نگرانی از بعد جمعیتی خانوارها

رئيس دبيرخانه شوراي ملي سالمندان از کنار گذاشتن اختلافات و در نهايت ابلاغ متن سند ملي سالمندان کشور به دستگاه ها خبر داد و گفت: جمعيت سالمندان در سال 1355، 5 درصد جمعيت کشور بود که طي 43 سال در سال 98 به 10 درصد جمعيت کشور رسيد؛ طبق ترسيم آينده‌نگارانه‌اي که صورت گرفته سال 1421 مجددا جمعيت سالمندي به 20 درصد مي‌رسد و پيش‌بيني مي‌شود درسال 1435 جمعيت سالمندي از 33 درصد عبور مي‌کند.حسام الدين علامه در نشستي خبري با بيان اينکه اول اکتبر برابر با 10 مهرماه روز جهاني سالمند نام گذاري شده است، گفت: پس از سال‌ها انتظار در 31 شهريورماه، متن سند ملي سالمندان کشور در دسترس دستگاه‌هاي عضو شوراي ملي سالمندان قرار گرفت و برخي از اختلافاتي که وجود داشت، کنار گذاشته شد و توانستيم به متن اين سند دسترسي پيدا کنيم. اين سند با امضاي معاون رييس جمهور، رييس سازمان برنامه و بودجه و رييس شوراي ملي سالمندان به دستگاه ها ابلاغ شد. اميد است بتوانيم در سال 1400 باتوجه به محدوديت زماني که وجود دارد، برنامه عملياتي اجراي سند را آماده کنيم و از آغاز قرن جديد برنامه هاي حوزه سالمندي کشور انسجام پيدا کند.

سالمندي از چند سالگي آغاز مي شود؟

رئيس دبيرخانه شوراي ملي سالمندان با اشاره به تعريف سالمندي و ويژگي‌هاي خاص سالمندي اظهار کرد: در کشورهاي کمتر توسعه‌يافته، سالمندي از 55 سالگي شروع مي‌شود و در کشورهاي درحال توسعه جهان 60 سالگي ملاک است. درکشور هاي توسعه‌يافته اين مبنا براساس سن 65 سال است. البته مطالعات جمعيت شناسي گاهي سن 65 را ملاک قرار مي دهد، هرچند در فرهنگ کهن ما 60 سالگي، آغاز سن سالمندي است.وي درباره ويژگي سالمندي در کشور گفت: ويژگي سالمندي سرعت و درصد بالاي سالمندي در ايران است؛ جمعيت سالمندان در سال 1355، 5 درصد جمعيت کشور بود که طي 43 سال در سال 98 به 10 درصد جمعيت کشور رسيد؛ طبق ترسيم آينده نگارانه اي که صورت گرفته سال 1421 مجددا جمعيت سالمندي به 20 درصد مي‌رسد و پيش‌بيني مي‌شود درسال 1435 جمعيت سالمندي از 33 درصد عبور مي‌کند.علامه با اشاره به اينکه سالمندي داراي دو مفهوم سالمندي فردي و جمعيت است، بيان کرد: سالمندي فردي که به معناي عبور افراد جامعه از 60 سالگي است امر بسيار مبارکي است و هرچه تعداد سالمندان در مقوله سالمندي فردي افزايش يابد نشان از افزايش اميد زندگي و بهبود وضعيت رفاهي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي جامعه است اما سالمندي جمعيت از برخي زوايا متواند مقوله نامطلوبي باشد و معايبي دارد که اگر برنامه ريزي نشود کشورها را دچار چالش مي‌کند.وي افزود: اگر تعداد مواليد افزايش نيابد و در بحث نرخ رشد جمعيت، نرخ باروري مشکل ايجاد شود، آنگاه جمعيت ورودي کاهش مي يابد و تعادل بين هرم جمعيتي را بر هم مي زند و باعث مي شود جمعيت مولد که از 15 تا پايان 64 سال است، کاهش يابد و باتوجه به اينکه جمعيت سالمند ويژگي‌هاي خاصي از نظر نيازهاي حوزه سلامت و رفاه دارند مي‌تواند بحران‌هايي را در برنامه‌ريزي کشور در حوزه هاي اقتصادي، اجتماعي، سلامت و رفاه ايجاد کند.رئيس دبيرخانه شوراي ملي سالمندان معتقد است که اگر ايران با سرعت و شتاب ويژه اي به سمت سالمندي مي رود بايد ديد که زيرساخت‌ها و سياستگذاري‌ها براي تغيير جمعيتي آماده است يا خير؟ مهم‌ترين تغيير جمعيتي بحث افزايش درصد سالمندان است اما محدود به آن نيست.

