اروپا دنبال مذاكره سازنده است نه مثل آمريكا
مرتضي مکي در گفتوگو با «آرمان ملي»:
اروپا دنبال مذاكره سازنده استنه مثل آمريكا
اروپا براي کشاندن ايران به پاي ميز مذاکره با آمريکا اقداماتي انجام ميدهد
آرمان ملي- عليرضا پورحسين: سياستهاي اروپا در قبال ايران در روزها و ماههاي اخير بسيار پرفراز و نشيب بوده است. از يکسو خواهان حفظ برجام هستند و آمريکا را به واسطه خروج از آن تقبيح ميکنند و از سوي ديگر قطعنامهاي عليه ايران در شوراي حکام تنظيم ميکنند. اين قبيل رفتارهاي متناقض است که سوالات زيادي را در اذهان ايجاد ميکند که اروپا دقيقا به دنبال چه دستاوردي از رابطه با ايران است. در راستاي بررسي اين مساله آرمان ملي گفتوگويي با مرتضي مکي، کارشناس مسائل بينالملل داشته است که در ادامه ميخوانيد.
اساسا سياستهاي اروپا و آمريکا را متمايز از يکديگر قلمداد ميکنيد؟
برجام در چارچوب نگاه متفاوت اروپاييها شکل گرفت و بايد تفاوت جدي بين رفتار و نگاه اروپا و آمريکا نسبت به ايران قائل شد. پس از خارج شدن آمريکا از برجام، اروپاييها به دنبال اين بودند که ميانهرو باشند. نه به سمت ايران کشيده شوند نه آمريکا. اروپاييها برجام را يک دستاورد بزرگ سياسي خواندند که از طريق مذاکره و گفتوگو آنگونه که خودشان ميگويند، کار را تحت مديريت و مهار خودشان درآورند. اگر در قطعنامه موضوعي به تصويب رسيد همين نگاه و موضع را از سوي اروپا ميبينيم. آنها يک روز پس از بيانيه مشترک ميگويند خواستار بازگشت تحريمها نيستيم و اين نگاه متفاوت آنها را با آمريکا را نشان ميدهد. ما نبايد واکنش شتابزدهاي داشته باشيم. درست است اروپاييها در دشمني با ايران نسبت به آمريکا از همديگر کم نگذاشتند ولي چه بخواهيم يا نخواهيم يک نگاه متفاوت نسبت به آمريکا دارند و ما بايد آن را بهعنوان يک فرصت بدانيم. برخي ميگويند ما پس از اينگونه رفتارها چه واکنشي داشته باشيم، آيا حداقلهاي برجام را زير پا بگذاريم؛ با اين اقدام چه به دست ميآوريم؟ نبايد فراموش کرد ما در سختترين روزهاي دشوار اقتصادي هستيم. بايد از اين فرصت استفاده کرد و به دولت ترامپ بهانه نداد. دولت ترامپ ميخواهد قبل از اکتبر حکم مرگ برجام را اعلام کند. ما نبايد بهانه به دست آمريکا بدهيم تا مرگ قطعي برجام را قبل از اکتبر اعلام نکند؛ فرصت اين کار دستيافتني است. تفاوت ديدگاه اروپا و آمريکا در برجام براي ما يک فرصت است، بيانيه سه طرف اروپايي راه را براي مذاکره باز نگه ميدارد.
