سنا سد راه بایدن
آرمان ملي- اميد کاجيان: در واپسين روزهاي ترامپ در رداي رياستجمهوري، اظهارات متفاوتي درمورد روشهاي تداوم اعمال فشار بر حکومت ايران بيان ميشود. تاکنون برخي از آنها به صورت عملي انجام و بيشتر آنها نيز در حد پيشنهاد و نظريه باقي مانده است. ادامه تحريمهاي اشخاص يا برخي نهادها از جمله واکنشهاي عملي است که طي هفتههاي گذشته بار ديگر نيز شاهد آن بوديم. از سويي تداوم تحريکات در منطقه از ترور فخريزاده گرفته تا حضور زيردرياييهاي آمريکايي و اسرائيلي در خليجفارس تا توئيتهاي اخير ترامپ مبني بر دخالت ايران در حمله راکتي عليه سفارت آمريکا در عراق، فرضيههاي تلاش آمريکا براي ورود ايران به يک جنگ نظامي و در نتيجه جلوگيري از مذاکرات برجامي را مطرح ميکند، بدين معنا که در اين واپسين روزها تيم ترامپ با تحريک حکومت تهران، ايران را وادار به واکنشهايي کند که نتيجهاش پايان موضوع بازگشت بايدن به برجام باشد و تداوم تنشهاي فعلي باشد. اما چندروزي هست که در کنار اين جو بهوجودآمده، سناريوي ديگري نيز در حال نوشتن است؛ سناريويي که البته ديگر ياران ترامپ در اين زمينه مطرح کردهاند، سناتورهاي جمهوريخواه. سناتور تد کروز و ليندسي گراهام از همحزبيهاي ترامپ در مجلس سنا، از رئيسجمهوري خواستهاند تا توافق هستهاي ايران را هرچه زودتر به مجلس سنا ارائه دهد. تد کروز، سناتور جمهوريخواه و عضو کميته روابط خارجي سناي آمريکا در نامهاي به دونالد ترامپ رئيسجمهور و مايک پمپئو وزير امور خارجه آمريکا براي مسدود کردن راه بازگشت دولت بايدن به برجام اين پيشنهاد را مطرح کرده است. اين سناتور جمهوريخواه به ترامپ و پمپئو پيشنهاد کرده است که برجام را به عنوان «معاهده» به سنا ارجاع دهد تا سنا با رد کردن اين دو توافق عملا راه بازگشت دولت بعدي به آنها را مسدود کند. استدلال تد کروز اين است که توافق هستهاي با ايران (برجام) جزو پيمانهاي رسمي بهشمار ميروند و به همين دليل مشمول اصل دوم قانون اساسي آمريکا هستند که براساس آن براي پيوستن آمريکا به يک پيمان، رأي دوسوم نمايندگان سنا لازم است. تد کروز از اين بابت مطمئن است که برجام نميتواند تاييد دوسوم نمايندگان سنا را کسب کنند و به همين دليل پيوستن آمريکا به آنها منتفي خواهد شد و دولت بعدي نيز نخواهد توانست بدون کسب موافقت سنا به اين توافق بازگردد. پيش از اين نيز سناتور گراهام، رئيس کميته قضائي مجلس سنا در پيام توئيتري نوشت: سخت در تلاشيم براي يک رأيگيري در مجلس سنا تا درخصوص هر گونه تصميم احتمالي براي بازگشت به توافق هستهاي ايران اطمينان حاصل کنيم. گراهام سناتور ايالت کاروليناي جنوبي در ادامه نوشت: پيوستن به اين توافقنامه مخربترين تصميمي است که دولت بايدن در مورد ثبات در خاورميانه ميتواند اتخاذ کند.
