رشد کودکان چاق در سایه کمبود سرانه ورزش
آرمان ملي- رها معيري: رشد چاقي در ميان کودکان و نوجوانان، يکي از چالشهاي حوزه سلامت در بحث بيماريهاي غيرواگير است که ميتواند در آيندهاي نهچندان دور سلامت عمومي ايران را تهديد کند. به اعتقاد کارشناسان کنترل چاقي رابطه مستقيم با ورزش نوجوانان دارد، اما در کشوري که بيش از سه ميليون دانشآموز چاق دارد، سرانه ورزشي تا چه اندازه در دسترس 15 ميليون دانشآموز است؟ اگر والدين براي کودکان چاقشان ذوق ميکنند و اين موضوع را نشانه سلامتي ميدانند، بايد گفت که تصور اشتباهي از سلامت دارند و چاقي در کودکان به معناي داشتن چربي بيش از حد در بدن است. وزن کودک با توجه به سن او بالا ميرود و در آينده بدن او در مقابل بيماريهاي جدي غيرواگيرداري مانند فشارخون، کسترول، ديابت و سکتههاي قلبي بيدفاعتر از افراد لاغر ميشود. اگر ميخواهيد بيشتر به عوارض چاقي پي ببريد بد نيست اشارهاي به يکي از گزارشهاي نشريات علمي آمريکايي داشته باشيم که در زمان شيوع کرونا منتشر شده است. در اين گزارش، مطالعه روي 50 مورد کودک مبتلا به کوويد19 که بهخاطر شدت بيماريشان در بيمارستان نيويورکسيتي بستري شده بودند، انجام شده و وضعيتشان مورد بررسي قرار گرفته، 11 نفر (22 درصد) از آنها چاق بودند و شش نفر از آنها نياز به دستگاه تنفس مصنوعي پيدا کرده بودند.در اين شرايط، نوع سبک زندگي و ورزش در کنار کاهش تمايل کودکان به تغذيه و غذاهاي فست فودي نقش مهمي دارد. چند روز پيش امير محسني، مديرعامل سازمان ورزش شهرداري تهران اعلام کرد که «14 درصد کودکان، پيش از ورود به مدرسه با مشکل چاقي روبهرو هستند.» اين زنگ خطر زماني رنگ و بوي جديتر پيدا ميکند که بنا بر ارائه آمار تربيت بدني و امور سلامت وزارت آموزش و پرورش 2/21 درصد دانشآموزان داراي اضافه وزن و چاقياند. اين درحالي است که براي سال تحصيلي 99-1400، بيش از 15 ميليون دانشآموز ثبت نام کردهاند و بنا بر اين آمار بيش از سه ميليون دانشآموز به چاقي مبتلا هستند.
وضعيت نگران کننده تهران
يکي از موضوعات مهم در کنترل چاقي در ميان کودکان، فضاهاي ورزشي است که بايد در اختيار دانشآموزان و نوجوانان قرار بگيرد. تهران با جمعيتي بالغ بر 13 ميليون و 500 هزار نفر بيشترين کودکان چاق را دارد و يکي از استانهاي فقير در ارتباط با سرانه ورزشي براي نوجوانان و بزرگسالان است. طبق آخرين بررسيها، سرانه ورزشي در پايتخت ايران، براي هر شهروند 46 صدم مترمربع است. البته وزارت ورزش و جوانان اعلام کرده تا سال 1400 اين ميزان سرانه به 70 سانتيمتر مربع افزايش مييابد. تعداد سالنهاي ورزشي در سراسر استان تهران در مجموع سه هزار و 543 سالن سرپوشيده و باز است که از اين تعداد سه هزار و 223 سالن سرپوشيده و 320 سالن روباز وجود دارد. از مجموع اين تعداد 986 سالن سرپوشيده دولتي و 249 سالن روباز نيز دولتي است. تعداد سالنهاي سرپوشيده خصوصي دو هزار و273 سالن و تعداد سالنهاي روباز خصوصي 71 سالن است.
