«جدايي» فرهادي چگونه متولد شد؟
وحيد صداقت مطرح کرد
«جدايي» فرهادي چگونه متولد شد؟
کارگردان مستند سينمايي «صحنههايي از يک جدايي» ضمن تشريح تجربيات خود در فرآيند ساخت اين اثر تاکيد کرد که در روايت اين مستند از سينماي اصغر فرهادي وام گرفته است. وحيد صداقت که فيلمش اين روزها در گروه سينمايي «هنروتجربه» در حال اکران است، درباره شرايط عرضه اين مستند گفت: «صحنههايي از جدايي» اسفندماه سال گذشته و يک هفته قبل از تعطيلي سينماها بهخاطر شيوع بيماري کرونا، وارد چرخه اکران شده بود اما بعداز آن بلافاصله سينماها تعطيل شدند. در اين بازه زماني سه، چهارماهه ما يا بايد آن را مثل خيلي از فيلمهاي ديگر بهصورت آنلاين اکران ميکرديم که متاسفانه موفق نشديم يا به اکران آن در زمان بازگشايي سينماها در سايه کرونا رضايت ميداديم. صداقت ادامه داد: البته اگر شرايط خوبي در حوزه اکران اينترنتي وجود داشت، دوست داشتيم فيلم را بهصورت آنلاين به نمايش بگذاريم چون ميدانستيم اگر سينماها باز بشوند، خيلي طول ميکشد تا شرايط عادي شود. از طرف ديگر به اين فکر ميکرديم که فيلمهاي جديد هم به چرخه اکران اضافه ميشوند. وي افزود: اگر امکان ويژهاي وجود داشت من از اکران اينترنتي استقبال ميکردم ولي متاسفانه پلتفرمهايي که در حال حاضر وجود دارند بهجز پلتفرمهاي تخصصي فيلمهاي مستند، نگاه از بالا به پايين به فيلمهاي «هنروتجربه» دارند و با مبالغ بسيار ناچيز قرار داد ميبندند که حتي گفتنش مانند يک شوخي است. براي مثال پيشنهاد زير 20ميليون تومان ميدهند. گويا دوست دارند با اين مبالغ فيلمهاي «هنروتجربه» را در اختيار بگيرند. اين مستندساز ادامه داد: درواقع برچسب «هنروتجربه» را به فيلم ميزنند و ميگويند ما مخاطب سريالبين و فيلمهاي روز داريم، آثار «هنروتجربه» چندان در سايت ما بازخورد ندارد و با همين منطق عددهاي خيلي پايين براي خريد امتياز پخش فيلم پيشنهاد ميدهند که اصلا بهنظر من در شأن يک مستند نيست که بخواهد با چنين مبالغي روي اين پلت فرمها قرار بگيرد. به همين دليل نتوانستيم نتيجهاي بگيريم و خودبهخود «صحنههايي از يک جدايي» به چرخه اکران برگشت. صداقت افزود: البته در حال حاضر دو، سه فيلم بيشتر در «هنروتجربه» نمايش ندارند و اين شانس را داريم که سانسهاي بيشتري داشته باشيم با اين وجود ميدانيم که طول ميکشد مردم دوباره به سينما بروند و فيلم ببينند. کارگردان «صحنههايي از يک جدايي» تاکيد کرد: تماشاگران «هنروتجربه» کمي با تماشاگران فيلمهاي عامهپسند متفاوتند و بهنظرم براي سينما رفتن مجدد دست بهعصاتر هستند، اما از سوي ديگر هم با توجه به اينکه «هنروتجربه» مخاطب خاص دارد، خودبهخود فاصلهگذاري اجتماعي در آن بيشتر رعايت ميشود يعني حتي وقتي کرونا هم نبود کمتر پيش ميآمد که فيلمهاي پرمخاطب «هنروتجربه» با انبوه جمعيت در سالن مواجه شوند. وي افزود: بهنظرم کمکم از اين آثار هم استقبال ميشود اما مقداري طول ميکشد. به اين نکته هم بايد توجه کرد که فيلمهاي «هنروتجربه» محدوديتهاي زماني فيلمهاي اصلي را هم ندارند و شايد در نهايت دود اين ماجراها کمتر در چشم ما برود. صداقت در ادامه درباره تجربه ساخت مستند «صحنههايي از يک جدايي» بيان کرد: ماجراي ساخت اين فيلم از يک آشنايي با اصغر فرهادي شروع شد؛ من در