نکات کلیدی تهویه فضاهای بسته
يک متخصص بهداشت حرفهاي با بيان اينکه راه انتقال کوويد 19 از طريق هوا و يا انتقال هوابرد آن به تاييد رسيده است؛ با تاکيد بر نقش کليدي تهويه مناسب در کاهش احتمال انتقال بيماري؛ نکاتي را در رابطه با چگونگي تهويه در محيطهاي بسته مختلف همچون ادارات، منازل، بيمارستانها و وسايل حمل و نقل عمومي؛ به خصوص در فصول سرد سال مطرح کرد.دکتر سميه فرهنگدهقان عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با بيان اينکه سايز ذرات منتشر شده در بيماريهاي عفوني همچون کوويد بر قابليت ماندگاري و معلق ماندن ويروس در هوا تأثيرگذار است، گفت: در بيماريهاي تنفسي مصطلح است که ذرات بين 5 تا 10 ميکرون را قطرات تنفسي و ذرات کوچکتر از 5 ميکرون را آئروسل (هواسل) نامگذاري ميکنند. در اين خصوص اتفاق نظر وجود دارد که سرفه، عطسه کردن، فرياد زدن، آواز خواندن و حتي صحبت کردن ترکيبي از قطرات تنفسي و آئروسل را در گستره وسيعي از نظر اندازه منتشر ميکنند.وي ادامه داد: پيش بيني ميشود که آئروسلها در هوا ماندگارتر و عامل اصلي انتقال ويروس از طريق هوا باشند، در حاليکه قطرات درشتتر به خصوص ذرات بزرگتر از 30 ميکرون طي مدت زمان کوتاهتري تهنشين ميشوند، البته قطرات 5 تا 10 ميکرون که در رده قطرات تنفسي هستند به دليل داشتن رفتارهاي پيچيده و عدم قطعيت در خصوص مدت زمان ماندگاري در هوا، اقدامات مرتبط با هوابرد بودن ويروس را سختتر کردهاند.
چهار مداخله غيردارويي
معاون مرکز تحقيقات کنترل عوامل زيانآور محيط و کار با اشاره به نکاتي جهت کاهش انتقال هوابرد کوويد 19 در فضاهاي بسته، عنوان کرد: کنترل منابع انتقال کوويد 19 مانند قرنطينه افراد مبتلا، انجام اقدامات کنترل مهندسي به شکل استفاده از سيستمهاي تهويه مکانيکي(مانند سيستمهاي تهويه مطبوع-HVAC) و استفاده از تهويه طبيعي (مانند باز نمودن درب و پنجره)، انجام اقدامات کنترلي مديريتي مانند محدود کردن تعداد افراد و مدت زمان حضور آنها در محيطهاي بسته و نوع رفتارحفاظتي افراد مانند فاصلهگذاري فيزيکي، رعايت بهداشت دست و استفاده از ماسکهاي تنفسي جهت کاهش انتقال کوويد 19 در محيطهاي بسته مؤثر است.
تهويه؛ تبادل هواي داخل و بيرون
اين متخصص بهداشت حرفهاي با بيان اينکه تهويه به معناي تبادل هوا بين محيط داخل و بيرون بوده و در دو نوع طبيعي و مکانيکي انجام ميشود، توضيح داد: با تهويه مناسب، کيفيت هواي داخل با تزريق هواي تازه بيرون افزايش پيدا کرده و آسايش گرمايي (از نقطه نظر دما، رطوبت، سرعت و جهت حرکت هوا) در محيط بسته بهگونهاي مطبوع، ايجاد ميشود.وي ادامه داد: بر اين اساس، در تهويه طبيعي، تبادل هوا از طريق راههاي ورودي مثل دربها، پنجرهها، دودکشها و ونتيلاتورهايي که اخيرا در برخي ساختمانهاي جديد به کار گرفته شده، به دليل وزش باد، نيروهاي شناوري حرارتي يا اختلاف دماي محيط داخل و بيرون محقق ميشود.به گفته وي، در تهويه مکانيکي محيطهاي بسته نيز از وسايل کمکي داراي نقش حياتي در تسريع جابجايي هوا تحت عنوان هواکش يا فن استفاده ميشود که به طور مستقيم بر روي ديوار يا سقف يا به طور غيرمستقيم در سيستم کانالکشي ساختماني، بهکار گرفته ميشوند.اين عضو هيات علمي دانشگاه با بيان اينکه هر دو نوع فنهاي دمنده و مکنده در کنترل کوويد 19 مهم و اثرگذار هستند، توضيح داد: فنهاي دمنده هواي تميز بيرون يا هواي فراوري شده در يونيتهاي تصفيه هوا را به محيط داخل تزريق کرده و فنهاي مکنده هواي آلوده محيط داخل را به بيرون ميفرستند.
