دست بایدن در حنا می‌رود؟

آرمان ملي- اميد کاجيان: از روزي که مجلس يازدهم طرحي را با عنوان طرح اقدام راهبردي براي لغو تحريم‌ها کليد زد، دولت و حسن روحاني هيچگاه مخالفت و موضع‌گيري شديد خود را در برابر آن مخفي نکردند. تا حدي که بسياري غيبت رئيس‌جمهور را در روز ارائه لايحه بودجه به مجلس نيز به همين موضوع نسبت دادند و نوعي قهر با قوه مقننه. حسن روحاني البته چندين بار ديگر هم در سخنراني‌هاي مختلف، مخالفت خود را با اين اقدام مجلس اعلام کرد. پارلمان البته که از مدت‌ها قبل موارد مختلف و طرح‌هاي گوناگوني را عليه برجام مطرح مي‌ساخت که هريک بيانگر ايستادگي و مقابله دربرابر دولت بود. مجلس يازدهم حتي با صراحت از خروج ايران ازNPT نيز سخن مي‌گفت اما اين موضوع هيچگاه تا امروز به واقعيت نپيوست تا اينکه ترور فخري‌زاده، پلن دوم مجلس را که خيلي وقت پيش از آن مطرح شده بود عملي کرد؛ به واسطه طرح «اقدام راهبردي براي لغو تحريم‌ها»، طرحي که به تصويب رسيد و شوراي نگهبان هم با آن موافقت کرد. براساس اين طرح به طرف‌هاي برجامي يک‌ماه فرصت داده مي‌شود تا تحريم‌هاي بانکي و نفتي ايران را به‌طور کامل برطرف کنند و در صورت عدم تحقق اين موضوع دولت موظف است يک‌ماه پس از تصويب اين قانون اجراي داوطلبانه پروتکل الحاقي را متوقف کند و همه نظارت‌هاي فراتر از پادمان نيز متوقف مي‌شود. همچنين، در راستاي تامين شروط نه‌گانه درخصوص توافق هسته‌اي، سازمان انرژي اتمي ايران موظف است بلافاصله پس از تصويب اين قانون، نسبت به توليد اورانيوم با غناي 20 درصد اقدام و سالانه به ميزان حداقل 120کيلوگرم آن را در داخل کشور ذخيره کند. طرحي که به نظر مي‌آيد بيشتر يک حرکت براي اعمال فشار عليه دولت است تا اعمال فشار عليه طرف‌هاي ديگر برجام. قطعا يک ماه فرصت، فرصتي نيست که بخواهد چيزي را تغيير دهد يا تحريمي رفع شود، همين مساله موضوع خروج ايران از پروتکل الحاقي و غني‌سازي 20 درصد را جدي‌تر مي‌کند. نکته جالب‌توجه اما پاسخ و تاييد سريع شوراي نگهبان درمورد اين طرح بود. جالب‌تر اينکه وقتي حسن روحاني رئيس‌جمهوري در نامه‌اي به شوراي نگهبان نسبت‌به طرح مجلس يازدهم با عنوان «قانون اقدام راهبردي براي لغو تحريم‌ها» و روند تصويب اين قانون اعتراض کرده بود و از تصويب و رفت‌وآمد يک‌روزه اين طرح ميان مجلس يازدهم و شوراي نگهبان و تاييد آن متعجب شده بود، ناگهان بيانيه‌اي از سوي شوراي‌عالي امنيت ملي منتشر شد که به نحوي، دفاع از تصويب طرح مجلس بود و برخلاف خواسته و اظهارات حسن روحاني رئيس‌جمهوري که رئيس همين شورا به شمار مي‌آيد؛ بيانيه‌اي که بيانگر اختلاف‌نظر با رئيس‌جمهور است. اما از قرار معلوم همه چيز دست در دست هم داده که اکنون دولت آنچه مجلس خواسته است به نحوي انجام دهد. در اين راستا يکي از خواسته‌ها يعني غني‌سازي 20 درصد اورانيوم در مرکز توجه رسانه‌هاست. علي‌اکبر صالحي معاون رئيس‌جمهور و رئيس سازمان انرژي اتمي اخيرا گفته است: براي اجراي 20 درصد منتظر دستور رئيس‌جمهوري هستيم. غني‌سازي 20 درصد مصوب مجلس است و ما بايد آن را اجرا کنيم. ما دستمان روي ماشه‌ است و منتظر دستور رئيس‌جمهور هستيم تا خيلي سريع آن را شروع کنيم. اين در حالي است که صالحي پيشتر دراين‌باره گفته بود همان‌هايي که مي‌گفتند ما برجام را نابود کرده‌ايم امروز از غني‌سازي 20 درصد مي‌گويند اگر نابود شده بود چگونه مي‌توانيم به غني‌سازي 20 درصد بازگرديم؟ اين اظهارات در حالي مطرح مي‌شود که از سويي ديگر وي اعلام کرده بود بازهم به برجام معتقد است و اگر بار ديگر موضوع برجام در پيش باشد براي مذاکره اقدام خواهد کرد. چراکه ايران در وضعيت بسيار بحراني و حتي جنگي به سر مي‌برد. او حتي به شورايعالي امنيت ملي به‌خاطر بيانيه‌اي که به نوعي عليه دولت بود نيز اعتراض کرد. حال چگونه است که او در آخرين اظهاراتش از آمادگي براي غني‌سازي 20 درصد سخن به ميان مي‌آورد و آيا حسن روحاني به ناچار با چنين چيزي موافقت خواهد کرد؟

