نگاهي ساختاري به رد يک اعتبارنامه
اعتبارنامه يکي از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي رد شده است. نمايندگان موافق رد اعتبارنامه معتقدند نماينده مذکور تخلفات متعدد در ادوار نمايندگي مرتکب شده و بنابراين بايد اعتبارنامه او رد شود. طرفداران او معتقدند همه آنچه موافقان رد اعتبارنامه بيان ميکنند، سياسيکاري، اتهامهاي بدون سند و مدرک و انتقامگيريهاي شخصي است. موضوع براي من اصلا يک شخص نيست و از اين جهت هيچاهميتي ندارد، اما ساختاري ميتوان به مساله نگريست. بخش اول: به شرط صحت اتهام تخلف نماينده در ادوار نمايندگي: يک. چگونه همه سازوکارهاي نظارتي از جمله شوراي نگهبان اجازه دادهاند نمايندهاي با اتهام تخلف در ادوار مختلف، هميشه صلاحيتش تاييد شود، از جمله در آخرين باري که منجر به رد اعتبارنامه او شده است؟ دو. چگونه نمايندهاي توانسته از اختيارات و نفوذ نمايندگي براي ارتکاب تخلف استفاده کند؟ آيا با رد اعتبارنامهاش، آن سازوکارهاي مولد تخلف هم از کار ميافتند يا راه براي ديگر نمايندگان جهت تکرار همان خطاها باز است؟ سه. آيا نماينده مذکور تنها فردي است که از آن اختيارات و سازوکارهاي منجر به فساد استفاده کرده است؟ آيا اگر در بين نمايندگان موجود - که برخي سابقه چند دوره نمايندگي دارند - ارتکاب همان اقدامات خلاف وجود داشته و دارد، رسيدگي ميشود؟ چهار. چرا سازوکار و فرايند بررسي تخلف بهگونهاي انجام نشد که تخلفات علني و آشکار شود و امکان مظلومنمايي يا ابهامآلود کردن فضاي رسيدگي و اتهامزنيهاي بيشتر فراهم نشود؟ پنج. آيا سازوکار رسيدگي به تخلف - حتي به شرط صحت - عادلانه، شفاف و توأم با مستندات کافي و قانعکننده براي مردم بود؟ اگر فرايند قانعکننده نبوده است، سبب ابهام بيشتر و بياعتبار شدن فرايند رسيدگي نميشود؟ شش. اگر سازوکارهاي تاييد صلاحيت بهگونهاي خطا دارند که نماينده متخلف چند دوره مجلس توانسته چندباره از آنها عبور کند، چگونه ميتوان به صحت و سلامت بقيه تاييد صلاحيتها اعتماد کرد؟ هفت. چه سازوکارهايي وجود دارد که اکنون جامعه - بالاخص شهروندان حوزه انتخابيه آن نماينده - اطمينان پيدا کنند که نمايندهشان قرباني سياسيکاري يا بيعدالتي نشده است؟ هشت. اگر کساني هستند که ميدانند ديگر نمايندگاني هم در مجلس مرتکب همان خلافها شدهاند، امکانشان براي پيگيري موضوع، رد اعتبارنامهشان و شفافسازي چيست؟ بخش دوم: به شرط نادرستي اتهام تخلف نماينده و ناحقبودن رد اعتبارنامه يک. سازوکار مجلس و کليت عرصه سياست داراي چه ويژگيهايي است که اتهام زدن و عمل کردن بر مبناي آن بدون اثبات جرم را ممکن ميسازد؟ دو. نماينده و مردمي که به او رأي دادهاند چه اختياراتي براي اعاده حيثيت و جبران خسارت اجتماعي و سياسي ناشي از رد اعتبارنامه در اختيار دارند؟ اين گونه رخدادها از نظر کسي که دغدغه ساختار منجر به فساد داشته باشد، اهميت ندارند. مهم نيست شخصي که عملکردش رسيدگي شده داعيه اصلاحطلبي يا اصولگرايي دارد و تخلفات ذکرشده براي فرد صحت دارند يا ندارند. ساختار رسيدگي که شفاف و دقيق نباشد، و ساختارهاي مولد تخلفات ذکرشده اگر اصلاح نشوند، فرقي نميکند چه کسي بر صندليهاي مجلس نشسته و مورد تاييد چه کسي يا نهادي باشد، امکان فساد هست. اين گونه ماجراها و رسيدگيها وقتي ارزش اصلاحي پيدا ميکنند که فراتر از ملاحظات شخصي، تسويه حسابهاي جناحي يا دوگانه اصولگرا و اصلاحطلب ديده شوند. هر گونه شائبه سياسيبودن رسيدگي، نه فقط چيزي بر آبرو و سرمايه اجتماعي قدرت سياسي نميافزايد بلکه از آن ميکاهد.
