3 سناریو برای مشکل آلایندگی موتورسیکلت‌ها

وضعيت موتورسيکلت ها در تهران به يک داستان دنباله داري تبديل شده که هيچ پاياني نمي توان براي آن متصور شد، حدود سه ميليون موتور سيکلتي که عمدتا زير بار هيچ محدوديت، ممنوعيت و نظارتي نمي روند و آلايندگي زيادي نيز به هواي تهران تزريق مي کنند. کارشناسان معتقدند که سهم بالاي موتورسيکلت‌ها در توليد آلايندگي هواي تهران، مي‌طلبد که فکري اساسي براي اين حدود سه ميليون وسيله آلاينده که عمدتا کاربراتوري هستند، شود؛ اما تقريبا تمامي برنامه هايي که در راستاي ارتقاي وضعيت اين وسيله نقليه که وسيله کسب تعداد زيادي از افراد نيز هست، يا به شکست برخورده يا در محاق مانده است.کارشناسان معتقدند که بر اساس گزارش‌ها حدود 5/3ميليون دستگاه موتورسيکلت در شهر تهران تردد دارند و حدود 95 درصد موتورسيکلت‌هاي پايتخت از نوع کاربراتوري است، اين در حالي است تحقيقات نشان مي دهد يک موتورسيکلت کاربراتوري حداقل معادل پنج خودرو با استاندارد يورو 2 آلايندگي توليد مي کند و به عبارتي ديگر براساس اطلاعات سياهه انتشار شهر تهران سهم موتورسيکلت‌ها در توليد آلايندگي گازي در حدود 21 درصد و در توليد ذرات معلق 10 درصد است.اين حجم آلايندگي موتورسيکلت‌ها در حالي است که طي ساليان اخير شهرداري تهران به عنوان يکي از متوليان حل آلودگي هواي پايتخت، پيشنهادات و راهکارهاي مختلفي را امتحان کرده است که برخي از آنها در حد ايده و کارهاي مقدماتي ماند و برخي از راهکارها نيز در پيچ نوسانات قيمتي و ارز، زمين‌گير شده است؛ با اين حال مشاور اقتصادي و سرمايه‌گذاري معاونت حمل و نقل و ترافيک شهرداري تهران معتقد است که مي‌توان با عزمي راسخ و اراده اي قوي نسخه موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري را در يک بازه زماني مشخص پيچيد.

تعمير به جاي تعويض يا نوسازي

مهدي همتي‌مقدم در مورد برنامه هاي بهبود وضعيت موتورسيکلت‌هاي پايتخت با بيان اينکه شهرداري تهران سه سناريوي تبديل، نوسازي و توسعه استفاده از موتور برقي را براي حل مشکل موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري در پيش گرفته بود، توضيح مي‌دهد: در ابتدا طرح تبديل در دستور کار قرار گرفت، به گونه اي که براساس اين طرح موتورهاي کاربراتوري در اختيار واحدهاي موتورسازي قرار گرفته و آنها با قيمتي اندک در حدود 2 ميليون تومان، اين موتورهاي کاربراتوري را با تعمير موتور به انژکتوري تبديل مي‌کردند و حتي چند ده دستگاه موتورسيکلت کاربراتوري براي اجراي اين مهم در اختيار توليد کنندگان و واحد تعمير قرار گرفت، اما در عمل اتفاق ديگري رخ داد.وي مي افزايد: نبود سند مالکيت، مشخص نبودن مالک قطعي، مشکلات لجستيکي و عملياتي و بروز مشکلات در مسير تبديل موتورهاي کاربراتوري به انژکتوري موجب شد که اين راهکار از دستور کار خارج شود و به همين دليل به سراغ طرح نوسازي رفتيم که براساس آن مقرر شد به مالکان موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري وام بدهيم تا پس از اسقاط موتورشان، يک موتورسيکلت انژکتوري که آلايندگي بسيار کمتري دارد خريداري کنند، البته اين مهم با اينکه در ابتدا همه امورات آن به سرعت و خوبي طي شد، اما در دست‌انداز گراني‌ها افتاد.همتي‌مقدم در تشريح راهکار دوم شهرداري تهران براي حل معضل موتورسيکلت‌هاي کابراتوري به موضوع نوسازي اشاره مي‌کند و مي گويد: در طرح نوسازي موتور و جايگزيني کاربراتوري به انژکتوري در فاز اول طرح را با نوسازي 40 هزار موتور در نظرگرفتيم و حتي براي حل بزرگترين مشکل که همان تامين منابع مالي بود به سراغ تامين پول از محل تبصره 18 رفته و در اين زمينه موفق بوديم و در ادامه طي رايزني با صندوق کارآفريني اميد به توافق رسيديم که بابت نوسازي هر موتورسيکلت کاربراتوري مبلغ 8.5 ميليون تومان تسهيلات قرض‌الحسنه به مالک پرداخت شود.

