سرنوشت فیلم‌های اکران‌نشده فجر ۹۸ چه می‌شود؟

شيوع کروناويروس در سراسر دنيا و از جمله ايران باعث بروز محدوديت‌هايي در بسياري از کسب‌وکارها شد و حرفه‌هاي مختلفي دچار تغييراتي در ايفاي نقش خود در جامعه شدند. برخي مثل فوتبال کاملا تعطيل شدند و برخي مثل موسيقي به کنسرت‌هاي آنلاين روي آوردند. سينما در ايران هم از اين قاعده مستثنا نبود و از سوم اسفندماه 1398 در پي شيوع کروناويروس، اين صنعت تعطيل شد و طي 4 ماه تعطيلي، خسارت‌هاي بسياري ديد، به‌ويژه اينکه فرصت اکران طلايي نوروز را از دست داد. البته سينماي ايران از يکشنبه 24 فروردين به سراغ تجربه‌اي نو در شيوه پخش فيلم رفت که همان اکران آنلاين بود. سينماماشين (تماشاي فيلم از داخل خودرو) هم ديگر تجربه‌اي بود که با استقبال مواجه شد. پايان ارديبهشت‌ماه امسال بود که انجمن سينماداران طي نامه‌اي به رئيس‌جمهور خواستار بازگشايي سينماها با رعايت پروتکل‌هاي بهداشتي شدند و يکماه بعد يعني از اول تيرماه، سينماها با رعايت پروتکل‌هاي بهداشتي و با حداکثر نيمي از ظرفيت صندلي‌هاي خود بازگشايي شدند. البته استقبالي از بازگشايي سينماها صورت نگرفت و تعطيلي سينماها در پاييز و با شدت‌گرفتن موج سوم کرونا ادامه يافت. سينماها در 6 ماه نخست امسال با 337 هزار مخاطب به فروش حدود 5.2 ميليارد تومان رسيده‌اند که اين فروش نسبت به سال قبل حدود 98 درصد کاهش داشته است. با اين حساب، امسال سينماي ايران رسما از دست‌رفته محسوب مي‌شود؛ هرچند سازمان سينمايي با حمايت‌هاي مختلف سعي کرده اين زيان‌ها را تا حدي جبران کند که مهمترين آنها پرداخت وام 4 درصدي به سينماها براي پرداخت بدهي دفاتر پخش از اکران 98 است. اما تکليف فيلم‌هايي که از سال گذشته در نوبت اکران مانده‌اند، چه مي‌شود؟ آيا راهي اکران آنلاين مي‌شوند يا همچنان در انتظار بازگشت به شرايط عادي مي‌مانند؟

خريد بليت توسط سازمان سينمايي

«مرتضي شايسته» دبير شوراي صنفي نمايش مي‌گويد: ايده‌ ما اين است که به‌خاطر حفظ منافع صاحبان آثار، فيلم‌ها ابتدا در سالن‌هاي سينما به نمايش در آيند و سپس راهي اکران آنلاين شوند. وي افزود: يکي از اقداماتي که در راستاي حمايت از اکران‌هاي فيزيکي صورت‌گرفته، برداشتن سقف زماني اکران است. يعني قبلا اگر فيلمي حداکثر 7 هفته اکران بود، اکنون اين محدوديت را ندارد و تا زماني‌که صاحبش بخواهد مي‌تواند در سالن‌هاي سينما اکران شود. دبير شوراي صنفي نمايش ادامه داد: حمايت ديگري هم که از آبان‌ماه توسط سازمان سينمايي تضمين شده، اين است که تعدادي از بليت‌هاي هر فيلم توسط سازمان خريداري مي‌شود که اين هم به سود صاحبان فيلم است، هم سالن‌دارها. ميزان اين حمايت هم براي سالن‌هاي سينما (يک تا سه سالن، سه تا پنج سالن و پنج سالن به بالا) متفاوت است. البته درصد صاحب فيلم و سينمادار از ميزان بليت‌فروشي تفاوت نکرده است. وي در پاسخ به اين پرسش که ميزان اين حمايت آيا به اندازه‌اي هست که مشوق صاحبان فيلم‌ها باشد، گفت: براي فيلم‌هايي که با بودجه اندک ساخته‌ شده‌اند، خوب است اما شايد مطلوب فيلم‌هايي نباشد که توقع فروش آنچناني دارند. البته وضعيت سينما همچنان مشخص نيست و در حال تلاشيم تا سينما به حالت عادي بازگردد. مهمترين مساله اين است که حمايت‌هايي را براي سينمادارها در نظر گرفته‌اند، عملي کنند. خوشبختانه بسياري از مساعدت‌هايي که وعده داده شده، عمل شده است. اميدوارم همه آنها جامه عمل بپوشانند. شايسته درباره اينکه آيا با بازگشت شرايط به حالت عادي، شاهد ترافيک اکران نخواهيم بود، توضيح داد: ما 7 فيلم را مي‌توانيم اکران کنيم، يکي ـ دو تا هم آزاد اکران مي‌شوند، نسبت به سال گذشته هم حدود 50 - 60 سالن به ناوگان سينمايي کشور اضافه شده است، از سوي ديگر توليدات هم به نسبت سال گذشته کمتر است، بنابراين مشکل چنداني در اکران نخواهيم داشت.

