پاسخ روشن روحانی به ترامپ
آرمان ملي- اميد کاجيان: در ميان سخنان رئيسجمهور شايد اين سخن معناي ديگري ميداد: «آنها ميگويند چرا ايران معطل انتخابات آمريکا است درحاليکه ما معطل هيچ چيزي نيستيم، هر لحظه آمريکا به تعهدات خود در برجام برگردد، همان لحظه آماده هستيم؛ ما مشکلي نداريم، آنها ميز مذاکره را شکستند». اين اظهارات حسن روحاني در جلسه هيات دولت است، او ميگويد: «هر لحظهاي که آمريکا اعلام کند به قانون و مقررات سازمان ملل و تعهدات برجامياش برگشته ما همان لحظه آماده هستيم». گفتههاي روحاني عطف به سخنان چند روز پيش دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا بوده که در ايالت اوکلاهما گفت: «ايران بهشدت خواستار انجام دادن يک توافق است اما جان کري و بقيه به آنها ميگويند منتظر باشيد ترامپ ببازد، آن وقت صاحب آمريکا خواهيد شد. من گفتم ما ميتوانيم صبر کنيم. شما ميتوانيد صبر کنيد اما بعدا که من پيروز شوم هزينه بيشتري را براي توافق خواهيد پرداخت». ترامپ تصريح کرد که ايران منتظر است که جو بايدن، سناتور دموکرات آمريکايي و رقيب انتخاباتي او در انتخابات رياستجمهوري 2020 آمريکا پيروز شود. اما حالا روحاني ميگويد براي مذاکره، منتظر آمدن شخص خاصي نيست. يعني برايش جو بايدن يا ترامپ فرقي ندارد، البته به شرط بازگشت آمريکا به برجام. حسن روحاني خيلي پيشتر از اين نيز در سازمان ملل خطاب به آمريکا اين جمله را گفته بود: «اگر بيشتر ميخواهيد بايد بيشتر بدهيد». جملهاي که ميشد آن را اينگونه تعبير کرد که اگر آمريکا چيزي فراتر از برجام ميخواهد، ايران حاضر به پذيرش آن است اما به شرط آنکه چيزي فراتر از برجام هم به دست آورد. محمدجواد ظريف نيز بيان داشته بود که اگر ميخواهيد ديداري در آينده شکل بگيرد، بايد به عقب بازگرديم. يعني همان موقعي که ترامپ از برجام خارج نشده و تحريمي هم در کار نبود.
نياز ترامپ به يک برگ برنده
اين اظهارنظرها در حالي صورت ميگيرد که ترامپ پيش از خروج از برجام، خواهان مذاکرهاي جديد و اصلاحات در برجام شده بود، اما دولت روحاني با اين فرض که ترامپ نميتواند به واسطه قطعنامه 2231 از برجام خارج شود، به آن اظهارات توجه نشان نداد و گفت که برجام غيرقابل مذاکره است. بااينحال اکنون ظاهرا دولت آماده گفتوگو درباره برجامي است که آن را غيرقابل مذاکره ميدانست. البته قطعا نبايد اين موضوع را فراموش کرد که دونالد ترامپ نيز در شرايط فعلي بهشدت نياز به مذاکره با ايران را احساس ميکند. ضعف رئيسجمهور آمريکا در سياست خارجه، باعث شده تا در آستانه انتخابات 2020 به فکر استفاده از مذاکره با ايران بهعنوان برگ برندهاي براي رقابتهاي انتخاباتي بيفتد. روحاني و ظريف خيلي پيشتر از اين هم گفته بودند که به مذاکرات با وجود تحريمها «نه» ميگويند؛ جملهاي که برخي آن را بيشتر يک چانهزني سياسي ارزيابي ميکردند و اينکه اگر آمريکا تحريمها را بردارد قطعا باب مذاکرات باز خواهد شد.
آيا مذاکره امکانپذير است؟
با همه اينها، آيا شرط کنوني روحاني قابل تحقق است و آمريکا ميخواهد براي مذاکرات فرابرجامي به توافقي برگردد که از آن خارج شده بود؟ محمدعلي بصيري، کارشناس مسائل بينالملل در اينباره به «آرمان ملي» ميگويد: «دو ديدگاه در ميان مسئولين ايران در اين ارتباط وجود دارد؛ گروه اول معتقدند که اساسا مذاکره کردن در اين شرايط چه با بازگشت دونالد ترامپ به برجام چه بدون آن، با توجه به وضعيت اقتصاد بينالمللي، چيزي براي مملکت به بار نميآورد و تغيير قابلتوجهي در درآمد و کاهش مشکلات اقتصادي رقم نميخورد، بنابراين بهصورت کلي هر مذاکرهاي را به ضرر ايران ميدانند. اما ديدگاه دوم که در دولت وجود دارد و مانند روحاني و ظريف نگاه ديگري به آن دارند و معتقدند در همين وضعيت هم با بازگشت آمريکا به برجام، مذاکره ممکن است و اين آخرين شانسها براي کنترل اوضاع است. براي همين، روحاني و ظريف ميگويند ترامپ به شرايط قبل از خروج توافق هستهاي برگردد، تا دوباره پاي ميز بنشينند». بصيري گفت: «اينکه روحاني امروز ميگويد منتظر آمدن شخص ديگري براي رياستجمهوري آمريکا نيست به واسطه اين است که جو بايدن نيز اعلام کرده است با روي کار آمدن وي قرار نيست به همان برجام گذشته برگرديم، از اين نظر، منطقا نميتوان تفاوتي ميان بودن يا نبودن ترامپ بعد از 2020 درباره برجام قائل شد». وي اضافه کرد: «از همين رو بخشي از دولت و وزارت خارجه اين عقيده را دارند که اگر ترامپ اين چراغ سبز را به ايران بدهد که به برجام برميگردد يا تحريمها را لغو ميکند، اين فرصت و امتيازي است که ايران ميتواند از آن بهعنوان بهانهاي براي مذاکره بهره ببرد، چه بسا اينکه امروز چون ترامپ به راي نياز دارد، دنبال مذاکره باشد و اگر تا 2020 مذاکرهاي رخ نداد و در آينده دوباره ترامپ بر سر کار بود، ديگر سخن يا صحبتي از مذاکره نشود و شرايط مدام روبه وخامت بگذارد. از سويي با توجه به اينکه بايدن بهعنوان رقيب ترامپ نيز قرار نيست تا تغيير چنداني در شرايط بعد از 2020 ايجاد کند روحاني چنين اظهاراتي را مطرح کرده است». اين کارشناس مسائل بينالملل اظهار کرد: «البته در شرايط فعلي آمريکا نيز نيازمند مذاکره با ايران است. بايد ملاحظه کرد که آيا وضعيت برجام در افق آينده در شرايط بهبود قرار ميگيرد يا نه و سپس براساس آن شرايط را ارزيابي کرد». بصيري افزود: «اکنون در ايران دو گروه موافقين مذاکره و مخالفين مذاکره وجود دارند اما ديدگاه مذاکره دوباره با آمريکا در صورت بازگشت اين کشور به برجام، در ميان دولت طرفداران بيشتري دارد، درحاليکه در ميان مجلس اصولگرا بيشتر ديدگاه عدم مذاکره مطرح است». البته اين موضوع را نيز نبايد از ياد برد که قطعنامه اخير شوراي حکام عليه ايران از يکسو و آغاز بحث در مورد تمديد تحريمهاي تسليحاتي ايران که در شوراي امنيت کليد خورد، بيانگر اين است که ايران نبايد به دستاوردهاي برجام در شرايط کنوني چندان اميدوار بماند».
