تفاوت برجام بایدنی با اوباما

آرمان ملي- اميد کاجيان: موضوع مذاکره هسته‌اي با جو بايدن آنقدر جدي است که اين روزها، حسن روحاني و دولت، بودجه‌شان را با دو ميليون و 300هزار بشکه نفت در سال 1400 بسته‌اند و رئيس دولت بارها با جديت خاصي اين موضوع را مطرح مي‌کند که از بابت فروش اين همه نفت در سال آتي مطمئن است. اينها مي‌تواند يک نشانه باشد؛ اميد تمام و کمال دولت به رفع تحريم‌ها. يعني به ثمر رسيدن مذاکرات با رئيس‌جمهور دموکرات‌ها؛ مذاکراتي که البته در شرايطي قرار است رخ بدهد که مجلس اصولگراي ايران با طرح اقدام راهبردي براي رفع تحريم‌ها عملا موضوع خروج از پروتکل الحاقي بعد از يک ماه - در صورت عدم‌رفع تحريم‌ها- و غني‌سازي 20 درصد را مطرح کرده است. با اين حال ظاهرا، دولت و حسن روحاني اين طرح را چندان مانع مذاکره و برجام نمي‌دانند و از مسائلي آگاهند که همچنان از دوران بهتري به دور از تحريم‌ها در آينده سخن مي‌گويد. در چنين شرايطي که موضوع بايدن و بازگشتش به برجام و مذاکرات مطرح است، از سويي ديگر اما مسائلي ديگر نيز گفته شده و آن نقشي است که برخي مي‌گويند کشورهايي مانند عربستان يا امارات مي‌خواهند در اين مذاکرات جديد داشته باشند. اين سخنان در حالي مطرح مي‌شود که از زماني که موضوع پيروزي بايدن در انتخابات مطرح شد، کشورهاي عربي و اسرائيل موضوع مسائل هسته‌اي ايران را به شدت دنبال مي‌کنند. به نحوي که مقامات اين کشورها تلاش کردند ديدارهايي با بايدن داشته باشند. علاوه‌بر اين تداوم صلح ابراهيم و دوستي کشورهاي عربي با رژيم اسرائيل که اين اواخر مراکش نيز علاوه بر امارات و بحرين به آن پيوسته است، در کنار ديداري که گفته مي‌شود بن‌سلمان، وليعهد سعودي و بنيامين نتانياهو با يکديگر داشته‌اند اين موضوع را پررنگ‌تر مي‌کند که ممکن است ائتلافي در راستاي شکل‌گيري مذاکرات آتي بايدن با ايران شکل بگيرد. اگرچه کشورهاي اروپايي به دنبال حفظ توافق هسته‌اي هستند و از همين‌رو انتظار آمدن جو بايدن را مي‌کشند، اما بسياري اين سوال برايشان پيش آمده که بايدن تا چه اندازه اجازه مشارکت عربستان و امارات در مذاکرات تهران را خواهد داد؟ يا اساسا به چنين چيزي تن مي‌دهد؟ و در آن صورت، برجامي که بايدن از آن سخن مي‌گويد چه تفاوتي با برجامي که اوباما مي‌گفت، خواهد داشت؟ آيا باز هم روسيه و چين در چنين شرايطي از ايران حمايت مي‌کنند؟ اساسا اين مساله مطرح است که نظرات کشورهاي عربي در ارتباط با مذاکرات هسته‌اي ايران تا چه ميزان در آينده مذاکرات دخيل خواهد بود؟