کاهش قيمت موتور‌سيکلت‌هاي انژکتوري

وي ادامه مي دهد: حتي با توليد کنندگان و فروشندگان توافق کرديم که مابقي پول خريد موتورسيکلت انژکتوري را به صورت اقساط از مالک دريافت کنند و از آنجايي که سال گذشته قيمت يک موتورسيکلت انژکتوري حدود 12 ميليون تومان بود اين فرمول براي مالک موتور بسيار وسوسه انگيز بود و مي توانست با حداقل قيمت موتور آلاينده خود را نوسازي کند.وي مي افزايد: قيمت يک موتور سيکلت انژکتوري 12 ميليون تومان بود که با رايزني هاي انجام شده مالک 5/8 ميليون تومان تسهيلات قرض الحسنه براي نوسازي دريافت مي کرد که به محض دريافت گواهي اسقاطي اين پول به حساب مالک واريز مي شد و الباقي پول نيز که حدود 3 الي 4 ميليون تومان مي شد نيز به صورت اقساطي پرداخت مي شد و اين شيوه براي تحويل موتورهاي نو انژکتوري بسيار خوب و جذاب بود.همتي‌مقدم با بيان اينکه براي اجراي نوسازي 40 هزار موتور کاربراتوري به 340 ميليارد تومان منابع مالي احتياج است که براساس برنامه ريزي ها مقرر شد، 113 ميلياردتومان از محل تبصره 18 از سوي سازمان برنامه و بودجه و 227 ميليارد تومان نيز از محل صندوق کارآفريني اميد تامين شود، مي گويد: با اين دو روش در مرحله اول 26.5 ميلياردتومان از محل تبصره 18 و 52 ميليارد تومان نيز از سوي صندوق کارآفريني تامين شد، اما اين تامين منابع مالي در حالي محقق شد که ما شاهد افزايش نرخ ارز و قيمت ها در بازار بوديم، بگونه اي که موتور سيکلت 12 ميليوني به يکباره به حدود 25تا 30 ميليون تومان رسيد.وي مي‌افزايد: اين افزايش قيمت به همه بخش‌ها تسري يافت، به‌گونه‌اي که تا سال گذشته قيمت برگه اسقاط يک موتور کاربراتوري 350 هزار تومان بود و خود موتور فرسوده يک ميليون تومان ارزش داشت، اما حالا همان موتورسيکلت اسقاطي 5 الي 6 ميليون خريد و فروش مي شود و به همين دليل فرمول هاي نوسازي به‌هم ريخت و ديگر براي مالک به صرفه نبود که با يک وام 5/8 ميليون توماني يک موتور اقساطي 30 ميليوني بخرد و به همين دليل روز به‌روز انگيزه نوسازي از سوي مالکان کاسته شد.