هر دانش آموز، 25 صدم مترمربع فضاي ورزشي
اما يکي از مراکزي که در ارتباط مستقيم با ورزش دانشآموزان قرار دارد، آموزش و پرورش است. در بررسي بيشتر اين موضوع، معاون تربيت بدني و سلامت اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران به «آرمان ملي» گفت: اگر بخواهيم واقعبينانه به اين موضوع نگاه کنيم، در آخرين ارزيابي انجام شده، تهران يکي از استانهاي فقير در سرانه ورزشي است و پايينترين سطح سرانه ورزشي دانشآموزان را در استانهاي کشور به خود اختصاص داده است. حسن محمدي در ادامه خاطر نشان کرد: در حال حاضر از نظر ميزان فضاي ورزشي که در اختيار آموزش و پرورش قرار دارد، فقيرترين شهر کشور هستيم. طبق استانداردهاي ملي، سرانه ورزشي دانشآموزان بايد به ازاي هر دانشآموز فضاي يک متري وجود داشته باشد، اما اين سرانه در تهران حدود 25 صدم مترمربع به ازاي هر دانشآموز است که نشان از وخامت وضعيت سرانه ورزشي دانشآموزان در تهران دارد.محمدي با اشاره به اينکه دستگاهها مربوطه بايد با يکديگر تعامل بيشتري داشته باشند، افزود: قرار بود در ساعاتي از روز، فضاهاي دستگاههاي ديگر بهخصوص فضاهايي که در اختيار وزارت ورزش و جوانان است، در اختيار مدارس و دانشآموزان تهراني قرار بگيرد تا از فضاي استاندارد براي فعاليتهاي ورزشي دانش آموزان استفاده شود، ولي عملا چنين اتفاقي نيفتاده است. اکثر اين فضاهاي ورزشي در اختيار بخش خصوصي قرار ميگيرد و به نوعي مديريت اين فضاها بهبخش خصوصي واگذار شده و آنها نيز حاضر نيستند فضاي خود را به فعاليت ورزشي دانشآموزي اختصاص دهند و ما در اداره کل آموزش و پرورش استان تهران، عملا استفادهاي از اين فضاها نميبريم. وي بر آمار سلامتي دانشآموزان نيز تاکيد و خاطر نشان کرد: طبق آخرين پايش انجام شده 21 درصد دانشآموزان ايراني به چاقي و افزايش وزن مبتلا هستند، در استانهاي شمالي و غربي بيشترين مبتلا را به چاقي داريم و اين آمار در استانهاي جنوبي کمتر است.
نقش شهرداري تهران در افزايش سرانه ورزشي
در اين رابطه با چند مسئول در وزارت ورزش و جوانان تماس گرفتيم، اما آنها پاسخگو نبودند و به سراغ يکي از مسئولان ورزشي در شهرداري تهران رفتيم تا وضعيت فضاهاي ورزشي تهران که بيش از 1000 مجموعه ورزشي زير نظر آنها اداره ميشود، بررسي کنيم. طبق آمار هزار و 96 مجموعه ورزشي تحت اختيار شهرداري تهران است. 70 مجموعه آبي، 257 مجموعه غيرآبي، 480 زمين چمن مصنوعي، 200 فضاي ورزشي در اختيار محلات، 11 فضاي ورزشي در اختيار فرهنگسراها، 10 مجموعه در اختيار آتشنشانيها، 104 مجموعه براي رانندگان و کارکنان وسايل حمل و نقل عمومي و 57 سوله ورزش الزهرا، بخشي از فضاهاي ورزشي شهرداري تهران است که در اختيار شهروندان تهراني قرار دارد.مديرعامل سازمان ورزش شهرداري تهران که پيش از اين در ارتباط با خطر چاقي 14 درصد کودکان پيش از ورود به مدرسه هشدار داده و از راهاندازي 22 خانه ورزش کودک در پايتخت تا پايان سالجاري خبر داده بود، به «آرمان ملي» گفت: چنانچه به تمام مخاطبان شهر تهران که ميخواهند ورزش کنند، توجه داشته باشيم بايد ذينفعان اجتماعي شامل سالمندان، معلولان و جانبازان، کودکان و توانيابان و تمامي مردان و زنان و پسران و دختران تهراني را مدنظر قرار دهيم. در اين شرايط بايد گفت که سرانه ورزشي در تهران اصلا کافي نيست. امير محسني، در ادامه خاطر نشان کرد: به لحاظ اقليمي و اجتماعي، شهر تهران هر روز جمعيت بيشتري را پذيرايي ميکند و جمعيتپذيري پايتخت، موجب شده برخي از سرويسها که به شهروندان ارائه ميشود، هنوز در حد استانداردها نباشد. در مورد مجموعههاي ورزشي نيز به همين شکل است، اگرچه تهران به عنوان پرجمعيتترين شهر کشور، بيشترين امکانات ورزشي کشور را دارد اما باز هم اين امکانات کافي نيست.