نتيجه مذاکرات؟

مرتضي مکي، کارشناس مسائل بين‌الملل در اين‌باره به «آرمان ملي» مي‌گويد: قطعا برجام به غير از 1+5، بازيگران ديگري هم داشت که در روند آن اثر‌گذار بودند. همان زمان هم دولت‌هاي عربستان، امارات و اسرائيل بي‌تاثير نبودند. البته در زمان توافقنامه برجام، در نهايت آن توافق را به زيان خودشان ارزيابي کردند. لابي‌هاي بزرگي هم براي مانع‌تراشي انجام دادند؛ از جمله، لابي‌هايي که در کنگره آمريکا داشتند. همان زمان‌ها برجام به امضاي اوباما رسيد و به نوعي براي به سرانجام رسيدن برجام، کنگره آمريکا دورزده شد. اينکه به هر حال تحريم‌هاي ايران به تعليق در‌آيد خواست رژيم اسرائيل و عربستان نبود. در نهايت نيز شاهد تنش‌هاي علني ميان نتانياهو و اوباما بوديم. اما اوباما در مقابل اسرائيل ايستاد. با ورود ترامپ شرايط به‌گونه‌اي ديگر شد؛ فضا را مساعد ديدند تا اجراي برجام را به حالت تعليق در‌بياورند و لابي اسرائيل و عربستان در واشنگتن ترامپ را مجبور به خروج از برجام کند. اکنون هم بحث برجام بايدن مطرح شده است. طبيعي است که عربستان و امارات به تکاپو بيفتند و نگذارند بايدن به اين راحتي‌ها و بدون هيچ‌شرط و شروطي به برجام برگردد. از همين‌رو از رئيس‌جمهور دموکرات‌ها اين قول را مي‌گيرند که بازگشت به برجام نتيجه‌اش چيزي فراتر از برجام و در پس توافقاتي ديگر باشد. در همين راستا ابزارهاي رسانه‌اي و اقدامات ديپلماتيک عربستان و امارات هم به کار افتاده‌اند که خود اين موضوع مي‌تواند جريان‌هاي داخلي مخالف برجام را نيز قوي کند تا درجهت منافع عربستان و اسرائيل عليه برجام سخن بگويند و اساسا تمام مذاکرات در زمان بايدن از هم پاشيده شود.

مخالفان داخلي تحريک مي‌شوند

او در اين باره که بايدن تا چه ميزان به عربستان و امارات چنين اجازه‌اي مي‌دهد، مي‌گويد: قطعا بايدن هم از چهره‌هاي دموکرات چند‌جانبه‌گراست. دراين راستا با خيلي از سياست‌هاي عربستان نيز مخالف است. از جمله در مورد قتل خاشقچي يا باج‌دهي 500ميليون دلاري به دونالد ترامپ يا برخي اقدامات در منطقه. اينکه تا چه حد اين چند‌جانبه‌گري مانع دخالت ويژه عربستان شود به خود اراده بايدن از يک‌سو و از سوي ديگر به لابي‌هاي قدرتمندي که اسرائيل و سعودي‌ها در کنگره دارند، برمي‌گردد. آن موقع مي‌توان روي تصميم بايدن به چگونگي بازگشت برجام قضاوت کرد. مکي پيرامون اينکه با وجود دخالت عربستان و امارات چه تغييراتي بايد ميان برجام بايدن و اوباما قائل شد؟ پاسخ مي‌دهد: به هر حال وضعيت کنوني مانند شرايط سال 2015 نيست. شرايط منطقه‌اي جهان تغيير کرده است. البته اين به معناي آن هم نيست که ايران هم‌اکنون در ضعف قرار دارد. تنش آمريکا با چين و روسيه متفاوت‌تر شده و اين مساله مي‌تواند موضع کشورمان را از جهاتي تقويت بخشد. در مورد برجام بايدن همه‌چيز به گام اولي که آمريکا بر‌مي‌دارد، بر‌مي‌گردد. براي همين نمي‌توان نتيجه قطعي را پيش‌بيني کرد. هرچند بديهي است بايد منتظر برجامي متفاوت از بايدن در ادامه باشيم، اما ميزان اين تفاوت مشخص نيست تا چه اندازه خواهد بود، ولي قطعا تحرکات اسرائيل و امارات و عربستان در مورد مذاکرات، مخالفان داخلي برجام را براي حمله به دولت روحاني بيشتر تحريک خواهد کرد.