نحوه تهويه هوا در بيمارستانها
فرهنگ با تاکيد بر اينکه سيستم تهويه مناسب در بيمارستانها به خصوص در بخشهاي با ريسک بالا ميتواند بر کاهش آلودگي اثر قابل توجهي داشته باشد، گفت: در بخشهايي مثل ICU که بخش مراقبتهاي ويژه از بيماران کوويد 19 است با ايجاد فشار منفي (حداقل اختلاف 2.5پاسکال نسبت به محيط اطراف) از طريق برقراري نسبت مناسب مکش هواي آلوده و دمش هواي تميز، ميتوان تا حد زيادي از انتقال هواي اين بخشها به محيطهاي اطراف جلوگيري کرد.وي با بيان اينکه هوا تمايل دارد از محيط پر فشار به کم فشار حرکت کند، گفت: بنابراين با حفظ اين شرايط، ممکن است از اتاقهاي مجاور به محيطهاي بستري بيماران کوويد 19 هوا ورود پيدا کند اما بر عکس آن اتفاق نميافتد و اين موضوع در کاهش انتقال ويروس موثر است. همچنين براي ايجاد تهويه مناسب محلهاي نگهداري اين بيماران، ميتوان از سيستمهاي تهويه هيبريدي يا ترکيبي از سيستم تهويه مطبوع مکانيکي و سيستم تهويه طبيعي با توجه به شرايط استفاده کرد، که البته با توجه به برودت هوا درفصول سرد سال، نقش تهويه طبيعي به مراتب کمرنگتر خواهد شد و اين موضوع اهميت عملکرد مناسب تهويه مکانيکي را در غياب تهويه طبيعي بسيار پررنگتر ميکند.اين عضو هيات علمي دانشگاه با بيان اينکه عملکرد سيستم تهويه طبيعي و مکانيکي با سه شاخص کلي نرخ تهويه، الگوي حرکت هوا و نحوه توزيع آن ارزيابي ميشود، توضيح داد: نرخ تهويه با مقدار هواي بيرون که در فضاي داخل تامين ميشود ارتباط دارد (براي بخشهاي بستري بيماران اين مقدار، حداقل 80 ليتر در ثانيه به ازاي هر بيمار است)؛ توصيه ميشود طراحي و جانمايي دريچههاي توزيع هوا، به گونهاي باشد که جهت ورود و حرکت هوا در فضايي که بيمار در آن قرار دارد، از مناطق تميز به سمت مناطقي با هواي کثيف باشد و دريچههايي که به منظور ورود هواي تميز و تازه به داخل تعبيه شده از لحاظ تعداد و موقعيت قرارگيري بايد به نحوي باشند که به طور مؤثر به توزيع يکنواخت هواي تازه تزريق شده و جابجايي آن با هواي داخل کمک کند.
