سازمان ملل؛ بازیگر منفعل بحرانهای عصر کرونا
در سال 1945، ناکامي جامعه جهاني در پيشگيري از آغاز جنگ جهاني دوم و فجايع فراگيري که اين جنگ به بار آورد، اين باور را تقويت کرده است که ايجاد «يک نظام همکاري بينالمللي کارآمد»، ميتواند در حفظ جهان در برابر جنگ مؤثر باشد و در نتيجه در اکتبر 1945 سازمان ملل متحد متولد شد تا متولي اين امر باشد. ماده يک منشور سازمان ملل متحد، اهداف اين سازمان را اين گونه بيان مي دارد: 1 - حفظ صلح و امنيت بينالمللي، 2 - توسعه روابط دوستانه ميان ملتها، 3 - ايجاد شرايط همکاري بين المللي در حل مسائل بينالمللي. حال با گذشت 75 سال از عمر سازمان ملل به نظر ميرسد اين سازمان هنوز در محقق کردن اهداف و کارکردهاي خود با مشکل مواجه است. سازمان ملل که انتظار ميرفت حامي حقوق ملتها و حافظ صلح و امنيت آنها باشد، هنوز در جايگاهي نيست که بتواند دولت خودسر و بيقانون آمريکا را خطاب قرار دهد که به چه دليل به يک توافق بينالمللي پشت ميکنيد و کشوري را که طبق حقوق بينالملل به همه تعهدات بينالمللي خود عمل کرده، مورد سختترين تحريمهاي تاريخ قرار ميهيد. اين سازمان آنقدر در مواجهه با جنگ آذربايجان و ارمنستان و گسترش اين جنگ در ابعاد منطقهاي ضعيف عمل ميکند تا در نهايت پدرخوانده سابق اين کشورها وارد عمل شود و ژست صلحسازي به خود بگيرد. سازمان ملل در مواردي همچون ظهور و گسترش داعش، تداوم جنگ عربستان عليه يمن و بروز فاجعه انساني در اين کشور، پرونده قتل جمال خاشقچي و منازعه آمريکا و سازمان بهداشت جهاني بر سر نحوه مديريت پاندمي کرونا نيز نشان داده است که از اقتدار و توانايي لازم براي مديريت بحرانهاي مهم بينالمللي برخوردار نيست. هر چند رياستجمهوري ترامپ خودسرو بيقانون در ايالاتمتحده و نيز رواج ناسيوناليسيم و گرايشهاي راست افراطي در عرصه جهاني نقش مهمي در به حاشيه رفتن سازمان ملل و تحقق نيافتن طرحهاي اصلاحي و ابتکارعملهاي سياسي دبيرکل اين سازمان داشته است، اما شواهد حاکي از آن است که اين سازمان در مقابل زورگويي و زيادهطلبي قدرتهاي بزرگ، از قدرت مانور چنداني برخوردار نيست و از اين رو نميتواند صداي ملتها و حافظ صلح و امنيت جهاني باشد. به اين ترتيب به نظر ميرسد حال که به 24 اکتبر، سالروز تاسيس سازمان ملل متحد و «روز ملل متحد» نزديک ميشويم، محققان، نخبگان و سياستمداران در سراسر دنيا بايد رويکرد انفعالي اين سازمان در بحرانهاي کنوني را به چالش بکشند و چارهاي براي اصلاح و ترميم جايگاه اين سازمان در عرصه بينالمللي بينديشند.