خطر شيوع چاقي در آينده ايران
وي در ارتباط با وضعيت کودکان در مواجهه با کمبود فضاهاي ورزشي نيز اظهار کرد: بايد طرح و اقدام مشترک ملي در اين رابطه صورت بگيرد. در ابتدا اين طرح در شورايعالي ورزشهاي همگاني کشور توسط دکتر حميدي مطرح شد. ايشان بهعنوان معاونت ورزش آموزش و پرورش به اين جمعبندي رسيدند که فرزندان در دوهزار روز اول شکلگيريشان از بدو تولد تا شش سالگي دچار چاقي شدهاند و بعد از ورود به مدرسه متوجه شدند فرزندان ما 14 درصد دچار چاقي هستند. اين اصلا آمار خوبي براي سلامت کشور نيست و بسيار بالاتر از ميانگين و استانداردهاي جهاني است. يکي از دلايل اصلي بروز چاقي در ميان کودکان سبک زندگي خانوادهها است، يعني ما بايد مدل زندگيمان را براي آموزش فرزندان تغيير دهيم. در خانوادهاي که پدر و مادر هميشه جلوي تلويزيون نشسته باشند، قطعا فرزندان هم اين سبک زندگي را از والدين تقليد ميکنند. اما اگر والدين فعال باشند و به برنامههاي پيادهروي روزانه و ورزش بپردازند قاعدتا فرزندان هم از آنها الگوپذيري بسياري خواهند داشت، چون شکلگيري فرزندان در 6 سال اول عمر بسيار مهم است. به همين دليل، بحث فقط کودکان نيست هر چند قطعا در حوزه کودکان کار خواهيم کرد و تا پايان سال برنامهريزي احداث 22 مرکز رشد کودک در مناطق 22گانه و در کنار مراکز ورزشي خواهيم داشت. امير محسني با اشاره به اينکه بچهها با ورود به مدرسه رفتار همکلاسيهاي خود را دنبال خواهند کرد، افزود: ولي امروز جامعه هدف ما بچههايي است که هنوز وارد مدرسه نشدهاند. آموزش و پرورش در اين زمينه کارهاي خوبي انجام داده و سالنهاي رشد را براي دانشآموزان مهيا کرده است، ولي در 6 سال اول مسئوليت اجتماعي ما ايجاب ميکند به کودکان تهراني توجه بيشتري داشته باشيم. فکر ميکنم شهرداريها ميتوانند با آمادهسازي فضاي مناسب کمک موثري داشته باشند. اين ايران ما است و اينها فرزندان ايران که در حال چاق شدن هستند و اضافه وزن موجب ميشود ما در آينده کارمندان، متخصصان و شهروندان چاقي داشته باشيم. امروز چاقي چهارمين عامل مرگ و مير در جهان است. چنانچه اين موضوع را جدي نگيريم. قطعا چاقي ميتواند در رنکينگ از بين بردن انسانها نقشي پررنگي ايفا کند.