عوامل اثرگذار بر مقدار هواي بيروني
اين متخصص بهداشت حرفهاي همچنين با اشاره به عوامل اثرگذار بر مقدار مناسب هواي بيروني که بايد وارد محيط داخل شود، اظهار کرد: تعداد دفعات تعويض هوا در ساعت (ACH) که به راحتي براي تهويه مکانيکي و تهويه طبيعي قابل محاسبه است، در اين خصوص نقش بسزايي دارد. حجم هواي بيروني که در واحد زمان به فضاي داخل فرستاده ميشود، حجم اتاقي که به عنوان محيط داخل در نظر گرفته ميشود، اختلاف دماي محيط داخل و بيرون، تعداد افراد حاضر در محيط (و بعضاً مرحله پيشرفت بيماري در مبتلايان) و نرخ هواي مکش شده به سمت بيرون؛ ميتوانند براي محاسبه ACH در تهويه مکانيکي و طبيعي قابلتوجه باشند. در منابع علمي اين طور اشاره شده است براي کنترل انتقال هوابرد عوامل بيماريزا، حداقل تعداد دفعات تعويض هوا در ساعت، 15 بار است.فرهنگ با بيان اينکه بيمارستانها و ساختمانهاي مجهز به سيستمهاي تهويه مطبوع-HVAC با عملکرد مناسب، در فصول سرد سال براي کنترل انتقال هوابرد اين ويروس، دردسرهاي کمتري دارند، اظهار کرد: اين سيستمها هواي برگشتي از داخل بخشها را از يونيتهاي تصفيه هوا مجهز به فيلترهاي با کارايي بالا عبور ميدهند و به طور کلي هواي پاک برگشتي متشکل از هواي داخل و هواي تازه بيرون را به محيط داخل تزريق ميکنند و در اين سيستمها معمولاً استانداردهاي کيفيت هوا رعايت ميشود.
تهويه هوا در منازل
فرهنگ در رابطه با نحوه تهويه و کنترل انتقال هوابرد کوويد 19 در محيطهاي بستهاي که مجهز به سيستمهاي تهويه مطبوع نيستند و در فصول سرد براي گرمکردن محيط از بخاري، شومينه يا رادياتور استفاده ميکنند، گفت: براي بحث جابهجايي هوا در اين محيطها ناچار هستيم از تهويه طبيعي بيشتر استفاده کنيم و با باز کردن درب و پنجره، يا پنجرههاي رو به روي هم به صورت همزمان در ساعتهاي مشخصي از روز به افزايش کيفيت هوا و کاهش احتمال انتقال بيماري کمک کنيم.وي افزود: به دليل متفاوت بودن شرايط محيطهاي اينچنيني از نقطه نظر تعداد درها و پنجرهها، موقعيت پنجرهها نسبت به يکديگر، دماي هوا، وزش باد، تعداد افراد ساکن در محيط و افراد در رفتوآمد، بيمار و يا ناقل بودن آنها به کوويد 19، نميتوان عدد مشخص و دقيقي را براي مدت زمان تهويه مناسب در نظر گرفت. با اين حال توصيه ميشود به خصوص در محيطهاي پر رفت و آمد، در طول روز به ازاي هر ساعت چند مرتبه پنجرههاي رو به روي هم باز شود تا تبادل هوا اتفاق افتد؛ باز بودن درب و پنجره به صورت همزمان براي بهرهوري کامل از سيستم تهويه طبيعي بسيار تعيين کننده است، در اين خصوص بهرهگيري از حدود توصيه شده و استاندارد تعداد دفعات تعويض هوا ميتواند راهنماي مناسبي باشد. اگرچه به عنوان روش جايگزين استفاده از تهويه طبيعي در فصول سرد، در حال حاضر يونيتهاي پرتابل تصفيه هوا مجهز به فيلتر هپا و لامپهاي UV و يا دستگاههاي پلاسما براي پاکسازي و ضد عفوني کردن هواي محيطهاي بسته به بازار معرفي شدهاند، اما با توجه به بحث رهايش راديکالهاي آزاد و ازون، لازم است در بکارگيري از آنها جانب احتياط بهعمل آيد.
