آینده برجام و جلب رضایت ایران

در توافق کشورهاي 1+5 و ايران شش اراده وجود دارد و مثل هر توافق ديگر کوچک‌ترين تغييري در آن بايد به تاييد همه طرف‌ها برسد. البته برجام چون به صورت يک معاهده يا سندي حقوقي به آن صورت تنظيم و انجام نشده دشوار است که در مورد برجام در چارچوب معاهدات صحبت کنيم. با اين حال برجام توافقي است که 6 کشور به اضافه نماينده اتحاديه اروپا توافق کردند و اين توافق را در قالب قطعنامه 2231 اجرايي کردند. لذا مثل هر توافق ديگر اگر طرفين اراده کنند مي‌توانند آن را تغيير دهند. هرچند که همه معاهدات هرازچندگاهي مورد بازنگري قرار مي‌گيرند. مثلا خودN.P.T مرتبا در دوره‌هاي 5ساله مورد بازنگري قرار مي‌گيرد. ولي اينکه کشورهاي ديگر بخواهند بدون اراده و جلب رضايت ايران موضوع بازنگري يا مذاکره مجدد در برجام را مطرح کنند از ديدگاه سياسي قابل توجه است و آنها نمي‌توانند بدون رضايت ايران دست به چنين کاري بزنند. اما از ديدگاه حقوقي در اين حوزه قرار نمي‌گيرد. چراکه معاهده حقوقي بايد ضمانت اجرايي داشته باشد که اگر نيازمند تغيير، اصلاح و تکميل باشد دوباره بايد رضايت طرف‌هايي که آن معاهده را به‌وجود آورده‌اند اخذ شود تا بتوان آن را به لحاظ حقوقي تغيير داد. البته اسناد بين‌المللي به آن صورت کامل نيستند که همه چيز را با جزئياتش پيش‌بيني کنند. وقتي شرايط تغيير مي‌کند سندهايي هم که توليد شده در ظرف مکاني و زماني خود هستند مي‌توانند با تغييراتي روبه‌رو شوند. حال اينکه اين تغييرات در برجام پيش‌بيني نشده در خيلي از معاهدات هم خيلي از موارد پيش‌بيني نمي‌شود و بعدا تحت‌تاثير تغييرات اوضاع و احوال آن موارد اضافه مي‌شود. برجام نيز براي پاسخگويي به نيازهايي بوده که 5 سال پيش مطرح بوده و با توجه به اوضاع و احوال جديد، اينکه بخواهند تغييراتي در اين توافق ايجاد کنند اگر همه طرفين رضايت داشته باشند مشکلي ندارد. اما اينکه آمريکا از برجام خارج شد عملي قابل سرزنش بود که در نوع خود نقض قوانين بين‌المللي به حساب مي‌آيد. ايران نيز در راستاي حفظ منافع ملي خود تصميماتي مي‌گيرد که بيشتر عکس‌العملي است. يعني ايران شروع‌کننده هيچ اقدامي که ناقض تعهداتش در برجام باشد نبوده است. اما وقتي مي‌بيند که آمريکا مسير ديگري را انتخاب مي‌کند و اروپايي‌ها نيز آنطور که انتظار مي‌رفت نتوانستند به وظايف و تعهدات خود ذيل برجام عمل کنند؛ ايران نيز فعلا از تنها اهرمي که در اختيار دارد يعني بازگشت به شرايط پيش از انجام تعهدات يا به عبارت ديگر بازگشت به شرايط پيشابرجامي استفاده مي‌کند تا با اين کار فشاري به طرفين برجام وارد کرده تا شايد از اين طريق بتواند موازنه‌اي برقرار کند. حال زمان گسترده‌اي مي‌طلبد که وارد اين مساله شد که به لحاظ فني و عملي آيا اين اقدام مي‌تواند موثر و مفيد باشد يا خير؟ ولي به‌هرحال نيت ايران اين است که بتواند موازانه‌اي که به‌هم خورده را برقرار کند تا شايد برجام در مسير درستي حرکت کند. البته برخي بر اين باورند که اقدام اخير مجلس اروپايي‌ها را به سمت عمل به تعهداتشان پيش خواهد برد که بايد گفت؛ برجام براي امنيت اروپا يک هدف استراتژيک بود و ضروري مي‌دانستند که فعاليت صلح‌آميز هسته‌اي ايران شفاف باشد. اکنون نيز دغدغه‌هاي اروپايي‌ها بازهم امنيتي است و برايشان بسيار مهم است که برجام هر طور شده حفظ شود که بايد ديدي چگونه در راستاي حفظ آن تلاش خواهند کرد.