اکران آنلاين خوب است اما...

«حبيب اسماعيلي» تهيه‌کننده، پخش‌کننده سينما و سينمادار هم معتقد است: ترافيک اکران مساله جديدي نيست و هميشه وجود داشته است، مهمترين مساله اين است که پس از رفع‌شدن شر کرونا، برخورد مردم با سينما چگونه خواهد بود، آيا مثل سابق است يا خير؟ چون ممکن است همچنان جانب احتياط را تا حدودي رعايت کنند و از حضور در سينما خودداري کنند. البته مردم سينما را از قديم دوست دارند و فيلم‌ديدن در سينما نوعي تفريح است که فيلم‌بين‌هاي حرفه‌اي مزه آن را با اکران آنلاين تعويض نمي‌کنند. او درباره اکران آنلاين فيلم‌ها گفت: ما ناخواسته و عجولانه وارد سيستم آنلاين شديم و فکري براي صدمه‌هايش نظير قاچاق فيلم نکرديم اما در مجموع بستر خوبي است، چون حتي اگر کرونا هم نباشد، برخي فيلم‌ها رنگ اکران نمي‌بينند، چرا که فيلم‌هاي خاص‌تري هستند و فروش آنچنان ندارند، اين فرصت براي آنها مهياست که در بسترآنلاين عرضه شوند. البته بايد فکري براي کپي‌رايت و جلوگري از قاچاق فيلم‌ها شود. چون بارها ديده‌ايم که فيلمي امروز اکران آنلاين مي‌شود و فرداي آن در شبکه‌هاي ماهواره‌اي پخش مي‌شود. اسماعيلي يادآورشد: در وهله اول آرزو مي‌کنيم شر کرونا کم شود که هم ملت ايران و هم تمام جهان راحت شوند، بلايي بود که بر دنيا مسلط شد و مردم را از نظر اقتصادي و روحيه لطمه زده است. اما واقعيت اين است که نمي‌توان پيش‌بيني کرد که واکسن کرونا چه زماني بيايد و آيا همه مشکل‌ها را رفع کند يا نه؟ با توجه به 10 ماهي که از ظهور آن گذشته است، بايد زندگي‌مان را با کرونا وفق بدهيم. اين‌که براي کنترل آن سينماها تعطيل شود خوب است اما شايد تاثير چنداني نگذارد، ضمن اينکه امنيت بهداشتي سينما از خيلي کسب‌وکارها و اماکن بيشتر است، چون در سالن با سقف بلند حدود 10-12 نفر با فاصله نشسته‌اند که بعضا از يک خانواده هم هستند.