در اين ميان تحريمهاي تسليحاتي ايران به کدام سمت هدايت ميشود؟
نزديک شدن به لغو تحريمهاي تسليحاتي در چهارچوب قرارداد برجام، آمريکا را بر آن داشت که از همه ابزارهاي در دست خودش براي جلوگيري از لغو تحريمهاي تسليحاتي و نابودي برجام استفاده کند. در چارچوب تفاهمنامه برجام دولتهاي عضو اين توافقنامه متعهد شدند که نيروگاه هستهاي اراک را بازطراحي کنند تا نگرانيها و بياعتمادي که نسبت به برنامههاي صلحآميز ايران در مورد توليد پلوتونيم داشتند، برطرف شود. انتظار ميرود که اقدام آمريکا در لغو همکاريهاي هستهاي ايران نتواند جلوي توسعه اين راکتور و بازطراحي آن را بگيرد. به قول آقاي کمالوندي، ممکن است پيشرفت و توسعه راکتور اراک کند شود اما لغو معافيتهاي همکاري هستهاي آمريکا به توقف برنامههاي بازطراحي اين نيروگاه نخواهد انجاميد. بيشترين تلاشي که آمريکا براي بهره بردن از اين اقدام ميکند، بهرهبرداري سياسي و تبليغاتي عليه جمهوري اسلامي ايران در چارچوب توافقنامه برجام و فراهم کردن زمينه جلب مشارکت متحدان اروپايي و آمريکا براي به کار انداختن مکانيزم ماشه است. واقعيت اين است که مخالفتهاي چين و روسيه و برخي کشورهاي اروپايي نشان ميدهد که آمريکا اگر بخواهد در فضاي شوراي امنيت عمل کند، بدون همکاري چين، روسيه و اروپا قطعا نميتواند جلوي لغو تحريمهاي تسليحاتي ايران را در چارچوب توافقنامه برجام بگيرد. ترامپ در مدت باقيمانده رياستجمهوري خود از همه ابزارهاي سياسي و تبليغاتي براي فشار به جمهوري اسلامي ايران استفاده ميکند و خروج از معافيتهاي همکاري هستهاي در چارچوب همين تلاشها بررسي ميشود. از سويي مخالفت چين، روسيه و اروپا با اين اقدام آمريکا نقطه اميدواري بوده و اين چشمانداز را ايجاد ميکند که بعيد است آمريکاييها از کانال شوراي امنيت بتوانند آخرين ضربه را به توافقنامه برجام بزند آنچه از برجام باقي مانده نظارتهاي آژانس و لغو تحريمهاي تسليحاتي ايران است، اگر اروپاييها و روسيه و چين بخواهند درباره تحريمهاي تسليحاتي از سوي آمريکا مسامحه کنند، قطعا تبعات بسيار بيشتري از لغو تحريمهاي تسليحاتي ايران براي آنها به وجود خواهد آمد. گزارشي که عليه ايران نيز از سوي سازمان ملل منتشر شده نيز ممکن است با اهدافي همسو با آمريکا منتشر شده باشد تا عرصه بينالمللي را عليه ايران بشورانند.
اهداف اروپا از دنبال کردن سياستهاي متناقض چيست؟
اين اولين بار نيست که اروپا براي کشاندن ايران به پاي ميز مذاکره با آمريکا اقداماتي انجام ميدهد. سال گذشته در نشست سازمان ملل نيز روساي فرانسه و انگليس نيز تلاشهايي انجام دادند تا رئيسجمهوري ايران با ترامپ ديدار کند. حال با تصويب پيشنويس قطعنامه عليه ايران آن هم نزديک انتخابات اکتبر آمريکا، قصد دارند کشورمان را بالاجبار پاي ميز مذاکره با آمريکا بنشانند. اتحاديه اروپا که مدعي حفظ توافق هستهاي با ايران است اما در واقعيت و از زماني که آمريکا از برجام خارج شده گام عملي ملموسي براي عمل به تعهدات خود برنداشته و تنها به صدور بيانيه اکتفا کرده است، حال در آخرين بيانيه که از سوي اين سه کشور صادر شد، تاکيد شده که ما براي حفظ برجام به توافق هستهاي پايبند خواهيم ماند و از ايران ميخواهيم بدون تاخير به پايبندي کامل بازگردد. اتحاديه اروپا که با خروج آمريکا از برجام تعهد داده بود، بايد ضررهاي اقتصادي اين خروج را جبران کند تا ايران از فوايد اقتصادي برجام بهرهمند شود، حال بدون اشاره به خروج آمريکا از برجام و اقدامات اين کشور براي ضربه به برجام، ايران را متهم به برهم زدن بازي کردهاند. اين سه کشور در حالي در بيانيه جديد مخالفت خود را با تلاشهاي آمريکا براي اعمال مجدد تحريمها عليه ايران اعلام کرده است که در ادامه اين بيانيه مدعي شدهاند برداشته شدن تحريمهاي تسليحاتي ايران در اکتبر آينده پيامدهايي براي امنيت منطقه به همراه خواهد داشت. بر همين اساس اين سه کشور عضو برجام تاکيد کردهاند که تحريمهاي اروپا درباره صادرات تسليحات متعارف و فناوري موشکي تا سال2023 پابرجا ميماند و براي اين موضوع در هماهنگي تنگاتنگ با روسيه، چين و ديگر اعضاي شوراي امنيت سازمان ملل هستند.
