پایان روزهای تاریک نفت
شيوع جهاني ويروس کوويد-19 در کنار تمام آسيبهايي که به جان و سلامتي مردم جهان وارد کرد، بسياري از بازارها را هم از پاي درآورد. روزي که فيلمهاي آخرالزماني قرنطينه ووهان چين در شبکههاي اجتماعي دست به دست ميشد و مردم جهان براي نجات چينيها از شرّ کرونا دست به دعا برداشته بودند، شايد کسي فکر نميکرد خودش هم حداقل در سال 2020 سرنوشتي بهتر از چينيها نخواهد داشت. سرنوشتي که به کرونا پيوند خورده و مشخص هم نيست در سالهاي آينده بهبودي در آن حاصل شود يا خير؟ به هر حال شيوع جهاني کرونا و پيوند آن با سال 2020 خواه ناخواه جاودانه خواهد شد و چه امروز و چه در آينده پاندمي کرونا نقطه اشتراک تحليل اقتصاد جهان در سال 2020 خواهد بود. حتي نفت که خود طي يک قرن اخير آبستن بسياري از حوادث، جنگها و انقلابها شد و جان ميليونها انسان را ستاند در مواجهه با اين بيماري کشنده سر تعظيم فرود آورد و از تعبير «طلاي سياه» فقط سياهي خود را نشان داد. افرادي که ماهها براي خريد اين ماده نقشه ميکشيدند، ديگري جايي هيچ مخزن و نفتکشي براي طلاي سياه بدون تقاضا پيدا نميکردند و براي اينکه بار آن را از سر خود باز کنند در مقطعي حاضر شدند 40 دلار به مشتريان بپردازند تا براي اولين بار قيمت نفت در بازه منفي قرار بگيرد. در ايران نيز نفت هيچگاه نتوانست کمکي به توسعه اقتصاد و بزرگترشدن سفره مردم کند. وفور اين نعمت خدادادي که ميتوانست ايران را به يکي از توسعهيافتهترين کشورهاي جهان تبديل کند، اما شايد مهمترين عامل بازماندگي اقتصاد اين سرزمين شده است. هرچند با عبور قيمت هر بشکه نفت در مقاطعي، فقط طي سالهاي 1384 تا 1392 طبق آمار بانک مرکزي بيش از 618 دلار درآمد نفتي به سمت اقتصاد ايران سرريز شد، اما اين درآمدها هيچگاه به بهبود معيشت مردم و توسعه اقتصاد کشور کمکي نکرد. بهرغم اين درآمدهاي افسانهاي، طي همان سالها بود که قدرت خريد مردم به مو رسيد و اين مو پاره هم شد، اما اين پايان ماجرا نيست، وفور اين نعمت در خاک ايران و اداره اقتصاد کشور به دست دولتها، رهاوردي بهتر از اقتصاد تکمحصولي و تحريم براي کشور نداشته است. اتکاي محض به نفت باعث شده تا تحريم صنايع نفتي بهعنوان ابزاري قوي به دست دشمنان ايران، بهويژه آمريکا بيفتد و کوچکترين تحريمي در اين زمينه تمام پايههاي اقتصادي کشور را از کار بيندازد. امروز نيز مشاهده ميکنيم تمام بازارهاي ايران، از ارز و سکه گرفته تا دارو و مواد غذايي روزهاي پرالتهابي را پشتسر بگذارند. هر گاه هم انتقادي به اين شرايط ميشود انگشت اتهام دولتمردان و نمايندگان مجلس به سمت آمريکا ميچرخد. حال کرونا هم دست به دست تحريم داده تا صنعت نفت ايران در يکي از بدترين دورههاي خود قرار بگيرد. گزارشي که روز دوشنبه سازمان اوپک از آمار سالانه توليد و فروش نفت کشورهاي صادرکننده در سال 2019 منتشر کرد، نشان ميدهد در روزهايي که هنوز خبري از کرونا نبود و صرفا بهواسطه تحريم ميزان توليد نفت ايران 33 درصد کاهش پيدا کرده است. اين کاهش در بخش صادرات بسيار عميقتر بوده و با سقوطي 64 درصدي مواجه شده و به 650 هزار بشکه در روز رسيده است. حال به نظر ميرسد پس از شيوع کرونا در ايران و فراگيري آن در جهان که طي سال 2020 اتفاق افتاد، اين ميزان صادرات به حداقل خود رسيده باشد.
قيمت نفت بين 40 تا 50 دلار ميماند
علاوه بر کاهش صادرات نفت در سال 2020 قيمت آن نيز چنان سقوطي را تجربه کرد که کشورهاي اوپک به دنبال راهکاري براي تعديل قيمتها برآمدند. پس از شکلگيري جنگ نفتي بين روسها و سعوديها 23 کشور توليدکننده نفت اوپک و غيراوپک حاضر در توافقنامه همکاري (Declaration of Cooperation) در نشست ماه آوريل بر سر کاهش توليد در سه مرحله به ترتيب 9 ميليون و 700 هزار بشکه براي مدت دو ماه، هفت ميليون و 700 هزار بشکه براي شش ماه و پنج ميليون و 800 هزار بشکه براي 16 ماه به توافق رسيدند. کاهش توليد روزانه 9 ميليون و 700 هزار بشکهاي ماههاي مه و ژوئن اوپک پلاس که قرار بود به 7 ميليون و 700 هزار بشکه در روز برسد، براي يک ماه ديگر و تا پايان ماه ژوئيه تمديد شد، با اين تفاوت که مکزيک مشمول اين تمديد يکماهه نيست و کاهش توليد ماه ژوئيه 9 ميليون و 600 هزار بشکه در روز خواهد بود. شب گذشته نيز نشست کميته مشترک وزارتي نظارت بر توافق اوپک و غيراوپک (JMMC) براي ارائه پيشنهاد درباره ميزان کاهش توليد برگزار شد که تا لحظه نگارش اين گزارش نتايج آن بيرون نيامده است، اما اخبار واصله حکايت از تمديد توافق دارد. زيرا همچنان حجم توليد ماه اوت کشورهاي مهم صادرکننده نفت خام تعيين شده و اين موضوع سبب ميشود که ايجاد تغيير در توافق اوپکپلاس عملي نباشد. همچنين با توجه به مشاهده علائم بهبود اقتصادهاي عمده و اعمالنشدن محدوديتهاي چشمگير براي مهار ويروس کرونا انتظار ميرود نشست کميته وزارتي نظارت بر توافق کشورهاي عضو و غيرعضو اوپک (JMMC) بدون هيچ حاشيهاي تمام شود. حال انتظار ميرود با ادامه توافق اوپکپلاس در ميانمدت قيمت هر بشکه نفت اوپک بين 40 تا 50 دلار بماند. زيرا بهرغم فروکشکردن تب کرونا، اين بيماري همچنان جان ميگيرد و جهان بيش و پيش از هر چيزي با آن دست و پنجه نرم ميکند. بنابراين پيشبيني قيمت بالاي 50 دلار براي نفت بسيار خوشبينانه به نظر ميرسد. چنانکه روز گذشته هم قيمت نفت برنت با 34 سنت افزايش به 24/43 دلار رسيد. طبق آمار موسسه امريکن پتروليوم، ذخاير نفت آمريکا در هفته منتهي به 10 ژوييه 3/8 ميليون بشکه کاهش پيدا کرده که بسيار فراتر از کاهش 1/2 ميليون بشکهاي مورد پيشبيني تحليلگران بود و اين اتفاق مهمترين محرک قيمت نفت به حساب ميآيد.