کمک سازمان سينمايي قطع شده است

«سيدعلي قائم‌مقامي» تهيه‌کننده سينما که امسال «تيغ‌وترمه» را در سامانه‌هاي اينترنتي به‌صورت آنلاين اکران کرد، مي‌گويد: براي فيلم‌هايي که با هزينه کم توليد شده است اکران آنلاين جواب مي‌دهد، چون حدود 700-800 ميليون تومان مي‌فروشند و با کسر 30 درصد سهم پلتفرم‌ها، رقم خوبي براي صاحب فيلم است؛ بعداز آن هم مي‌تواند حق رايت فيلم شامل DVD خانگي، دانلود قانوني در فضاي‌مجازي و يوتيوب را بفروشد. اما براي فيلم‌هاي فاخر و پرهزينه، اکران آنلاين مضر است. وي خاطرنشان کرد: قبلا و تا پايان تابستان، فيلم‌هايي که اکران آنلاين مي‌شدند 50 ميليون تومان کمک سازمان سينمايي را دريافت مي‌کردند اما اکنون اين کمک قطع شده است. قائم‌مقامي معتقد است که پس از رفع مشکل کرونا، حتما مشکل ترافيک اکران را داريم، چون فيلم‌ها تلنبار شده است. ضمن اينکه تا کرونا برود، زمان مي‌برد تا مردم با سينما آشتي کنند، ضمن اينکه بخش عمده‌اي از مردم به اکران آنلاين عادت کرده‌اند.

بازگشت سرمايه فيلم‌ها منتفي است

«سعيد خاني» تهيه‌کننده و پخش‌کننده سينما هم مي‌‌گويد: وقتي به‌عنوان بخش خصوصي فيلمي را ساخته‌ايم، دوست داريم آن را در بهترين شرايط اکران کنيم تا سرمايه فيلم برگردد و بتوانيم با آن دوباره سراغ يک پروژه ديگر برويم. مثلا درباره «دوزيست» که سال گذشته در جشنواره فجر به نمايش درآمد، مطلوبمان اين بود که عيدفطر اکران شود، اما شرايط خاص کرونايي مانع آن شد. وي در پاسخ به اين پرسش که چرا از امکان اکران آنلاين در سامانه‌هاي اينترنتي استفاده نمي‌کند، افزود: فيلمي خوبي که در بخش خصوصي 4 ميليارد هزينه کرده، تن به اکران خصوصي نمي‌دهد، مگر فيلم‌هايي که هزينه کمتري براي آنها شده يا حمايت نهادها را داشته‌اند، چون نمايش خانگي نمي‌تواند بازگشت سرمايه ما را تأمين کند. معمولا در اکران‌هاي آنلاين، فقط پلتفرم‌ها به سرمايه مي‌رسند و صاحبان فيلم ضرر مي‌کنند، چون خطر قاچاق آن به شدت بالاست.

کيفيت اکران آنلاين افت کرده است

وحيد پناهلو، مدير موسسه هنرهاي تصويري سوره هم درباره رويکرد اين موسسه نسبت به فيلم‌هايي که اکران آنلاين شده‌اند يا در صف اکران هستند، گفت: اکران آنلاين که امسال با «خروج» رقم خورد، ابتدا اتفاق بسيار مثبتي بود، چون بليت‌فروشي خوبي داشت و همين نکته تهيه‌کنندگان را تشويق کرد به اين سمت بيايند. اما آرام‌آرام هم از کيفيت فيلم‌ها کاسته شد و فيلم‌هايي به اکران آنلاين آمدند که يا چند سال پشت خط مانده بودند يا کيفيت مطلوب را نداشتند، ضمن اينکه به سرعت نسخه‌هاي قاچاق فيلم‌‌ها در فضاي مجازي منتشر مي‌شد. وي ادامه داد: بنابراين ما تمايل داريم فيلم‌هايي را بگيريم که يا اکران شده‌اند يا قرار است اکران شوند و مي‌خواهند وارد نمايش خانگي بيايند. مگر اينکه فيلم شرايط خاصي داشته باشد و بين بد و بدتر (مثلا لورفتن نسخه قاچاق)، گزينه بد را انتخاب کنيم تا جلوي ضرر بيشتر فيلم را بگيريم.