميشوند. اين آئروسولهاي اسيدي تحت شرايط خاص هواشناسي به باران اسيدي، برف و مه تبديل خواهند شد.
