تئاتر خیابانی آغازگر است، نه درمانگر
با درخواستي که بهتازگي سيدعباس صالحي براي بازگشايي سالنهاي سينما، تئاتر و کنسرت مشروط به رعايت مسائل بهداشتي از ستاد ملي مقابله با کرونا داشته، در اين جلسه مشخص شد که با حداکثر 50 درصد ظرفيت از ابتداي تيرماه سالنهاي سينما، تئاتر و کنسرت بازگشايي خواهند شد. برخي از اهم دستورالعملهاي بهداشتي مطرح و منتشر شده از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بدين شرح است: 1- در مقطع بازگشايي و تا اعلام وضعيت سفيد قطعي، ظرفيت فروش بليت براي هر سالن تا سقف 50 درصد مجاز است. 2- لازم است هنگام ورود و خروج تماشاچيان و حضور در سالن انتظار، فاصلهگذاري ايمن رعايت شود. 3- در دسترس بودن مايع ضدعفوني کننده براي مراجعهکنندگان الزامي است. 4- ضدعفوني کامل سينما و سالنها طبق دستورالعمل اعلامي وزارت بهداشت هر روز يک بار الزامي است. 5- بوفههاي سينما و سالنهاي هنري و آموزشگاهها موظف به رعايت حداکثر موازين بهداشتي بوده و مجاز به عرضه مواد غذايي، تنقلات و نوشيدني بهصورت فله نيستند. 6- تمامي هنرجويان آموزشگاهها از وسايل آموزشي اختصاصي استفاده کنند.7- استفاده از دستکش و ماسک در محيط سالنهاي سينمايي، هنري و آموزشگاهها براي کارکنان، هنرجويان و مراجعان الزامي است. 8- سينماها، سالنهاي هنري و آموزشگاههايي که رعايت دستورالعملها را نداشته باشند، تعطيل خواهند شد. 9- ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامي استانها مکلف به نظارت دقيق بر اجراي دستورالعملها خواهند بود. «قادر آشنا» مديرکل هنرهاي نمايشي در ارتباط با شفافسازي سالنهاي تئاتر و رعايت پروتکلهاي بهداشتي گفت: همانطور که قبلا هم گفته بودم ما در اين مدت شيوهنامههاي کاملا تخصصي حوزه نمايش را آماده و تحويل وزارت ارشاد و ستاد مقابله با کرونا داده بوديم. ستاد ملي مقابله با کرونا هم امروز اعلام کرد از ابتداي تيرماه فعاليتهاي هنري از جمله تئاتر ميتواند آغاز و فعاليتها را از سر بگيرد، بنابراين وزارت فرهنگ و ارشاد هم بهصورت رسمي اين خبر را بههمراه يک پروتکل ابلاغي اعلام کرد. وي در ادامه افزود: ستاد بهصورت کلي چند نکته را اعلام کرده از جمله اينکه مثلا در اين مدت تنها از ظرفيت 50 درصدي سالنها استفاده شود، موارد بهداشتي و فاصلهگذاري اجتماعي با زدن ماسک و پوشيدن دستکش رعايت شود که اينها بيشتر معطوف به مخاطبان بود، نه به خود اجرا و هنرمندان که اينها هم بالاخره بخشي از جامعه اجرا هستند. در ارتباط با ابلاغيه اخير و بازگشايي سالنهاي تئاتر اول تيرماه «فارس» با دکتر بهروز غريبپور، کارگردان پيشکسوت تئاتر و سرپرست گروه تئاتر عروسکي آران گفتوگويي انجام داده که در ادامه ميخوانيد:
آقاي غريبپور حتما شنيدهايد که از ابتداي تيرماه قرار است سالنهاي نمايش بازگشايي شوند و مطمئنا با توجه به يک تعطيلي چهارماهه با چالشهاي زيادي روبهرو خواهند بود، در اين رابطه و براساس تجربيات هنري، شما فکر ميکنيد آيا سالنها ميتوانند بهسرعت خود را از شرايط خارج کرده و نزديک به توليد کنند يا خير؟
ببينيد ما تا به امروز با چنين پديدهاي روبهرو نبوديم تا ببينيم تجربيات گذشتهمان چطور بوده، بنابراين راههاي جديد را بايد در اين زمينه امتحان کرد. کرونا در تمام دنيا باعث شد که راههاي جديد ارتباطي کشف شود شما الان ببينيد ميزان بازديد از موزهها و حتي ديدن نمايشها بهصورت نجومي در همين زمان کرونايي و قرنطينگي بالا رفته است. درست است که ما تجربه عيني نداريم اما شايد بيشتر هم فرصت داشته باشيم تا يک شيء يا يک تابلو را دهها بار ببينيم و بازهم برگرديم و آن را تماشا کنيم درحاليکه وقتي وارد يک موزه ميشويم به لحاظ جسماني ممکن است اندک ساعتي خسته شويم يا زمان نداشته باشيم که وقت زيادي بگذاريم اما اين فرصت مجازي توانست اين شرايط را فراهم کند که دهها بار به يک موزه سر بزنيم.
