انفعال دستگاه دیپلماسی در ماجرای قره‌باغ

آرمان ملي- اميد کاجيان: اختلافات امروز ارمنستان و آذربايجان و جنگ بي‌سابقه ميان اين دو البته که ايران را نيز به اشکال مختلفي درگير خود کرده است. بيانيه چهار امام‌جمعه يعني سيدمهدي قريشي، نماينده ولي‌‌فقيه در استان آذربايجان‌غربي، سيد‌محمدعلي آل‌هاشم نماينده ولي‌فقيه در استان آذربايجان‌شرقي، سيدحسن عاملي، نماينده ولي‌فقيه در استان اردبيل، علي خاتمي نماينده ولي‌فقيه در استان زنجان که در آن با صراحت تمام، در درگيري‌هاي ميان دو کشور با ارائه بيانيه‌اي از جمهوري آذربايجان حمايت کردند يکي از آنهاست، ائمه جمعه در اين بيانيه نوشتند که «هيچ ترديدي در تعلق قره‌باغ به آذربايجان و اشغال آن و لزوم بازگشت اين اراضي به آذربايجان، کشور اهل ‌بيت نيست و دولت آذربايجان در بازپس‌گيري اين اراضي کاملا قانوني و شرعي عمل کرده است.» و در ادامه به نوعي ايران را هم در اين ماجرا دخيل کردند و ادامه دادند: «ما به اقتضاي آيات قرآن و سيره معصومين عليه‌السلام و به اقتضاي فلسفه انقلاب اسلامي خود را ملزم به حمايت و دفاع از مظلوم مي‌دانيم. ملت آذربايجان بهتر از همه مي‌دانند که جمهوري اسلامي بالاترين کمک و حمايت را در طول اشغال قره‌باغ به آذربايجان داشته و در تمام محافل بين‌المللي از تماميت ارضي آذربايجان دفاع کرده و وزارت امور خارجه نيز اخيرا دوباره بر تماميت ارضي آذربايجان در غائله اخير تاکيد کرده است. اگر عنايات جمهوري اسلامي در بدو اشغال قره‌باغ نبود، قطعا اشغال تا باکو امتداد مي‌يافت.» به‌نظر بسياري اين بيانيه همانا و اينکه به يکباره شهرهاي تبريز، اروميه، زنجان و تهران، شاهد اعتراض‌هايي به نفع آذربايجان در غائله قره‌باغ شود همان. همه چيز به اينجا ختم نمي‌شود امروز تهران خود را در بطن درگيري ميان دو کشوري مي‌بيند که عملا به صورت رسمي نسبت به جنگ ميانشان واکنشي نشان نداده است. حتي آتش جنگ به مرزهاي ايران هم کشيده شده و برخورد ده‌ها خمپاره به محل‌هايي در مرز اردبيل گزارش شده است. اين يعني تداوم جنگ جمهوري آذربايجان و ارمنستان شرايط را براي ايران نيز از جهات مختلفي حساس کرده است. از سويي بيم حرکات قومي و تحرکات بعضي افراد جدايي‌طلب مي‌رود و از سويي تهران هم از گزند درگيري‌هاي نظامي دو طرف در امان نمانده است. شنيدن برخي شعارها طي اين چند روز نيز وضعيت را در داخل کشور دوقطبي کرده است. به نظر مي‌آيد اين روزها شرايط براي تهران نيز پيچيده شده است در چنين اوضاعي پرسش اينجاست که بايد ايران چه کند تا هم بحران کنوني آذربايجان و ارمنستان دامن کشورمان را نگيرد و هم اينکه اساسا اين درگيري‌ها خاتمه يابد.