تعداد سالمندان مجرد

وي با اشاره به موضوع تجرد قطعي بيان کرد: در حال حاضر حدود 80 هزار سالمند داريم که دچار پديده تجرد قطعي هستند اما وقتي دوران ميانسالي جمعيت را بررسي مي‌کنيم، مي بينيم که 700 هزار نفر بين 35 تا 40 سال و 700 هزار نفر بين 40 تا 60 سال فرد ميانسال ازدواج نکرده داريم که اگر فرض کنيم که يک‌سوم‌شان هم تا رسيدن به 60 سالگي ازدواج کنند، طبق پيش‌بيني‌ها يک ميليون نفر در 20 سال آينده به جمعيت سالمندان دچار تجرد قطعي افزوده مي‌شود.وي همچنين درباره بعد خانوار تصريح کرد: هرچند بعد خانوار نسبت به 40 سال گذشته از 11/5 در سال 65 به 3/3 در سال 95 رسيده است، اما بعد خانوار در جمعيت سالمندان بيشتر است و متوسط فرزندان جامعه سالمندان حدود 4 است يعني جامعه سالمندي ما اکنون در خانواده هايي زندگي مي کنند که به طور متوسط حدود 4 فرزند دارند، در حالي که باتوجه به کاهش بعد خانوار در سال‌هاي اخير، طي سال‌هاي آتي تعداد فرزنداني که مي‌خواهند از اين سالمندان به صورت نوبتي مراقبت کنند به شدت کاهش مي‌يابد.علامه در ادامه با اشاره به افزايش اميد زندگي گفت: قبل از پيروزي انقلاب، حدود 57 سال اميد زندگي مردان و زنان بود، در حاليکه اکنون اين رقم حدود 75 سال است. يعني حدود 20 سال افزايش اميد زندگي را در کل جمعيت داريم، در حالي که اميد زندگي در جامعه سالمند بسيار بيشتر است.به گفته علامه، در حاليک ه سن متوسط بازنشستگي در ايران 55 سال است، يک بازنشسته حدود 20 تا 30 سال بعد از بازنشستگي عمر مي‌کند، همچنين نسبت به قبل از پيروزي انقلاب آمار کارمندان و کارگران و افراد تحت‌پوشش بيمه ها افزايش بسيار زيادي يافته است.

72 درصد سالمندان شهر‌نشين هستند

رئيس دبيرخانه شوراي ملي سالمندان همچنين با اشاره به درصد سالمندان روستايي و شهري نيز اظهار کرد: در سال 45 حدود 63 درصد سالمندان ساکن روستاها بودند اين درحالي است که در سال 95، حدود 72 درصد سالمندان ساکن شهرها هستند. همچنين ميانگين سطح سواد از حدود 13 درصد در سال 55 به 47 درصد در سال 95 رسيده است.وي ادامه داد: همه موارد ذکر شده توقع را افزايش مي‌دهد و بايد مجموعه‌هاي رفاهي و حمايتي باتوجه به افزايش سواد، پوشش بيمه و مستمري براي برنامه هاي حمايتي و رفاهي سالمندان فکر ويژه‌اي کنند.رئيس دبيرخانه شوراي ملي سالمندان در بخش ديگري از اين نشست درباره سند ملي سالمندان توضيحاتي ارائه داد و گفت: در برنامه پنج ساله سوم موضوع ساماندهي امور سالمندان را در برنامه سوم ديديم و بهزيستي کشور موظف شد پيشنهاد آيين نامه اجرايي براي ساماندهي امور سالمندان را انجام دهد؛ اين آيين نامه در سال 83 به تصويب هيات دولت رسيد و مقرر شد شوراي ملي سالمندان تشکيل شود. در آن زمان بهزيستي جزو وزارت بهداشت بود و در آن سال رئيس شوراي ملي سالمندان وزير بهداشت بود. بعد از پيوستن سازمان بهزيستي از وزارت بهداشت به وزارت رفاه، حوزه سالمندي به وزارت رفاه محول شد و وزير رفاه به عنوان رييس شوراي ملي سالمندان کشور قرار گرفت. در آن آيين نامه اجرايي مصوب هيات دولت فرصت سه ماهه اي داده شد که ايين نامه داخلي شوراي ملي سالمندان تدوين شود؛ امري که متاسفانه تاکنون جامه عمل نپوشيده و باعث شده جلسات شوراي ملي سالمندان با استحکام لازم برگزار نشود و شايد يکي از دلايل معضلات سياستگذاري حوزه سالمندي، فقدان آيين نامه داخلي شوراي ملي سالمندان بود.