پس شما از اين اتفاق مجازي استقبال ميکنيد همينطور در عرصه نمايشي؟
بله، چرا که نه بههرحال تلهتئاترها و تئاترهاي آنلاين هم در اين دوره براي ما تجارب جديدي شد که من تصور ميکنم هم ميتوانيم آنها را خلاقانهتر و با روشهاي جديدتر اتخاذ کنيم و هم اينکه تقليد از ديگر کشورهاي مطرح در اين عرصه داشته باشيم. بههرحال الان شرايطي هم که براي تئاتر گذاشتهاند با پرکردن ظرفيت 50 درصدي شايد خيلي مشکلي ايجاد نکند چرا که اينطور هم نبوده، هميشه همه سالنهاي ما صددرصد پر شوند، بنابراين وقتي ميگوييم ظرفيت 50درصدي خود اين عملا يک جمعيت حداقلي را در برابر يک کار مينشاند.
البته مطرح شد که کارها با نمايشهاي خياباني و نمايشنامهخواني آغاز شوند.
بله، تئاترخياباني و کارناوالهاي با ماسک ميتواند آغازگر خوبي باشند، اما درمانگر نيستند همينطور درباره نمايشنامهخواني هم من نظرم اين است که بههرحال باعث ميشوند ترس و واهمه مردم بريزد و معلوم شود که ميتوان زير يک سقف بود يا خير. بنابراين ميتوان گفت که همه اينها تجربياتي است که فعلا بايد منتظر باشيم و ببينيم آزمون و خطايمان تا کجا جواب ميدهد و اين تلاش خوبي است و من مطمئنم که با اين شيوههاي جديد ميتوانيم بر ميزان تماشاگرمان اضافه کنيم. من حتي پيشنهاد دادم که جشنواره تئاتر فجر امسال را آنلاين يا بهصورت تلهتئاتر برگزار کنيم.
استدلالتان در اين زمينه چيست؟
ببينيد شرايط آينده کرونايي که مشخص نيست ميتوانيم در اين دوره لااقل تمام آن بودجهاي که صرف آمد و رفت و هزينههاي خورد و خوراک و اقامت داريم، خرج ضبط آثار ماندگار و اثرگذار کنيم و اجراها را بهصورت آنلاين يا تلهتئاتر داشته باشيم. من در اين زمينه يک مثال برايتان بزنم. شخص خودم از آغاز فعاليت گروه تئاتر عروسکي آران همواره سعي کردم يک ضبط خوب تمام عيار از کارها داشته باشيم و ما جزو اولين گروههايي هستيم که در تئاتر آنلاين فعال شديم، دليلش هم اين بود که هميشه پيشبيني شرايط آينده کردم.
يک عده هنرمندان هنوز هستند که مخالف کارهاي آنلاين هستند و با آن ارتباط برقرار نميکنند و دلايل متفاوتي هم در اين زمينه دارند، مثل اينکه تئاتر با نفس تماشاگر گرم است و بدون تئاتر رخ به رخ، نمايش معني نميدهد
ببينيد من کاري با هنرمنداني که مخالف هر چيزي هستند ندارم، ولي حرفم اين است که بههرحال اين امر هم يک سعي و خطا است که کسي هنوز تجربه نکرده است چطور است بدون تجربه بگوييم اين نميشود و آن نميشود؟! وقتي در اين شرايط چهار ماهه تعطيلي سالنها ما هيچ نمايشي نداريم بايد اجازه بدهيم که واژه تئاتر کلا از بين برود؟ بالاخره بايد يک شکلي از تئاتر باشد تا زماني که شرايط مطلوب شد و انگيزه مردم و هنرمندان براي کار روبهروي صحنه زياد شد، دوباره به حرکت قبلي بازگرديم و کارها را به روال عادي انجام دهيم پس اين به اصطلاح عوامانه يک چراغ است که روشن ميگذاريم، هيچ بدي هم ندارد و من مخالف آن نيستم.