وقتي اوباما سنا را دور زد
اظهارات اين دو سناتور البته از يک جهت نيز قابل بررسي است. برجام از همان زماني که به صورت توافق 5+1 نامش بر سر زبانها افتاد، براي تصويب به سنا نرفت تا به صورت يک قانون درآيد. حتي امروز هم دقيقا مشخص نيست که بايد چه عنواني را روي برجام بگذاريم؟ آن را يک قرارداد بناميم، يک معاهده، يک توافقنامه و... و اساسا آنچه به عنوان برجام ميشناسيم به صورت قانون در کجا آمده است؟ مواردي که شايد نبود پاسخهايي قاطع درموردش، راه را براي خروج ترامپ از آن نيز باز کرد. اما اکنون اگر اين موضوع به سنا برود و با مخالفت روبهرو شود آن موقع سرنوشت برجام چه خواهد شد. چراکه حتي در زمان اوباما نيز، او از بيم همين عدم راي مجلس سنا بود که به نوعي آن را دور زد و با اين عنوان که برجام يک قانون يا معاهده نيست که به سنا برود آن را بدون دخالت مجلس امضا کرد. اين در حالي است که هنوز هم اکثريت سنا از آن جمهوريخواهان است و البته که اگر هم نباشد دوسوم راي براي تصويب برجام وجود ندارد. اگر ترامپ، برجام را به سنا ببرد و آنجا هم به مخالفت با آن بپردازند چه خواهد شد و از سويي چرا رئيسجمهوري آمريکا تا به امروز واکنشي نسبت به اين موضوع از خود نشان نداده و زودتر با ارجاع آن به سنا، مسير را براي بازگشت بايدن به برجام نميبندد؟ اين در حالي است که نامه تد کروز چند روزي است که به دست ترامپ رسيده؛ يکم ديماه. و اکنون خيليها منتظر واکنش ترامپ دراينباره هستند.
پيچيدگي حقوقي و ابهامات
يوسف مولايي، استاد حقوق بينالملل دراينباره به «آرمان ملي» ميگويد: سنا نهاد قانونگذاري و تصميمگيري آمريکاست که ميتواند مشکلاتي براي بايدن نيز ايجاد کند. اساسا يکي از مشکلات بايدن در آينده و حتي در بحث برجام سناست. اينطور نيست که مسير بازگشت وي به برجام هموار باشد. البته از سويي ديگر خود برجام و خاصيتش بهگونهاي است که نميتواند الزاما سنا را سد راه آن نيز دانست. اين يک بازي سياسي از هردو سوست که در آينده نتايج آن را خواهيم ديد. اينها در حالتي است که بايدن به همان برجام قبلي برگردد. اما از طرفي ديگر برجام ميتواند شامل موارد جديدتري شود که خود نيز طي مسيري جداگانه را ميطلبد.
وي تاکيد کرد: در مجموع يکي از موانع بايدن افرادي مانند تد کروز هستند. اما درباره اينکه آيا اين تلاشها در واقعيت هم سدي ايجاد خواهد کرد يا نه واقعا مشخص نيست. قانون اساسي و حقوق آمريکا موضوع بسيار پيچيدهاي است و ظرافتهاي زيادي دارد که ميتوان از آن تفسيرهاي متفاوتي هم کرد. بههرحال دو جريان در اين رقابت راهکارها و حرکات خود را خواهند داشت. در سنا به نظر ميآيد همچنان جمهوريخواهان دست بالا را دارند اما از طرفي هرگز اين مساله بدين معنا نيست که سنا بتواند قطعا در برابر برجام مانعتراشي کند. البته از سويي هم نميتوان تلاشهاي آن را عليه بازگشت به برجام به کلي نديد گرفت. در هرصورت دموکراتها بازهم با استناد به اينکه برجام از طريق کنگره مصوبه نهايي نشده است، همانطور که اوباما در زمان برجام آن را دور زد ميتوانند و ميخواهند تا سنا را دور بزنند. امروز هم آمريکا تعهدش را بهخاطر قطعنامه 2231 سازمان ملل ميخواهد از سر بگيرد تا برجام. تحريمها و لغو آن نيز در قالب اين قطعنامه مطرح ميشود. در اين ميان يکي از بحثهاي حقوقي که در زمان خروج ترامپ از برجام نيز مطرح شد اين است که آيا برجام را بايد جداي از قطعنامه 2231 برشمرد يا جزئي از آن. از طرفي موافقان برجام آن را يکي ميدانند و از سويي مخالفان آن، به جداسازي آن ميپردازند. بههرحال مسيرهاي حقوقي دراين زمينه بسيار است و در آينده بايد شاهد کشمکشهايي در اين ارتباط باشيم.
