کرونا کِی تمام میشود؟
يک متخصص اپيدميولوژي ضمن ارائه راهکارهاي عملي براي کنترل پاندمي کوويد19، گفت: قطعا اگر از ويروس عقب بمانيم، هر روز شاهد افزايش موارد مرگ و ابتلا خواهيم بود؛ بنابراين بايد هرچه سريعتر درس آموختهها را تحليل و بر اساس آن برنامهريزي و اجرا کنيم.دکتر حميد سوري عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با تاکيد بر اينکه نميتوان تاريخ دقيقي براي اتمام پاندمي کرونا پيشبيني کرد، گفت: احتمال اين وجود دارد که ويروس کوويد 19 تا ابد همراه بشر باقي بماند.وي با بيان اينکه توزيع شاخصهاي اپيدميولوژي کوويد 19 در سراسر جهان يکسان نبوده و جوامع و گروههاي جمعيتي مختلف پاسخهاي متفاوتي در مقابل آن بروز ميدهند، اظهار کرد: ماهيت بيماري و ويژگيهاي خاص آن از مهمترين علل پاسخهاي متفاوت نسبت به آن است. بهعنوان نمونه ماهيت ويروس بهگونهاي است که باعث آسيب يا مرگومير کمتر در کودکان شده، ولي سالمندان و افراد داراي بيماريهاي زمينهاي بيشتر آسيب ميبينند.وي با تأکيد بر تأثير سياستگذاريهاي کلان و رفتار افراد جامعه در پاسخ به اپيدمي، گفت: تجربه نشان ميدهد جوامعي که هوشمندانهتر، خردمندانهتر و علميتر عمل کردهاند، موفقتر بودهاند.سوري با تاکيد بر اينکه تفاوتي در ماهيت عامل بيماريزاي ويروس کرونا در مناطق مختلف وجود ندارد، عنوان کرد: دليل تفاوت در موفقيت و ناکامي اپيدمي در کشورهاي مختلف، اعمال سياستها و رفتار متفاوت افراد در جوامع مختلف است. اين اپيدميولوژيست با اشاره به دلايل اصلي وقوع موج دوم کرونا و افزايش آمار ابتلا و فوتيها، اظهار کرد: سرعت گسترش و بيماريزايي ويروس کوويد 19 از برنامهريزهاي اجرايي ما بيشتر است. دومين نکته، شدت عمل و نظارت بر حسن اجراي پروتکلها و برنامههايي است که براي کنترل اپيدمي اعمال ميشود.
کشورهاي موفق در کنترل پاندمي
سوري با بيان اينکه کشورهاي موفق جهان براي اجراي سياستها و پروتکلها از نيروهاي قهريه استفاده کرده و جرائم سنگيني مقرر کردند، عنوان کرد: با همين ابزار توانستند اپيدمي را در يک محدوده جغرافيايي کوچک کنترل کنند، ولي متأسفانه در کشور ما اين نوع غفلتها سبب شد که هماکنون هيچ نقطه سفيدي در کشور نداشته باشيم. از طرفي ما بايد از ظرفيتهاي موجود مثل مراکز علمي تحقيقاتي، پژوهشکدهها، دانشگاههاي علوم پزشکي، مراکز بهداشتي و امثال اينها براي مقابله با اپيدمي بهخوبي استفاده شود البته نميتوان اقدامات مثبت صورت گرفته را انکار کرد ولي در مجموع بايد دانش روز جهاني در رابطه با کنترل پاندمي را در يک ساختار سازماندهي شده و مدون بوميسازي و استفاده کرد.وي با تأکيد بر اينکه انتشار مقالات علمي بهرغم ارزش خاص و محدود خود، بايد در راستاي حل مسائل جامعه باشد، گفت: حتي اگر روزي يکميليون مقاله از کوويد 19 منتشر کنيم؛ زماني که قادر به کاهش آمار ابتلا و مرگومير ناشي از آن و کنترل اپيدمي نباشيم، ارزشي براي جامعه ندارد. در مجموع کنترل اپيدمي به يک وفاق ملي نياز دارد و تعريف خودي و غيرخودي در سياستگذاريها کاملا غلط و نادرست است.اين عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با انتقاد از رويکرد صرفاً درماني در سياستگذاريها و برنامهريزيهاي مرتبط با پاندمي و حضور کم تعدادتر افراد داراي تخصص پيشگيري در بافت تصميمگيرندگان کميتههاي علمي اپيدمي، تاکيد کرد: مساله کوويد 19 به يک تيم پيشگيري قوي متشکل از رشتههاي مختلف اپيدميولوژي، بهداشت محيط، بهداشت حرفهاي، آموزش بهداشت، اقتصاد بهداشت و امثال اينها نياز دارد.وي با بيان اينکه نقد مکرر و مرتب شرايط در اپيدميها امري کاملاً طبيعي است، در عين حال ضمن تقدير از همه تلاشها و اقدامات صورت گرفته در مقابله با کرونا، اين را هم گفت که منظور از اين گفتهها مقابله با يک حرکت و گروه يا ناکارآمد جلوه دادن نظام سلامت نيست؛ اتفاقا نظام سلامت نظام بسيار کارآمدي است که تنها بايد به مؤلفههاي پيشنهادي توجه جديتري داشته باشد.
