ترامپ دشمن رسانهها بود، همان رسانهها راوي شکست او شدند و خبر شکست را آرام و دردآور منتشر کردند. ترامپ مردمي که براي سخنرانياش جمع شده بودند را مخاطب قرار ميداد، حرفهايي ميزد که مردم را به هيجان بياورد و به آنها وعده قدرت و رفاه بدهد. او نه با اعضاي حزب و دولت خودش صحبت ميکرد نه با خبرنگاران. تمام پيامهايي که ميفرستاد يا براي هوادارانش در آمريکا بود و يا براي هوادارانش در ديگر کشورهاي دنيا. بدون واسطه و از طريق ابزارهايي که بدون تفسير کار ميکردند، سخن ميگفت. در توئيتر پست ميگذاشت و در تلويزيون صحبت ميکرد. واسطههاي مهم مانند دانشگاهيان، سياستمداران کهنهکار و کارشناسان مطبوعات را کنار گذاشته بود. حتي به سلبريتيها اعتنا نميکرد چون خودش بزرگترين سلبريتي بود. در چندين برنامه زنده به سوالات خبرنگاران جواب نداد و رسما عليه رسانههاي آزاد موضع گرفت. مثل ديگر سياستمداران شورشي، با ديدن مردم و شعارهايشان تصور ميکرد شکستناپذير است. جايگاه رياست جمهوري را تبديل به نمايش خانوادگي کرده بود و از اينکه هر کاري که ميخواهد، انجام ميدهد لذت ميبرد. ميتوانست معاهدات محيط زيستي را لغو کند جلوي نژادهاي جنوبي ديوار بکشد و از سازمانهاي بينالمللي خارج شود؛ اما زماني که الکترالها در حال شمارش بودند نه هواداران هيجانزده که در خيابان شعار ميدادند توانستند به او کمک کنند و نه پستهاي توييتر اعداد را عوض کردند. کساني که در ايران و آمريکا نتايج پنسيلوانيا و نوادا را ساعت به ساعت دنبال ميکردند به سراغ سايت «رسانههاي معتبر» ميرفتند نه هشتگهاي شبکههاي اجتماعي. چيزي که در بالاي صفحه آسوشيتدپرس و سيانان اعلام ميشد، منبع اصلي اطلاعات بود و رسانههاي آزاد ثابت کردند که ميتوانند به جنگ حاکم ايالات متحده آمريکا بروند و امواج را بلند کنند يا به زمين بزنند. در روزگاري که روزنامهها يکي يکي تعطيل ميشوند و همهمه «پست» و «لايک» بزرگراههاي اطلاعاتي جهان را طي ميکنند، رسانههاي نفسبريده قديمي «اعتبار» خود را در يک «بحران» نشان دادند. خطر باقيمانده اين است که ترامپ با 20درصد و 10درصد آرا انتخابات را نباخت بلکه نزديک نيمي از رايها را داشت و در معادله اعداد و قانون کنار رفت پس ممکن است ترامپيها بازگردند. يک هفته قبل جابهجا شدن چندهزار راي باعث ميشد که اين موطلايي هنوز هم بر دلار و ارتش آمريکا مسلط بماند. انتخابات 2020 نشان داد، مردم کشورهاي پيشرفته هم اشتباه ميکنند اما اشتباه خود را تصحيح ميکنند.