آینده مبهم اقتصاد جهان در سایه کرونا

گسترش ویروس کرونا در سراسر جهان که تاکنون به زندگی بیش از ۸۵۰ هزار نفر پایان داده، توان اقتصادی بیشتر کشورها را درنوردیده و آینده‌ای نامشخص و غیرقابل پیش‌بینی‌ را فرا روی جامعه بشری قرار داده است.سازمان همکاری اقتصادی و توسعه(OECD) در نبود پیش‌بینی‌ قطعی، دو نوع سناریو را برای آینده اقتصاد جهان پیش‌بینی‌ کرده است. در سناریوی نخست ویروس کرونا در تابستان امسال کنترل‌شده و در نتیجه فقط با یک موج همه‌گیری مواجه خواهیم بود. در سناریوی دوم و در صورت عدم کنترل ویروس در تابستان، با موج دوم وارد زمستان یا سه ماهه چهارم مالی در دنیا خواهیم شد. همه اکنون شواهد نشان می دهد که سناریوی دوم در حال تحقق بوده و جهان باید خود را برای موج دوم همه گیری آماده کند. در این صورت بدترین پیش‌بینی‌ سازمان همکاری اقتصادی و توسعه محقق خواهد شد.در مدت همه‌گیری بیماری کووید۱۹ اغلب اقتصادهای جهان شاهد کاهش تولید ناخالص ملی بودند. اقتصاد آلمان 7/9، ایتالیا 4/12، فرانسه 8/13، اسپانیا 5/18، کانادا ۱۲ و آمریکا 3/7 درصد کوچکتر شده‌اند. در این بین انگلیس با 4/20 درصد کاهش تولید ناخالص در بین ۳۷ کشور عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه بیشترین صدمه را از کووید۱۹ خورده است. این رقم برای میانگین کشورهای عضو 8/9 درصد است. کاهش تولید ناخالص ملی کشورهای عضو بدترین در تاریخ شکل گیری این سازمان است در حالی‌که رکورد قبلی بدترین کاهش 3/2 درصد و متعلق به سه ماهه اول سال ۲۰۰۹ میلادی و در ادامه بحران بانکی ۲۰۰۸ است.در همین حال هفت کشور صنعتی موسوم به گروه هفت، 9/10 درصد و حوزه یورو شاهد 1/12 درصد کاهش تولید ناخالص ملی بوده‌اند. ریشی سوناک، وزیر دارایی انگلیس اوایل ماه میلادی جاری و پس از اعلام میزان تولید ناخالص ملی انگلیس به خبرنگاران گفت کشور در حال دست و پنجه نرم کردن با پدیده‌ای بی‌سابقه است. وی دلیل سقوط بیش از حد اقتصاد انگلیس به نسبت سایر کشورهای اروپایی را در وابستگی اقتصاد این کشور به بخش خدمات، پذیرایی و هزینه مصرف می‌داند. اکنون که مصرف‌کنندگان علاقه‌ای به خرج کردن پول نقد خود ندارند، اقتصاد انگلیس دچار بحران کاهش مصرف شده است. دولت تلاش کرد با ارائه سوبسید به رستوران‌ها تا حدی این بحران را تخفیف ببخشد. از اول ماه اوت(اواسط مرداد) تاکنون ۶۵ میلیون وعده غذا از طریق این برنامه فروخته شده است. دولت امیدوار است با پایان ماه اوت و فرارسیدن سپتامبر(نیمه شهریور) و بازگشایی مدارس، این ماه را نیز با افزایش خریدهای مدرسه‌ای پشت سر بگذارد. به همین دلیل بوریس جانسون اصرار دارد با وجود همه خطرات احتمالی و حتی امکان شکل گیری موج دوم کرونا، به هر قیمتی شده مدارس را بازگشایی کند. درانگلیس برخلاف برخی دیگر از کشورها به والدین حق انتخاب داده نشده و همه مجبور به فرستادن فرزندان خود به مدرسه هستند. دولت در این زمینه رویکرد غیردموکراتیک و تحکم آمیزی اتخاذ کرده و والدین خاطی جریمه شده یا مورد بازپرسی قرار خواهند گرفت.با این حال به نظر نمی رسد جهش اقتصادی سه ماهه سوم حتی در صورتیکه اتفاق بیفتد تاثیری زیادی بر اقتصاد انگلیس بگذارد. توماس سَمپسون، اقتصاددان مدرسه اقتصاد لندن می گوید تاثیر منفی برگزیت از کووید۱۹ بیشتر خواهد بود. به گفته وی هم اکنون اقتصاد انگلیس با نرخ 1/2درصد که متاثر از کرونا است در حال کوچک شدن است. برگزیتِ با توافق 7/3 درصد و برگزیتِ بدون توافق 7/5 درصد به این نرخ اضافه خواهد کرد. با توجه به رویکرد موجود در انگلیس و اتحادیه اروپا به نظر می رسد پس از پایان دوره انتقالی در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۰(دی)، انگلیس بدون توافق ویژه ای اتحادیه اروپا را ترک کند. آنگلا مرکل به تازگی موضوع برگزیت را به دلیل عدم‌پیشرفت محسوس از فهرست موضوعات مورد مذاکره این کشور در سطوح بالای دیپلماتیک حذف کرده است. این موضوع امکان برگزیتِ بدونِ توافق را افزایش می‌دهد.میزان بدهی ملی (درصد افزایش بدهی ملی به تولید ناخالص) کشورهایی مانند اسپانیا، ژاپن، آمریکا و ایتالیا به ترتیب 3/20درصد، 4/22 درصد، 5/24 درصد و 3/17 درصد خواهد بود. این در حالی است که شاهد موج دوم کرونا نباشیم. در صورت وقوع موج دوم به این ارقام باید به ترتیب ۱۳ درصد، 7/9 درصد، 8/6 درصد و 34/13 درصد افزود. میانگین این رقم برای سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در سناریوی اول 6/18 درصد است که در سناریوی دوم باید به آن ۸ درصد اضافه کرد. در این دوسناریوی پیش رو، تولید ناخالص ملی حوزه یورو در حالت اول (یک موج همه‌گیری)9/1 درصد و در سناریوی دوم 5/11 درصد سقوط خواهد کرد. این اعداد برای آمریکا به ترتیب 3/7 و 5/8 برای چین 6/2 و 7/3 و برای ژاپن ۶ و 3/7 است.در سناریوی اول بدهی ملی حوزه یورو موسوم به بدهی ماستریخت به ۱۰۰ درصد تولید ناخالص ملی خواهد رسید و در سناریوی دوم به ۱۱۲ درصد. بنابر این گزارش در حوزه یورو بیشترین صدمه را بخش خدمات دیده و مصرف افراد 1/9 درصد کم شده است. با توجه به اینکه اکنون و در پایان فصل تابستان هنوز راه حلی برای کنترل کووید۱۹ پیدا نشده است، جهان به احتمال زیاد به سمت موج دوم همه گیری و در نتیجه سناریوی دوم حرکت خواهد کرد.