آخرین اقدام ترامپ برای احیای برجام خطرناک است
آرمـــــان مـــلي- عليـــرضا پـــورحسين: صحبتهاي متناقض و پرابهام اين روزها پيرامون توافق برجام بسيار پرحاشيه شده است تا جايي که برخي بر اين باور هستند که روسيه در پشت پرده در حال سنگاندازي در اين عرصه است، درحاليکه روز گذشته، کاخ کرملين در بيانيهاي اعلام کرد که ولاديمير پوتين و امانوئل مکرون روساي جمهور روسيه و فرانسه پيرامون توافق هستهاي گفتوگو کردهاند و دو طرف با درنظرگرفتن وضعيت پيرامون توافق هستهاي، نياز به تلاش جمعي با هدف حفظ توافق را مطرح کردند؛ تلاشي که در گذشته حتي در نقش ميانجي ميان ايران و آمريکا نيز مشاهده شده بود اما برخي آن را واقعي قلمداد نميکردند. از سوي ديگر، برخي کارشناسان در اظهاراتي عنوان کردند که اروپاييها از بازگشت آمريکا به برجام بدون مشورت با آنها خشنود نيستند و به همين علت در روزهاي اخير به سمت ايجاد تنش و موانع جديد در مسير احياي برجام گام برداشتهاند. بيشک اروپا نگران افول موقعيت خود است و اين باور دارد شکل ميگيرد که روزبهروز ضعيفتر هم ميشود. اگر بعد از بازگشت بايدن قرار باشد مذاکرات منطقهاي شکل گيرد و برجام سکوي پرتاب به آن مذاکرات باشد در آن صورت ورود چين و روسيه و ديگر کشورها بهطور طبيعي باعث ميشود اهميت نقشآفريني اروپا در مذاکرات احتمالي ضعيفتر شود اما قاعدتا نميتوان اين امر را به عاملي اصلي در تنشهاي روزهاي اخير قلمداد کرد. در راستاي بررسي اين مساله «آرمان ملي» گفتوگويي با حسن بهشتيپور، کارشناس مسائل بينالملل داشته است که در ادامه ميخوانيد.
آيا ميتوان گفت که اروپاييها از بازگشت آمريکا به برجام بدون مشورت با آنها خشنود نيستند و به همين علت مانعتراشي ميکنند؟
در وهله اول بايد اين را دانست که جو بايدن به برجام بازنگشته است که بخواهد در اين راستا از کسي اجازه بگيرد. اينکه عنوان ميشود جو بايدن حتي در موضعگيريهاي خودش نيز با اروپا مشورت ميکرده و اروپا به اين علت ناراحت است نميتواند، صحت داشته باشد. تحليلهايي که اين روزها در اين خصوص انجام ميشود اشتباه است. آمريکا همواره در موضع مشورت دادن بوده است و همواره از موضع بالا با اروپا برخورد ميکرده است. جو بايدن پس از 4 سال تازه ميخواهد رويه آمريکا را تغيير دهد و با شرکاي اروپايي خود همکاري کند. اين گونه نيست که مانند ترامپ رفتار کند و اروپا را گوشه رينگ گذاشته و بيشترين فشار را بر آنها تحميل کند. اين فشار در موضوعات مختلف بود. امروز در داخل آمريکا بزرگترين مانعتراشيها انجام ميشود و دولت ترامپ قصد دارد در اين سه هفته باقيمانده طرحي را به سنا برده تا برجام را يک سند رسمي بينالمللي قلمداد کنند و اگر ترامپ موفق به انجام چنين کاري شود، بايدن براي برگشت به برجام نياز دارد تا دوسوم آراي سنا را کسب کند و اين بسيار دشوار ميشود. اين يک خطر بزرگ براي برجام است. امروز مهمتر از مشورت اين موضع در آمريکاست و به همين دليل اين تحليل نميتواند صحت داشته باشد. آخرين اقدام ترامپ براي احياي برجام خطرناک است. او ميخواهد پيمان پاريس و برجام را در اين مسير قرار دهد. اوباما بر اين باور بود که برجام توافق سياسي است و نياز به تاييد کنگره ندارد اما ترامپ در حال تغيير دادن آن است. اين امر تبعات زيادي دارد و فارغ از نظرات اروپا امروز در داخل آمريکا بسياري در حال مانعتراشي براي برجام هستند.
گفتوگوهاي اين روزهاي روسيه در راستاي برجام را ميتوان صادقانه دانست يا اينکه روسيه در باطن تمايلي ندارد تا برجام احيا شود؟
عدم درک صحيح از روابط بينالملل سبب شده است تا اين باور در ميان برخي ايجاد شود که روسيه تمايلي به احياي برجام ندارد. روابط ايران و روسيه، روسيه و آمريکا و روسيه و اروپا بهگونهاي است که به هيچ عنوان نميتواند اين امر صحت داشته باشد. روسيه تمام تلاش خود را ميکند تا برجام احيا شود اما اين بهخاطر ايران نيست بلکه بهخاطر منافع خود به دنبال احياي کامل برجام است. ايران زماني که يک قدرت هستهاي بزرگ شود يک تهديد جدي براي روسيه خواهد بود؛ زيرا اين دو کشور تقريبا در کنار يکديگر قرار دارند و بر يکديگر تاثيرگذار هستند. روسيه بيشتر نگران خود است و ميخواهد به خودش کمک کند و به همين علت تمايل دارد تا برجام هر چه سريعتر شکل گيرد و کامل اجرا شود. روسيه از اينکه ايران تسليحات هستهاي داشته باشد بهشدت هراس دارد و به همين علت نيز قبل از برجام عليه ايران در شوراي امنيت راي ميداد. دقيقا از برههاي از زمان که ايران برجام را عملياتي کرد و خيال روسيه راحت شد، علاوه بر اينکه از ايران حمايت کرد بلکه در مقابل اروپا و آمريکا نيز به اين علت ايستادگي کرد. بههيچوجه نميتوان باور کرد که روسيه در حال معامله کردن است يا خواستار احياي نصف و نيمه برجام است.
برجام در واقع به نفع چه کساني بود؟
برجام يکي از مهمترين توافقات بينالمللي پس از جنگ جهاني دوم بود که با ديپلماسي يک معضل منطقهاي و بينالمللي را حل کرد. برجام سرتاسر اسارت ايران نيست و اين باور امروز غلط است. اگر چنين امري صحت دارد پس به چه علت امروز همه کشورهاي دشمن ايران از احياي مجدد آن نگران هستند و آن را يک تهديد براي خود ميدانند. متاسفانه امروز مخالفان برجام در داخل کشور با مخالفان منطقهاي و جهاني برجام همنظر شدهاند و بايد به اين اتفاق پاسخ دهند. برجام در روابط بينالملل بسيار موثر بوده است. امروز اگر روسيه با مکرون يا طرفهاي ديگر صحبت ميکند به اين علت است که برجام را احيا کند؛ زيرا آنها نيز ارزش آن را ميدانند. بايد توجه کرد که کشورهاي طرف ديگر برجام بسياري از خواستههاي آنها محقق نشد. متاسفانه امروز برخي در داخل جامعه بدون علم درخصوص اين موارد صحبت ميکنند و نظرات غيرعلمي ميدهند و اين امر سبب شده است باور مردم درخصوص اين مسائل استراتژيک بهصورت آبکي شکل گيرد.
