آدمهاي عادي چگونه شرور ميشوند؟
آدولف آيشمن يک آدم عادي است، اما شرور ميشود. شرور در اين حد که مسئول پشتيباني و حمل و نقل ميليونها يهودي به اردوگاههاي مرگ آلمان نازي ميشود، جايي که انسانها را در اتاقهاي گاز، ماشينهاي سيار گاز و کورههاي آدمسوزي، بيدليل ميکشتند. چگونه آدمي که ميگفت «همين امروز هم اگر يک زخم ناسور نشانم بدهند، اصلاً نميتوانم نگاهش کنم.» چنان کشتار عظيمي را سازماندهي ميکرد و حتي وقتي خودش از اردوگاهها بازديد کرد. آيشمن در جريان محاکمه گفت به چشم ديده است که: «يهوديان در يک اتاق بزرگ بودند؛ دستور آمد که لخت شوند؛ بعد يک کاميون رسيد، مستقيم جلوي ورودي اتاق توقف کرد و به يهوديان برهنه گفتند وارد اتاق شوند. درها بسته شد و کاميون را استارت زدند. ... صداي آن جيغها و... بيش از حد ناراحت بودم. ... بعد پشت سر آن کاميون راه افتادم و وحشتناکترين صحنهاي را ديدم که تا آن موقع در زندگي به چشمم خورده بود. کاميون داشت به سمت يک گودال روباز ميرفت، درهايش باز شدند و جسدها را بيرون انداختند، انگار هنوز زنده بودند، ... پرتابشان کردند داخل گودال و هنوز ميتوانم آن فرد غيرنظامي را ببينم که داشت دندان مردهها را با انبر ميکشيد. و بعد زدم به چاک، پريدم توي ماشينم و ديگر دهانم را باز نکردم.» هانا آرنت فيلسوف آلماني در کتاب «آيشمن در اورشليم» (ترجمه زهرا شمس، انتشارات برج) توضيح ميدهد که چگونه يک آدم عادي، که شرور يا بيمار نبود، بهواسطه تبعيت از بوروکراسي، با جادوي زبان، با استفاده از واژههايي که طراحي شده بودند تا کشتار را عاديسازي کنند و بر وجدان آدمهاي بوروکراسي فشار نياورند، بزرگترين کشتار عليه مردمي را سازمان ميداده است. هانا آرنت همچنين نشان ميدهد که چگونه اين کشتار با همکاري خود سران يهوديان امکانپذير شد؛ چگونه همه به اين کشتار تن دادند الا مقامات سياسي و مردم در دانمارک که موفق شدند جلوي جنايت عليه بشريت را بگيرند. آرنت همچنين ميپرسد: آيا فلسطينيان بايد تاوان جنايتي را بپردازند که عليه يهوديان شده است؟ پاسخ او منفي است. کتاب شرح مفصلي بر محاکمه آدولف آيشمن، عضو حزب نازي و يکي از مسئولان کشتار يهوديان در جريان جنگ جهاني دوم است که در اوايل دهه 1960 از آرژانتين ربوده و در اسرائيل محاکمه شده است. نقدهاي مفصل آرنت بر دادگاه، و بالاخص شيوه رسيدن او به مفهوم بسيار مهم «ابتذال شر» در اين کتاب خواندني است. هر کسي که ميخواهد ماهيت و فرايند شرور شدن آدمهاي عادي و حتي خوب را درک کند، ناگزير از خواندن اين کتاب است.