شما خودتان اگر تئاتر برايتان خطر جاني داشته باشد به سالن ميرويد؟
خير. مطمئنا من خودم بهعنوان يک تماشاگر حاضر نيستم الان به سالن تئاتر و سينما بروم بهخاطر اينکه فکر ميکنم عضوي از بدنم از فعاليت افتاده و نفس کشيدنم عادي نيست! اينها همه تجربه دوران بسيار سخت است که بايد ببينيم و برايش تمهيداتي بينديشيم. به همان اندازه که دانشمندان در آزمايشگاهها بهدنبال پيداکردن ويروس ضد کرونا هستند، در آزمايشگاههايي مثل تئاتر هم تلاش ميشود که راهي در اين عرصه پيدا کرد، مهم حرکت و تلاش ماست و بايد مطمئن باشيم که اگر يک راه جواب نميدهد به سراغ راه بعدي برويم و نااميد نباشيم.
در هر صورت مساله جان مردم با آزمون و خطا جور در نميآيد .
من هم با شما موافق هستم بگذاريد نظرم را با يک مثال به شما بگويم. اگر روي يک تابي بنشينيم براي تابخوردن و لذت بردن ولي احساس کنيم زيرپايمان خالي است و روي هوا هستيم، سوار آن نميشويم در سالن تئاتر هم همينطور است، ما دوست داريم روي يک تاب آرام بنشينيم و تاب بخوريم و از ديدن نمايش و اتفاقات صحنه لذت ببريم اما اگر احساس کنيم زيرپايمان خالي است، هيچوقت به سالن نميآييم. بنابراين در سالن تئاتر هم بايد آرامش تماشاگر در نظر گرفته شود و اين چيز کمي نيست و با مساله آزمون و خطا توجيه نميکنم بايد ببينيم دقيقا اين احساس را به تماشاگر ميدهيم يا خير و اينکه خيالشان راحت باشد. در هر حال اين هم مثل مساله سقوط هواپيما و چيزهاي ديگر که مردم يک مدتي بهخاطر عدم اعتماد ميترسند و بعد دو مرتبه امتحان ميکنند، قابل امتحان است اما نکته اين است که تئاتر مثل هواپيما سوارشدن و کسب و کار و تجارت الزام زندگي نيست يعني نياز به زندگي و کار کردن نيست و ميتواند يک ريسک باشد. اينجاست که بايد بگوييم درباره هنر قرار نيست ما ريسک کنيم، سفر و تجارت و کاسبي نيست درباره هنر نميتوان ريسک کرد، زيباترين غزلهاي سعدي و حافظ در شرايطي که بمب روي سر ما ميريزد، بياثر است. بنابراين بايد بدانيم که تجربهاي سخت پيشرو داريم که مدتي طول ميکشد شرايط به حالت عادي باز گردد.
در ارتباط با حمايت دولت از تئاتر نظرتان چيست آيا اتفاقي در اين مدت افتاده است؟
ما که چيزي نديديم. در حالي که دولت ميبايست کمک ميکرد در اين مدت که البته فقط شنيديم و نديديم که دولت حمايتي بکند. ما از همان ابتدا که آقاي روحاني به رياستجمهوري انتخاب شدند چيزي نديديم که مثلا حرفي از تئاتر زده باشند و فرهنگ برايشان تنها در چند چيز خاص خلاصه شده که البته آنها هم هيچ ربطي به تئاتر ندارند و الان هم در ابلاغيه اخيرشان براي ستاد مقابله با کرونا باز حرفي از تئاتر نشنيديم که زده باشند انگار که اصلا تئاتر و تئاتري وجود ندارد! بههرحال ايشان ميانهاي با هنر تئاتر ندارند و اصلا هم فکر نميکنم به تماشاي تئاتر تا به حال نشسته باشند. همه اين بيتوجهيها در هر صورت به شرايط کنوني هنرمندان و تئاتر تاثيرگذار است و شرايط را هم که همه ميبينيم!
در ارتباط با فعاليتهاي گروه نمايشي خودتان بگوييد پس از بازگشايي سالنها تصميم داريد چه کارهايي را با اولويت روي صحنه تالار فردوسي ببريد؟
اول اينکه طبيعي است چون گروه نمايشي ما پشت صحنه زياد است و تعداد نيروهايمان شايد بيش از هر نمايشي باشد ما احتياج به رعايت موازين بهداشتي بيشتري داريم و بايد بيشتر محتاط باشيم ضمن اينکه مجوز فعاليت ما را بنياد رودکي ميدهد، فعلا که چنين اتفاقي نيفتاده است و ممکن است در روزهاي آينده با پروتکلهايي کار ما هم مجوز بگيرد.