گام ششم؟

سيدجلال ساداتيان، کارشناس مسائل بين‌الملل دراين‌باره به «آرمان ملي» مي‌گويد: البته ايران اگر غني‌سازي 20 درصد هم انجام دهد اين گام، مانند پنج گام کاهش تعهدات هسته‌اي قابل بازگشت است و با بازگشت بايدن به برجام قطعا متوقف خواهد شد. البته هنوز هم در مورد ماهيت برجام در آينده يا توافقات برجام در آينده نمي‌توان داوري داشت، ممکن است بحث‌هاي ديگري هم بعد از آن دربگيرد و توافقاتي پيرامون اين موضوع هم مطرح شود. وي در پاسخ به اين سوال که آيا اقدام ايران به غني‌سازي 20 درصد عملا بايدن را نيز از بازگشت به برجام منصرف نخواهد کرد؟ اظهار مي‌کند: بياييد خوش‌بين باشيم و تصور کنيم که بايدن قصدش بازگشت به برجام است و غني‌سازي 20 درصد را نيز مانند همان پنج گام کاهش تعهدات مي‌بيند و عملا وقتي خودش به برجام برگردد ايران هم به تعهداتش باز خواهد گشت. اما آنچه در اين ميان مطرح است اينکه در شرايط فعلي که موضوع بر سر برجام است، دولت تلاش دارد که بر سر بازگشت بايدن به برجام مانعي رخ ندهد و اصطلاحا دست بايدن در حنا نرود.

چند هدف دولت

اين موضوع در حالي مطرح مي‌شود که اسرائيل و عربستان قصد تحريک آمريکا را دارند، چرا که قطعا وقوع هرگونه حمله نظامي، موضوع بازگشت بايدن به برجام را هم منتفي مي‌کند. اين درحالي است که از طرفي ديگر امروز عده‌اي در داخل کشور به تحريکاتي عليه برجام پرداختند. با چنين شرايطي اظهارات صالحي در آمادگي براي غني‌سازي 20 درصد را چگونه مي‌توان ارزيابي کرد؟ شايد با اين کار دولت چند هدف را دنبال مي‌کند؛ نخست اينکه دولت با اين کار اعلام مي‌کند که در مدت پسابرجام به هيچ عنوان سياست هسته‌اي را تغيير نخواهد داد و ازهمين‌روست که ايران مي‌تواند غني‌سازي 20 درصد را به واقعيت بدل کند. از طرفي ديگر دولت برخلاف دفعات پيش که به تقابل با مجلس مي‌پرداخت اکنون با اين اظهارات، اندکي از اين تقابل لفظي کم کرده است و صرفا از آمادگي طرح مجلس مي‌گويد. از طرفي ديگر، اظهارات درباره غني‌سازي 20 درصد را نوعي خط و نشان و يا آماده‌سازي ايران در صورت عدم وقوع رفع تحريم‌ها به عنوان همان گام ششم کاهش تعهدات برجامي مي‌توان دانست، اما اين‌بار اين گام قرار نيست به سرعتي که مجلس مي‌خواهد يعني يک‌ماهه صورت بگيرد بلکه به عملکرد آينده اروپا و آمريکا وابسته است و احتمالا حسن روحاني منتظر بايدن است. مگر اينکه اتفاقات عجيب و غريبي رخ دهد و بايدن و رياست‌جمهوري‌اش به دليل شائبه تقلب معلق شود يا ترامپ بر سرکار بماند. آن وقت يکي از گزينه‌ها همين غني‌سازي 20 درصد است. نکته مهم‌تر اينکه اکنون دولت غني‌سازي 20 درصد را مطرح ساخته تا باقي خواسته‌هاي مجلس مانند خروج از پروتکل الحاقي و... کمي تعديل شود و همه چيز در همين يک قلم فعلا خلاصه شود.