سناريوي موتوربرقي در پيچ گراني‌ها

همتي مقدم ادامه مي دهد: با اين حال براي حل اين مشکل دو راهکار را در نظر گرفتيم، به گونه اي که از مسئولان مربوطه درخواست کرديم که شرط گواهي اسقاط را ملغي کنند، اما در شهرداري تهران مي توانيم موتورها را از طريق کنترل کارت سوخت کنترل کنيم تا مبادا در پيک هاي موتوري که تردد و پيمايش زياد دارند و موجب افزايش آلايندگي مي شوند،فعاليت کنند و همچنين تقاضا کرديم سقف تسهيلات از 8.5 ميليون تومان به حدود 20 ميليون تومان برسد تا انگيزه مالک براي نوسازي افزايش يابد و مشکل موتورهاي کاربراتوري با جايگزيني موتور انژکتوري حل شود که در حال رايزني هستيم.مشاور اقتصادي و سرمايه گذاري معاونت حمل و نقل و ترافيک شهرداري تهران با بيان اينکه همزمان با اين طرح، موضوع استفاده از موتورهاي برقي را نيز در دستور کار قرار داديم، مي افزايد: سال گذشته تفاهم نامه 4 جانبه اي ميان شهرداري تهران،شرکت پست، معاونت علمي رياست جمهوري و يک شرکت دانش بنيان درمورد توليد و استفاده از موتورهاي برقي منعقد شد که براساس آن شهرداري تهران به شرکت دانش بنيان با نظارت معاونت علمي رياست جمهوري سفارش ساخت موتورهاي برقي را مي داد تا در شرکت پست که موتورهايش پيمايش زيادي دارند استفاده شود و حتي شرکت پست تضمين بازپرداخت وام را نيز تقبل کرده بود که در فاز اول مقرر شد 3000 دستگاه موتوربرقي ساخته شود.

سنجش موتورهاي ساخت داخل

به گفته وي، از آنجايي که بايد عملکرد اين موتورهاي ساخت داخل توسط کارشناسان سنجيده مي‌شد، مقرر شد که در مرحله اول تنها 50 دستگاه موتور برقي ساخته شود تا ضمن شناسايي نقاط قوت و ضعف، در مورد چشم انداز توليد بيشتر بررسي شود .وي با تاکيد بر اينکه قرار بود اين موتورهاي برقي در ناوگان پست بکار گرفته شوند که معمولا روزانه50 کيلومتر و تردد موتورهاي ناوگان پيک حدود 120 کيلومتر تردد داشتند، اطهار مي کند: حجم تردد موتورهاي پست بالا است به همين دليل لازم بود اين موتورهاي برقي از نظر شتاب،سرعت، کنترل، تردد در سراشيبي و... مورد تست قرار گيرد، اما بعد از مدتي توليد کننده مورد توافق، اعلام کرد که نمي تواند اين موتورها را توليد کند و مجبور شديم وارد مذاکره با ساير شرکت هاي توليدي شويم.همتي مقدم با تاکيد بر اينکه موتور برقي ايراني که سال گذشته 18 ميليون تومان قيمت داشت حالا به حداقل 36 ميليون تومان رسيده، مي افزايد: مسئله اصلي گراني موتورهاي برقي،باطري آن است که براي حل اين مشکل طرحي تحت عنوان سواپ را در دستور کار قرار داديم، به گونه اي که براساس اين طرح، ايستگاه هاي مختلف شارژ باطري را در سطح شهر مانند پمپ‌هاي بنزين تعبيه مي‌کنيم تا دسترسي مردم به محل هاي شارژ بيشتر باشد.

حل مشکل موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري

همتي ادامه مي‌دهد: از آنجايي که شارژ باتري يک موتور 50 دقيقه تا 6 ساعت به طول مي‌انجامد، در اين طرح در نظر داريم، باتري‌هاي شارژ شده را در اختيار مالکان موتور هاي برقي قرار دهيم به‌گونه‌اي که راکب موتور در صورت تمام شدن باتري موتورش با مراجعه به مراکر شارژ، به جاي شارژ باتري، يک باتري شارژ شده را برمي‌دارد و استفاده مي‌کند که در حال بررسي مباحث حقوقي و جذابيت‌هاي مالي براي سرمايه‌گذاران هستيم.وي با تاکيد بر اينکه تمامي برنامه‌ها براي حل مشکل موتورسيکلت‌هاي کاربراتوري در يک افق و بازه 4 ساله تعيين شده، تاکيد مي کند: براي حل مشکل بزرگي به نام موتورهاي کاربراتوري در تهران نيازمند همراهي و مشارکت همه دستگاه‌هاي دخيل در امر کاهش آلودگي هوا هستيم و مي‌بينيد شهرداري تهران قدم‌هاي موثري براي حل اين مشکل برداشته اما تنها نمي‌تواند، ادامه مسير دهد.