انفعال در ماجراي قره‌باغ

شعيب بهمن کارشناس مسائل اوراسيا درمورد وضعيت کنوني و نقشي که ايران دراين ماجرا بايد ايفا کند به «آرمان ملي» مي‌گويد: بديهي است که کشورمان مي‌بايست به دور از هرگونه جانبداري و بيانيه‌هايي مانند آنچه که اخيرا توسط برخي از چهره‌هاي خاص شاهد بوديم بر ترک مخاصمه و درگيري و لزوم گفت‌وگو و يافتن راه‌حل در جريان قره‌باغ تاکيد مي‌کرد. اين کارشناس اضافه مي‌کند: ما در عرصه روابط بين‌الملل دو نوع بي‌طرفي داريم، نخست بي‌طرفي غيرفعال و ديگري فعال. اگر درگيري‌هايي در فاصله دوردست ما اتفاق مي‌افتاد که براي منابع کشور اهميت نداشت يا امنيت ايران را درگير نمي‌کرد، موضع بي‌طرفي غيرفعال ايرادي ندارد. اما در درگيري‌هاي اخير که اساسا دامن ايران را گرفته است بي‌طرفي ما بايد فعال مي‌بود. در بي‌طرفي فعال مي‌بايست نهادهاي ديپلماسي به شکل فعال‌تري حضور يافته و حتي براي حل مناقشه تلاش مي‌کردند تا تهديدات درگيري فعلي براي ايران را کاهش دهند و حتي درجهت انجام مذاکره گام برمي‌داشتند، اکنون اما شاهديم که مسئولان نه تنها اين تحرکات لازم را نداشته‌اند بلکه همين انفعال دستگاه ديپلماسي باعث شد تا افراد و شخصيت‌هايي که در اين کشور مقام‌هاي ويژه‌اي دارند اظهاراتي بيان کنند که دردسرها براي کشورمان را بيشتر کند. انفعال دستگاه ديپلماسي باعث چندصدايي و بخشي‌نگري در بحث درگيري‌هاي ارمنستان و آذربايجان شده است. وي افزود: وقتي دستکاه اصلي که مسئول اين کار است وظيفه‌اش را خوب انجام نمي‌دهد، برخي مسئولان هم بر مبناي مسئوليت‌هاي سابق يا هويت قومي موضع‌گيري‌هايي مي‌کنند که به سياست خارجه ضربه مي‌زند. اگر دستگاه ديپلماسي فعال بود آن موقع در چنين شرايطي يکصدايي در کشور وجود داشت‌. بهمن اضافه کرد: در اين جريان، ديپلماسي ايران نتوانست ابتکار عمل را به دست بگيرد و همين امر اوضاع را آشفته‌تر کرد‌. اما اين وضعيت تا کجا مي‌تواند ادامه پيدا کند؟ اين سوالي است که وقتي از اين کارشناس مي‌پرسيم مي‌گويد: در داخل ايران دستگاه‌هاي امنيتي بايد مراقب هزينه‌هاي رسانه‌اي و ... جمهوري آذربايجان و ترکيه در کشورمان باشند. بسياري از اتفاقات ممکن است که سازمان‌يافته رخ دهد. به همين دليل سرويس‌هاي امنيتي بايد هوشياري خود را حفظ کنند تا برخي تحرکات به سمت و سويي فراتر از جمهوري آذربايجان و ارمنستان نرفته و به داخل مرزهاي ايران نکشد.

رابطه اسرائيل و ارمنستان يا اسرائيل و آذربايجان؟

از شعيب بهمن سوال مي‌کنيم تا چه اندازه موضوع ارتباطات دوستانه اخير ارمنستان و اسرائيل باعث بعضي از واکنش‌هاي جانبدارانه شده است؟ که اظهار مي‌دارد: اگر اسرائيل را در اين ماجرا مبنا قرار دهيم بايد گفت که رابطه اسرائيل و آذربايجان به مراتب وجود دارد. اين دو، همواره رابطه سياسي امنيتي داشتند. مهم‌ترين خريدار انرژي آذربايجان، اسرائيل است. اسرائيل چهل درصد نفت خود را از جمهوري آذربايجان تهيه مي‌کند. از سويي رژيم‌صهيونيستي نيز ميلياردها دلار تسليحات به آذربايجان داده است و جنگ‌افزارهاي امروز آذربايجان بيشتر اسرائيلي است. بنابراين هرچند گشايش روابط ارمنستان و اسرائيل سروصداي زيادي به پا کرد اما موضع‌گيري برخي شخصيت‌ها در روزهاي گذشته به دليل مساله اسرائيل نبوده بلکه اولويت‌هاي ديگري باعث اين موضوع شده است. وي در ارتباط با اينکه بعضي واکنش‌هاي اخير تا چه اندازه مي‌تواند روابط ايران و ارمنستان را به خطر بيندازد، اظهار مي‌دارد: ارمنستان براي ايران از بي‌حاشيه‌ترين همسايه‌ها بوده است و همواره دوکشور روابط خوبي باهم داشته‌اند. ايران نبايد خود را وارد اين بازي کند و بخواهد از ميان ارمنستان يا جمهوري آذربايجان يکي را برگزيند. کشورمان بايد در ماجراي قره‌باغ نقش بي‌طرف فعال را هرچه سريع‌تر بازي کرده و از اين انفعال خارج شود.