روحانیت منتقد امروز به دنبال چیست؟

آرمان ملي- اميد کاجيان: روحانيت و سياست. دو واژه‌اي که از ديرباز نه‌تنها ميان مردم، بلکه ميان خود روحانيت نيز به محلي براي بحث درآمده است، اينکه روحانيون بايد سياسي باشند. اگرچه حضور روحانيت در عرصه سياست از قبل از انقلاب شکل گرفت اما در آن زمان هم قطعا بودند روحانيوني که به عدم لزوم دخالت در امور سياسي تاکيد داشتند. آيت‌ا... بروجردي از مراجع بزرگ که به مدت هفده سال مدير حوزه علميه قم بود و پس از درگذشت سيدحسين طباطبايي قمي، مرجعيت عامه شيعيان را به مدت نزديک به 15 سال برعهده داشت. از جمله مشهورترين اين روحانيون بودند. بااين‌حال روحانيت در تاريخ پيش از انقلاب به عنوان سردمداران مخالفت با حکومت نقش ايفا مي‌کردند. حضور روحانيت و نقشش در عرصه سياسي در بعد از انقلاب اما با چالش‌هاي متفاوتي روبه‌‌رو شد. اکنون بحث بر سر اين بود که در شرايطي که بخشي از خود اين قشر در قدرت هستند روحانيون مي‌توانند نقش منتقد را داشته باشند؟ و يا از اين به بعد روحانيون يا بايد موافق سياست‌هاي به کار رفته آن باشند يا اينکه کاري نداشته باشند. در اين ميان اما هرازگاهي چهره‌هايي از ميان روحانيون و البته خود قدرت مطرح مي‌شد که به انتقاد از وضع موجود مي‌پرداخت، گاه اين انتقادها البته که از خطوط قرمز رد مي‌شد و گاه نوع اين انتقادها به‌گونه‌اي بود که چون مخاطب خاصي نداشت، نمي‌شد برايش عبور يا عدم عبور از خطوط قرمز را ثابت کرد. دراين ميان برخي روحانيون بيش از بقيه مطرح شدند. در برهه‌اي در اوايل انقلاب برخي آيت‌ا... طالقاني و البته آيت‌ا... منتظري اين فضا را ايجاد کردند تا در درون روحانيت گروهي خود به نقد خود مشغول شوند. اين روند البته از دوره‌اي کمتر شد تا اينکه در دوران اصلاحات به ناگاه چهره‌هايي جديد سر برآوردند و تبديل به همان روحانيون منتقد شدند. اين روند البته در سال 88 هم به نوعي ديگر بروز پيدا کرد و افرادي مانند آيت‌ا... صانعي و سيدمحمد موسوي‌خوئيني‌ها دبيرکل مجمع روحانيون مبارز از آن ريشه دوانده‌اند.

نگاهي به منتقدين امروز

اين روزها نيز اگرچه چهره‌هايي مانند سيدحسين حسيني شيرازي از مراجع تقليد ساکن شهر قم و عين‌ا... رضازاده جويباري حتي کارشان به بازداشت و تبعيد هم کشيد اما به نظر مي‌آيد در کنار چنين افرادي چهره‌هاي ويژه نوظهوري مانند، محمدرضا زائري روحاني شيعه و مدرس دانشگاه يا حسن آقاميري نقشي متفاوت با همه اين روحانيون منتقد گذشته و عصر حاضر را بازي مي‌کنند، هرچند اين روزها حسن آقاميري خلع لباس نيز شده است، اما اينگونه چهره‌ها با رويکردي کاملا متفاوت حتي از همعصر خود سخن مي‌گويند. چهره‌هايي که البته در شبکه‌هاي مجازي نيز اظهاراتشان جنجالي مي‌شود و از سويي نگاهي به تعداد دنبال‌کننده‌هاي آنها در صفحاتشان نشان مي‌دهد که اتفاقا اين اظهارات آنها با استقبال خاصي از سوي لااقل گروهي از مردم مواجه شده است. اينکه کسي مانند زائري از دين الهي و نياکاني ايرانيان تعريف و تمجيد مي‌کند يا حسن آقاميري با يک خواننده لايو اينستاگرامي مي‌گذارد، قطعا چيزي نيست که حتي روحانيون کنوني بخواهند انجام دهند. اين روحانيون اخير شکلي جديد و مدرن از خود ارائه داده‌اند تا اندازه‌اي که اين روزها بخشي از همان بدنه دلسرد و نااميد مردم از ساختار کنوني کشور با اين عنوان که اين گروه با آن گروه متفاوت است به سمت اين قشر از روحانيت روي آورده است و به عبارتي روي ديوار افرادي مانند حسن آقاميري يادگاري مي‌نويسد. در اين ميان اما پرسش اساسي اين است که آيا جايگاه روحانيت در جامعه را بايد به مثابه همان روحانيت منتقد تعبير کنيم، يا اين قشر از روحانيون را در جرگه افرادي مانند منتظري و طالقاني پساانقلاب بدانيم يا اينکه در نهايت بايد اين قبيل از روحانيون را در چارچوب همين ساختار فعلي ارزيابي کنيم که تلاش دارند تا با اظهارات انتقادي و البته بسيار روشنفکرانه خود در اصل به بازسازي قدرت بپردازند و ازاين طريق کمک‌کننده به سيستم سياسي باشند.

تفاوت روحانيون منتقد ديروز و امروز

حجت‌الاسلام سيدناصر قوامي استاد حوزه دراين‌باره به «آرمان ملي» مي‌گويد: آنچه بيشتر در روحانيون منتقد امروز ديده مي‌شود متفاوت با چيزهايي است که قبلا آيت‌ا... منتظري و آيت‌ا...دستغيب و مرحوم آيت‌ا... صانعي داشتند. آن روحانيون بر اساس هدف مشخص و معيني انتقاد مي‌کردند. اين همان تفاوتي است که عمده روحانيون منتقد امروز که بسياري از آنها هم مورد اقبال مردم قرار گرفته‌اند دارند. انتقاد روحانيون امروز از دولت است. اما يک تفاوت عمده ديگر هم با روحانيت منتقد گذشته دارند و آن اينکه اگرچه در بخشي از اظهارات خود که اظهارات سياسي است، محافظه‌کارانه عمل مي‌کنند اما در بخشي از اظهارات ديگرشان کاملا به‌روز و امروزي و اصطلاحا جوان‌پسند شده‌اند. اين است که از سويي مي‌بينيم نگاه بسيار مدرني راجع مسائل اجتماعي دارند و از سويي انتقادهايشان را طوري بيان مي‌کنند که از دولت فراتر نرود. اين گروه از روحانيت در عين حال که مي‌خواهد خيلي به روز باشد قرار نيست مريد و مرادهايش را از دست بدهد يا از يکسري مسائل خود را محروم کند‌. وي ادامه مي‌دهد: اما در امور کشور بايد خيلي بيش از اينها بود. قوامي معتقد است که پايگاه اجتماعي کنوني کمي آسيب ديده است که بخشي از مردم حتي اظهارات بسيار مدرن و انتقادي اين گروه از روحانيون را چندان جدي نمي‌دانند.