کارگاههاي آموزشي او شرکت کرده بودم، فيلم «جدايي نادر از سيمين» هم فيلم محبوبي برايم بود، بنابراين وقتي اصغر فرهادي را از نزديک شناختم از او خواستم درباره «جدايي نادر از سيمين» مستندي بسازم. در همان زمان متوجه شدم راشهاي ويژه و ديدهنشدهاي هم از «جدايي نادر از سيمين» وجود دارد که براي علاقهمندان جديتر سينما ميتواند خيلي جذاب باشد. از همينرو موضوع را با او مطرح کردم به همين ترتيب آرامآرام ساخت «صحنههايي از يک جدايي» از يک فيلم پشتصحنه صرف خارج شد. در ادامه هم با خود آقاي فرهادي مصاحبه مفصلي انجام داديم ضمن اينکه گفتوگوهايي با چند فيلمساز مطرح دنيا که نگاه مثبتي به اين فيلم داشتند، کرديم و رفته و رفته اين فيلم شکل گرفت. اين کارگردان درباره اينکه وحيد حسيني که تصاوير پشت صحنه «جدايي نادر از سيمين» را ضبط کرده بود، بهعنوان يک مستندساز (که اثر تحسينشده «بزم رزم» را هم در کارنامه دارد) چرا خود مستندي در اين زمينه نساخته و راشهايي که در اختيار داشته در اختيار او قرار داده است هم توضيح داد: درباره اينکه چرا خود وحيد حسيني اين فيلم را نساخته، واقعا دليلش را نميدانم ولي خوشحالم که ايشان پلانهاي پشتصحنه را تهيه کرده بود، چون اين پلانها را صرفا يک تصويربردار پشت صحنه عادي نگرفته بلکه کسي تهيهکرده که خودش فيلم مستند کارگرداني ميکند. در واقع فارغ از جذابيت اتفاقاتي که جلوي دوربين پشت صحنه ميافتد، وحيد حسيني هم با نگاه خاص خودش اين پلانها را از زواياي خوبي گرفته بود و بخش عمدهاي از جذابيت فيلم ما هم به خاطر تصاوير پشت صحنه «جدايي نادر از سيمين» است که ما از آنها استفاده کرديم. اين راشها توسط دستياران آقاي فرهادي در اختيار من قرار داده شد. وي ادامه داد: بهزعم خودم «صحنههايي از يک جدايي» يک فيلم پشتصحنه نيست.
جذابيت کار فرهادي
اين مستندساز افزود: «صحنههايي از يک جدايي» از يک فيلم پشت صحنه صرف مفصلتر است و از زواياي گوناگون به «جدايي نادر از سيمين» پرداخته است. اينکه چرا درباره فيلمهاي ديگر کمتر اين اتفاق ميافتد که فيلمهايي برايشان ساخته شود، بخشي به اهميت خود فيلم و بخشي به جذابيت کار فرهادي برميگردد که خيليها دوست دارند اين فيلم را ببينند. خيليها در کلاسهاي اصغر فرهادي شرکت ميکنند و خيليها ميتوانند اين مسايل و آموزهها را در فيلم ما ببينند. البته در «صحنههايي از يک جدايي» چند آيتم وجود دارد که من سعي کردم از آنها استفاده کنم درواقع خواستم اين مستند را با چيدمان تصاوير، تدوين و فراهم کردن شرايط، به سرانجام برسانم. صداقت با اشاره به اهميت تمرينهاي پيش از آغاز فيلمبرداري در آثار اصغر فرهادي مطرح کرد: تمرينهاي پيش از آغاز رسمي فيلمبرداري، هميشه براي اصغر فرهادي يکي از مراحل مهم است چون قرار است در اين مرحله مسائلي مهمي مانند کار با بازيگر، تحليل نقشها و آمادگي گروه شکل بگيرد. بهنظرم همين مراحل بخشهاي جذابي است که در فيلم پشتصحنه ميشود بهخوبي استفاده کرد براي مثال ميشود نشان داد که چند ماه قبل از آغاز فيلمبرداري، چه اتفاقاتي افتاده است تا گروه اينگونه جلوي دوربين بروند به همين واسطه ميتوانم بگويم که تمرينهاي قبل از فيلمبرداري اهميت ويژهاي براي اصغر فرهادي دارد در حالي که ممکن است فيلمسازان ديگر کمتر در اين مرحله وقت بگذارند.
