بودجه رانتی؛ آفت پژوهش
27 آذر بهعنوان آخرين روز مناسبت پژوهش، يادآور شهادت استاد مفتح در صحنه دانشکده الهيات است که ياد ايشان را گرامي داشته و به روانش درود ميفرستيم. امسال مناسبت هفته پژوهش در شرايطي برگزار ميشود که بهجهت رعايت پروتکلهاي بهداشتي و توجه حداکثري به خودمراقبتي، امکان متعارف ديدار سالانه دانشگاهيان و پژوهشگران بهصورت عيني فراهم نيست و اميدواريم با مديريت بحران کرونا و تدبير و درايت مسئولان ذيربط اين مناسبت و ساير مناسبتها، نظير روز معلم با حضور واقعي دانشگاهيان کشور برگزار شود. مناسبت اين ايام، تذکري است به متوليان نهادهاي آموزشي و پژوهشي از يکسو و پژوهشگران و دانشگاهيان از سوي ديگر که نهتنها پايه و اساس آموزش، ميبايست تحقيق و پژوهش باشد، بلکه بنيان هرگونه سياستگذاري و برنامهريزي اثرگذار بايد شناخت وضعيت ذيربط از محمل تحقيقات باشد؛ به همين دليل در کشورهاي توسعهيافته درصد قابلتوجهي از بودجه ملي به پژوهش اختصاص مييابد و مسئولان هم پايبند آن هستند؛ يعني نهادهاي نظارتي مراقبت لازم را اعمال ميکنند که اين بودجه در امور پژوهشي، آن هم موضوعهاي مهم و اصلي مصرف شود. در کشور ما متاسفانه براي امر مهم پژوهش، رقم ناچيزي در نظر گرفته ميشود که به 01 درصد بودجه اختصاصي کشورهاي توسعهيافته نيز نميرسد. ولي مشکل مهم اين است که بخش قابلتوجهي از اين رقم ناچيز از بودجه کل کشور، صرف امور غيرپژوهشي ميشود و با اينکه قانونگذار تاکيد دارد که اين بودجه از محمل مراکز آموزش عالي و پژوهشي هزينه شود، ولي در عمل بخش ناچيزي از آن سهم دانشگاهها و پژوهشگاهها ميگردد، غافل از اينکه سرمايهگذاري در اين حوزه يک سرمايهگذاري زيربنايي است و ميتواند در فرآيند توسعه اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي کشور نقش بيبديلي را ايفا کند. شايان ذکر است که آن بخش ناچيز از بودجه پژوهشي نيز به نوعي تبديل به رانت و موضوعهاي پژوهشي به افراد خاص سفارش داده ميشود و اين ابزار مهم علمي را در شناخت ريشه مسائل کشور و راهکارهاي مربوط به آن به ابزار تجاري و معامله اقتصادي تبديل ميکند که اصل ماجرا در ميان درصدخواهي و سهمطلبي طرفين قرارداد گم خواهد شد. بررسي وضعيت کشورهاي توسعهيافته نشان ميدهد که پژوهشهاي واقعي تا چه حد توانسته راهگشا براي اين کشورها در فرآيند توسعه باشد، ولي متاسفانه در کشور ما اغلب تحقيقات در قالب گزارشها و جزوات در قفسه کتابخانهها و بعضا اتاق مديران ارشد سازمانها خاک ميخورد. به اين داستان بايد وضعيت پاياننامههاي ارشد و رسالههاي دکتري را هم اضافه کنيم که داستان مفصلي دارد که پاياننامه، رساله و مقاله فروشي از مصاديق اين موضوع است. ضمن تبريک اين ايام به همکاران فرهيخته و پژوهشگران کشور و آرزوي سلامتي و رهايي مردم عزيزمان از بحرانهاي ويروس کرونا و معيشت، اميدوارم مسئولان مرتبط، پيام اين مناسبت را بهدرستي دريافت کرده باشند و زمينه ارتقاي کيفيت پژوهشها و بهرهبرداري از نتايج، آنهم در شرايطي که کشور دچار مشکلات خرد و کلان است فراهم کنند و بساط فساد و رانتخواري را بهعنوان آفت پژوهش برچينند.