ماهيت ديناميک اپيدمي کوويد 19
عضو ستاد مقابله با کرونا در تهران با تأکيد بر اهميت زمانبندي مناسب براي اعمال سياستها و اتخاذ تصميمات در کنترل و مديريت اپيدمي، عنوان کرد: اپيدمي کوويد 19 برخلاف مسموميت غذايي که يک اپيدمي تک پيکي يا تک قلهاي و ايستا است، ماهيت پويا و ديناميکي دارد يعني تا زماني که حتي يک فرد بيمار در جامعه باشد، ادامه خواهد داشت؛ بنابراين بهروزرساني سياستها و برنامهريزي مدون و متناسب با تحرکات اپيدمي و تغييرات ويروس ضروري است. اين اپيدميولوژيست معتقد است که اگر از ويروس عقب بمانيم هرروز شاهد افزايش موارد مرگ و ابتلا خواهيم بود؛ بنابراين بايد هرچه سريعتر درس آموختهها را تحليل و بر اساس آن برنامهريزي و اجرا کنيم.وي برنامهريزي براي اعمال مراقبتهاي سازماندهيشده از گروههاي آسيبپذير همچون سالمندان و افراد داراي بيماري زمينهاي را از اولويتها دانست و گفت: به عنوان نمونه در راستاي برنامه ريزيهاي به موقع، مراقبتهاي سازماندهيشده از افراد آسيبپذير، مواجهه اين افراد با ويروس را کاهش داده و در نهايت ميزان ابتلا و مرگومير نيز کمتر ميشود. بهعنوان نمونه ميتوان با تأمين نيازمنديهاي معمول، ميزان ترددهاي غيرضروري اين افراد را کاهش داد.
دو مولفه مهم در مديريت پاندمي
اين اپيدميولوژيست کنترل آمار مرگ و بستري را بهعنوان دو مؤلفه مهم در مديريت اپيدمي عنوان کرد و گفت: کنترل آمار مرگومير هم باعث ارتقاي رتبه کشور در عرصه جهاني و هم عاملي براي بازگشت آرامش رواني در سطح جامعه ميشود. همچنين با کاهش موارد بستري از خستگي و فرسودگي شغلي کادر درمان کاسته و به حفظ سرمايههاي عظيم کشور يعني پزشکان، پرستاران و ديگر اعضاي کادر درمان کمک ميکنيم.سوري با اشاره بهضرورت مدلينگ و سناريوسازي اپيدميولوژيک در موضوعاتي همچون ظرفيت ورودي بيمارستانها و روند بيماري، تصريح کرد: هيچکس نميتواند در رابطه با آينده پاندمي کوويد 19 قضاوت قطعي داشته باشد، با اينحال تحقيقات حوزه اپيدميولوژي ميتواند در اين رابطه برآوردهايي داشته باشد که طبيعتا ارزش آن از اظهارات خام شخصي بالاتر است؛ البته رصد و بهروزرساني اين برآوردها ضروري است.رئيس مرکز تحقيقات ارتقاي ايمني و پيشگيري از مصدوميتها در بخش ديگر گفتوگو با تاکيد بر اينکه براي برآورد دقيق و قابلاعتنا، به اطلاعات معتبر، کامل و بهروز نياز داريم، گفت: متأسفانه اين نوع دادهها در کشور ما خيلي قابلتوجه و در دسترس نيست. بهعنوان نمونه اطلاعاتي مانند آمارها، تردد افراد مبتلا، تماس با سايرين و ساير اطلاعات موردنياز براي سناريوسازي و مدلينگ، اگرچه وجود دارد، ولي در دسترس محققان و اپيدميولوژيستها نيست و گاه آمار و اطلاعات بهصورت انحصاري در اختيار برخي سازمانها قرار دارد. زماني که براي تهيه يک مدل اپيدميولوژيک، ورودي اطلاعات ناقص و همراه با خطا باشد، مسلما مدل نيز خطا خواهد داشت و بعضاً ممکن است باعث گمراهي سياستگذار شود. اگرچه يکسري نظامهاي جمعآوري اطلاعات وجود دارد ولي ساختار و بستر مناسبي براي تحليل و پيشبيني درست از شرايط وجود ندارد. وي ادامه داد: بهعنوان نمونه آمار فوت بر اثر حوادث و سوانح رانندگي با قطعيت بيان نميشود و آمارهاي وزارت بهداشت، پزشکي قانوني و ارگانهاي مرتبط با سوانح و حوادث با يکديگر متفاوت است. تحقيقات صورت گرفته در اين رابطه نشان داده که همواره در آمار مرگ ناشي از حوادث و سوانح درصدي کم شماري وجود دارد و در رابطه با مرگومير ناشي از کرونا ميزان کمشماري هنوز مشخص نيست.
تحليل اپيدمي محدود به فوتيها نشود
اين اپيدميولوژيست با بيان اينکه تحليل راجع به اپيدمي نبايد الزاماً محدود به موارد فوت و بستري شده باشد، گفت: تعداد زيادي از مبتلايان به بخشهاي خصوصي و مطبها مراجعه کرده و يا اصلاً بهجايي مراجعه نکرده و در خانه استراحت ميکنند، اين افراد نهتنها در آمار حساب نميشوند، بلکه خود ميتوانند از کانونهاي انتشار بيماري باشند، اين در حالي است که اطلاعاتي از آنها در دسترس نيست.اين عضو هيات علمي دانشگاه با اشاره به برخي راهکارها براي بهروزرساني و اصلاح آمارها، گفت: ميتوان به جاي استفاده از روشهاي سنتي براي جمعآوري اطلاعات در اپيدميها، موضوع ديجيتال اپيدميولوژي را تقويت کرد. بر اين اساس ميتوان با استفاده از فناوريهاي نوين و زيرساختهاي موجود در کشور، از اين دادهها براي کنترل اپيدمي استفاده کرد.اين استاد دانشگاه با بيان اينکه کنترل اپيدمي يک وظيفه صرفاً وزارت بهداشتي نبوده و بايد به يک اولويت کلي در همه سازمانها تبديل شود، گفت: بهعنوان نمونه وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات يکي از سازمانهايي است که ميتواند در زمينه ديجيتال اپيدميولوژي بسيار کمککننده باشد، با استفاده از اين اطلاعات اپيدميولوژيستها ميتوانند تحليل درستتر و علميتري از شرايط داشته باشند و در نهايت تصميمات و سياستهاي بهتر و موثرتري اتخاذ ميشود.سوري با اشاره به عدمصحت مدلهاي اپيدميولوژيکي که در اوايل شيوع اپيدمي ارائهشده بود، گفت: ارتباطات بين سازماني قوي، داشتن اطلاعات صحيح، تعامل درست و استفاده صحيح از امکانات موجود سبب ميشود تا بتوانيم يک مدل و سناريو صحيح و بهجا طراحي کرد.
